Heat and Blood Pressure: દેશના ઘણા ભાગોમાં અત્યારે તાપમાન સતત વધી રહ્યું છે અને તેની અસર લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર પણ જોવા મળી રહી છે. સામાન્ય રીતે ગરમીને થાક, પરસેવો અને ડિહાઇડ્રેશન જેવી સમસ્યાઓ સાથે જોડવામાં આવે છે. પરંતુ એક્સપર્ટનું કહેવું છે કે તેજ ગરમી બ્લડ પ્રેશર પર પણ સીધી અસર કરી શકે છે. વધતા તાપમાનમાં શરીરને પોતાને ઠંડુ રાખવા માટે વધુ મહેનત કરવી પડે છે, જેનાથી શરીરની ઘણી પ્રક્રિયાઓમાં ફેરફાર આવે છે અને આ જ ફેરફાર બ્લડ પ્રેશરના સ્તરને પ્રભાવિત કરે છે. એક્સપર્ટ્સના જણાવ્યા અનુસાર ગરમીમાં સામાન્ય રીતે બ્લડ પ્રેશર ઓછું થઈ શકે છે. પરંતુ કેટલાક કિસ્સાઓમાં તે અચાનક વધી પણ શકે છે, જે ખતરનાક સ્થિતિ પેદા કરી શકે છે. એવામાં ફેરફારને સમજવો અને સમય રહેતા સાવધાની રાખવી ખૂબ જરૂરી છે.
ગરમી કેવી રીતે પ્રભાવિત કરે છે બ્લડ પ્રેશરને?
ડિહાઇડ્રેશન: તેજ ગરમીમાં શરીરનું તાપમાન કંટ્રોલ કરવા માટે ઘણી પ્રતિક્રિયાઓ થાય છે, જેની સીધી અસર બ્લડ પ્રેશર પર પડે છે. સૌથી પહેલા વધુ પરસેવો આવવાથી શરીરમાં પાણીની ઉણપ સર્જાય છે. જ્યારે શરીરમાં ફ્લૂઈડ ઓછું થઈ જાય છે, ત્યારે લોહીનું પ્રમાણ પણ ઘટે છે, જેનાથી બ્લડ પ્રેશર નીચે જઈ શકે છે. આ સ્થિતિમાં ચક્કર આવવા અથવા નબળાઈ અનુભવવી સામાન્ય વાત છે.
વેસોડિલેશન: આ સિવાય ગરમીમાં શરીરની બ્લડ સેલ્સ ફેલાઈ જાય છે, જેનાથી શરીરને ઠંડુ રાખવામાં મદદ મળે છે. પરંતુ આ પ્રક્રિયાના કારણે પણ બ્લડ પ્રેશર ઓછું થઈ શકે છે. ખાસ કરીને એવા લોકોમાં જે પહેલાથી જ બ્લડ પ્રેશરની સમસ્યાથી ઝઝૂમી રહ્યા છે.
હાર્ટ રેટમાં તેજી: શરીરમાં લોહીનો યોગ્ય પ્રવાહ જાળવી રાખવા માટે હૃદયને વધુ ઝડપથી ધબકવું પડે છે. આનાથી હાર્ટ પર એક્સ્ટ્રા દબાણ પડે છે અને લાંબા સમય સુધી આવું રહેવા પર તે હૃદયને લગતી સમસ્યાઓ વધારી શકે છે.
સ્ટ્રેસ રિસ્પોન્સ: વળી, કેટલીક સ્થિતિમાં વધુ ગરમી તણાવના હોર્મોન્સને પણ વધારી દે છે, જેનાથી બ્લડ પ્રેશર કામચલાઉ રીતે વધી શકે છે. આ જ કારણ છે કે ઘણીવાર ઉનાળામાં બ્લડ પ્રેશર હાઈ અને લો બંને પ્રકારની સમસ્યા જોવા મળે છે.
આ લક્ષણોને ન કરો નજરઅંદાજ
જો ગરમી દરમિયાન બ્લડ પ્રેશર ઓછું થઈ જાય તો ચક્કર આવવા, નબળાઈ થવી અથવા બેભાન થવા જેવા લક્ષણો દેખાઈ શકે છે. વળી જો બ્લડ પ્રેશર અચાનક વધી જાય તો શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, છાતીમાં દુખાવો, થાક, ઉબકા અથવા નજર ધૂંધળી થવા જેવા સંકેતો સામે આવી શકે છે. એક્સપર્ટનું કહેવું છે કે આવા લક્ષણો દેખાવા પર તરત જ સતર્ક થઈ જવું જોઈએ.
ગરમીમાં બ્લડ પ્રેશરને કેવી રીતે કરવું કંટ્રોલ?
હાઇડ્રેટ રહો: ડોક્ટરના જણાવ્યા અનુસાર ગરમીની ઋતુમાં કેટલીક સરળ સાવચેતીઓ અપનાવીને બ્લડ પ્રેશરને સંતુલિત રાખી શકાય છે. સૌથી જરૂરી છે કે શરીરને હાઇડ્રેટ રાખવું, પૂરતી માત્રામાં પાણી પીવાથી શરીરમાં ફ્લૂઈડનું સંતુલન જળવાઈ રહે છે અને ડિહાઇડ્રેશનથી બચાવ થાય છે.
ઢીલા કપડાં પહેરો અને તડકાથી બચો: તેજ તડકાથી બચવું પણ જરૂરી છે, દિવસના સૌથી ગરમ સમયે બહાર નીકળવાનું ટાળો અને હળવા તથા ઢીલા કપડાં પહેરો, જેથી શરીરનું તાપમાન કંટ્રોલમાં રહે.
ફિઝિકલ એક્ટિવિટી મર્યાદિત કરો: ગરમીમાં ભારે ફિઝિકલ એક્ટિવિટીને મર્યાદિત રાખવી જોઈએ. ખાસ કરીને બપોરના સમયે વ્યાયામ કરવાને બદલે સવાર કે સાંજનો સમય વધુ સારો માનવામાં આવે છે.
બ્લડ પ્રેશર ચેક કરતા રહો: બ્લડ પ્રેશરની નિયમિત તપાસ પણ જરૂરી છે, જેથી કોઈ પણ અસામાન્ય ફેરફારનો સમયસર ખ્યાલ આવી શકે.
સંતુલિત આહાર લો: ઉનાળાના સમયે ખાનપાન પર ધ્યાન આપવું પણ તેટલું જ જરૂરી છે. ફળ અને શાકભાજી શરીરને જરૂરી પોષક તત્વો અને પાણી બંને પૂરા પાડે છે. જ્યારે મીઠાનું વધુ સેવન બ્લડ પ્રેશર વધારી શકે છે.
કેફીન અને આલ્કોહોલથી દૂર રહો: આ સિવાય કેફીન અને દારૂ જેવી વસ્તુઓથી ગરમીમાં દૂરી રાખવી ફાયદાકારક હોઈ શકે છે, કારણ કે તે શરીરમાં પાણીની ઉણપ વધારી શકે છે. વળી શરીરને ઠંડુ રાખવા માટે કુલર, પંખા કે ઠંડા પાણીથી સ્નાન કરવા જેવા ઉપાયો પણ મદદરૂપ થઈ શકે છે.
