Waist Size And Health: વર્ષોથી સ્થૂળતા માપવા માટે બોડી માસ ઇન્ડેક્સ (BMI)નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ડૉક્ટરો કોઈ વ્યક્તિની ઊંચાઈ અને વજનના આધારે નક્કી કરે છે કે તે સામાન્ય વજન, વધારે વજન અથવા સ્થૂળતાની શ્રેણીમાં આવે છે કે નહીં. જોકે હવે આરોગ્ય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માત્ર બોડી માસ ઇન્ડેક્સના આધારે કોઈ વ્યક્તિના આરોગ્યનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન કરવું પૂરતું નથી. ઘણા એવા લોકો હોય છે જેમનો બોડી માસ ઇન્ડેક્સ સામાન્ય હોય છે, પરંતુ પેટની આસપાસ જમા થયેલી વધારાની ચરબી તેમને ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને હૃદયરોગના જોખમમાં મૂકી શકે છે.
કયો નવો નિયમ લાગુ કરવામાં આવ્યો?
આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયે શાળાઓમાં બાળકોની તપાસ દરમિયાન કમર અને ઊંચાઈના પ્રમાણ એટલે કે Waist-to-Height Ratio ને પણ સામેલ કરવાની ભલામણ કરી છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ પદ્ધતિ શરીરમાં ખાસ કરીને પેટની આસપાસ જમા થયેલી ચરબીનો વધુ સારો અંદાજ આપે છે, જે ભવિષ્યમાં થનારી અનેક ગંભીર બીમારીઓનો સંકેત બની શકે છે.
બોડી માસ ઇન્ડેક્સથી કેવી રીતે જાણ થાય છે?
બોડી માસ ઇન્ડેક્સની ગણતરી વ્યક્તિના વજનને તેની ઊંચાઈના વર્ગથી ભાગીને કરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ સરળ અને ઓછી ખર્ચાળ હોવાથી સમગ્ર વિશ્વમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે, પરંતુ તેની સૌથી મોટી મર્યાદા એ છે કે તે સ્નાયુઓ અને ચરબી વચ્ચેનો તફાવત જણાવી શકતી નથી. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ ખેલાડીના શરીરમાં સ્નાયુઓ વધુ હોવાને કારણે તેનો બોડી માસ ઇન્ડેક્સ વધુ આવી શકે છે, જ્યારે તેના શરીરમાં વધારાની ચરબી હોતી નથી. બીજી તરફ, સામાન્ય બોડી માસ ઇન્ડેક્સ ધરાવતો વ્યક્તિ પણ પેટ પર વધુ ચરબી જમા થવાને કારણે ગંભીર આરોગ્ય જોખમોનો સામનો કરી શકે છે.
સૌથી વધુ ચિંતા કઈ બાબતને લઈને છે?
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર સૌથી વધુ ચિંતા પેટની આસપાસ જમા થયેલી ચરબીને લઈને હોય છે. આ ચરબી લીવર, પૅન્ક્રિયાસ અને આંતરડા જેવા મહત્વપૂર્ણ અંગોની આસપાસ જમા થઈને શરીરમાં સોજો વધારી શકે છે અને ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ, ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ, હૃદયરોગ અને સ્ટ્રોક જેવી સમસ્યાઓનું જોખમ વધારી શકે છે.
આનું Ratio કેવી રીતે કાઢવામાં આવે છે?
Waist-to-Height Ratio કાઢવું પણ ખૂબ સરળ છે. તેના માટે કમરની માપને ઊંચાઈથી ભાગવામાં આવે છે અને બંને માપ એક જ એકમમાં, જેમ કે સેન્ટીમીટરમાં હોવા જોઈએ. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ કોઈપણ પુખ્ત વ્યક્તિની કમર તેની કુલ ઊંચાઈના અડધાથી ઓછી હોવી જોઈએ. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વ્યક્તિની ઊંચાઈ 170 સેન્ટીમીટર છે, તો તેની કમર 85 સેન્ટીમીટરથી ઓછી હોવી વધુ યોગ્ય માનવામાં આવે છે.
જોકે નિષ્ણાતો એ પણ સ્પષ્ટ કરે છે કે બોડી માસ ઇન્ડેક્સને સંપૂર્ણપણે છોડી દેવાની જરૂર નથી. મોટા સ્તરે લોકોની સ્ક્રીનિંગ અને સ્થૂળતાનું મૂલ્યાંકન કરવામાં તેની ઉપયોગિતા આજે પણ યથાવત છે. પરંતુ જો બોડી માસ ઇન્ડેક્સની સાથે Waist-to-Height Ratio ને પણ સામેલ કરવામાં આવે, તો વ્યક્તિના આરોગ્યની વધુ ચોક્કસ તસવીર સામે આવી શકે છે.
આ બાબતો પર ધ્યાન આપવું પણ જરૂરી છે
ડૉક્ટરોનું કહેવું છે કે કોઈપણ વ્યક્તિના આરોગ્યનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન માત્ર વજન અથવા કમરની માપથી કરી શકાય નહીં. તેની સાથે બ્લડ પ્રેશર, બ્લડ શુગર, કોલેસ્ટ્રોલ, ખાનપાન, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, પારિવારિક બીમારીનો ઇતિહાસ અને લાઇફસ્ટાઇલ જેવી બાબતો પર પણ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.
