USCIRF India Report: આંતરરાષ્ટ્રીય ધાર્મિક સ્વતંત્રતા પર અમેરિકી આયોગ (USCIRF) એ ફરી એકવાર અમેરિકી વિદેશ વિભાગને ભારતને ‘વિશેષ ચિંતાનો દેશ’ જાહેર કરવાનો આગ્રહ કર્યો છે. આ માટે આયોગે પોતાના 2026 ના મૂલ્યાંકન અને દેશમાં “સતત વ્યવસ્થિત અને ગંભીર ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની સ્થિતિઓ” પર થયેલી સુનાવણીનો હવાલો આપ્યો છે. આ મુદ્દે ગુરુવારે (7 મે) ના રોજ વોશિંગ્ટનમાં એક પ્રત્યક્ષ સુનાવણી દરમિયાન ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ સુનાવણીમાં કમિશનરો, સાંસદો, વિદ્વાનો અને કાનૂની નિષ્ણાતોએ ભારતમાં ધાર્મિક લઘુમતીઓ જેમાં ખ્રિસ્તી, મુસ્લિમ, શીખ સામેલ છે તેમને લઈને પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા હતા. આ ઉપરાંત વિદેશોમાં રહેતા ટીકાકારોને નિશાન બનાવતા વધતા સીમા-પાર દમનના આરોપો પર પણ ચર્ચા થઈ હતી.
USCIRF ના અધ્યક્ષ વિકી હાર્ટઝલરે કહ્યું કે ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના મામલે ભારતની સ્થિતિ સતત બગડતી જઈ રહી છે. તેમણે કહ્યું “અમારા 2026 ના વાર્ષિક અહેવાલમાં USCIRF એ ફરી એકવાર ભલામણ કરી છે કે વિદેશ વિભાગ ભારતને ‘વિશેષ ચિંતાનો દેશ’ જાહેર કરે કારણ કે ત્યાં ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની સ્થિતિ સતત, વ્યવસ્થિત અને ગંભીર બનેલી છે.”
ભારતને ‘વિશેષ ચિંતા વાળો દેશ’ જાહેર કરવાની માંગ
હાર્ટઝલરે આગળ કહ્યું કે વર્તમાન રાજકીય માહોલમાં “ભારત સરકાર રાષ્ટ્રીય, રાજ્ય અને સ્થાનિક ત્રણેય સ્તરો પર ભેદભાવપૂર્ણ કાયદાઓનો ઉપયોગ કરીને, ધાર્મિક નેતાઓની મનસ્વી રીતે અટકાયત કરીને અને ધાર્મિક લઘુમતી સમુદાયો પર થતા હુમલાઓમાં હસ્તક્ષેપ ન કરીને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના ઉલ્લંઘનને પ્રોત્સાહન આપવાનું અને તેને સહન કરવાનું ચાલુ રાખી રહી છે.” તમને જણાવી દઈએ કે આ સમૂહ દ્વારા અમેરિકા વર્ષોથી પ્રોપેગેન્ડા કરતું આવ્યું છે અને સરકારો પર દબાણ લાવવા માટે તેને એક ટૂલની જેમ ઉપયોગ કરે છે. ભારતે દરેક વખતે તેના અહેવાલને ફગાવી દીધો છે અને તેને ‘દુરાગ્રહ પર આધારિત’ ગણાવ્યો છે.
આ રિપોર્ટ બનાવનાર 10 લોકોમાં 3 મુસ્લિમ છે અને બાકીના સભ્યો પણ ભારત વિરોધી માનસિકતા માટે જાણીતા છે. USCIRF ના અધ્યક્ષ વિકી હાર્ટઝલર છે તો ઉપાધ્યક્ષ આસિફ મહમૂદ છે અને તેના કમિશનર મોહમ્મદ અલસાનૌસી છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધાર્મિક સ્વતંત્રતા માટે અમેરિકાના એમ્બેસેડર-એટ-લાર્જ તેના એક બિન-મતદાન સભ્ય છે જેમનું નામ રશદ હુસૈન છે.
આ અહેવાલમાં ભારત વિરુદ્ધ શું કહેવામાં આવ્યું છે?
આસિફ મહમૂદે મે 2026 ની એક સુનાવણીમાં ભારતમાં ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની સ્થિતિને “ભયાનક” ગણાવી છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે ધાર્મિક લઘુમતીઓ અને તેમના પૂજા સ્થળો પર હુમલા થઈ રહ્યા છે અને તેમને નિશાન બનાવતા કાયદા બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. રિપોર્ટમાં ભારતમાં ધર્મ પરિવર્તન રોકવા માટે બનાવવામાં આવેલા કાયદાની ટીકા કરવામાં આવી છે. તેમણે કહ્યું “2026 સુધી ભારતના 28 રાજ્યોમાંથી 13 રાજ્યોમાં હવે કડક ધર્માંતરણ વિરોધી કાયદા અમલમાં છે. આ કાયદાઓમાં તે લોકો માટે કઠોર દંડ કેટલાક કિસ્સાઓમાં આજીવન કેદ સુધીની જોગવાઈ છે જેમને હિન્દુ ધર્મમાંથી અન્ય કોઈ ધર્મમાં ધર્માંતરણ કરાવવા અથવા તેમાં મદદ કરવા માટે દોષિત માનવામાં આવે છે.” રિપોર્ટમાં CAA (નાગરિકતા સુધારો અધિનિયમ), UCC (સમાન નાગરિક સંહિતા) અને વિવિધ રાજ્યોના ધર્માંતરણ વિરોધી કાયદાઓની ટીકા કરવામાં આવી છે જેમને લઘુમતીઓ વિરુદ્ધ જણાવવામાં આવ્યા છે. 2026 ના રિપોર્ટમાં USCIRF એ એક મોટું પગલું ભરતા RSS (રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ) અને ભારતની ગુપ્તચર એજન્સી R&AW જેવા સંગઠનો અને તેમના કેટલાક અધિકારીઓ પર લક્ષિત પ્રતિબંધો લગાવવાની ભલામણ પણ કરી છે. આયોગે ભારત પર વિદેશોમાં રહેતા શીખ કાર્યકરો અને અન્ય લઘુમતીઓને નિશાન બનાવવાનો પણ આરોપ લગાવ્યો છે.
ભારતને લઈને રિપોર્ટમાં શું ભલામણો કરવામાં આવી છે?
ભારતને “વિશેષ ચિંતા વાળો દેશ” (CPC) જાહેર કરવામાં આવે કારણ કે તે વ્યવસ્થિત, સતત અને ઘોર ધાર્મિક સ્વતંત્રતા ઉલ્લંઘનોમાં સામેલ છે અને તેમને સહન કરે છે જેવું કે આંતરરાષ્ટ્રીય ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અધિનિયમ (IRFA) માં વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ભારત પર દબાણ લાવવામાં આવે કે તે USCIRF અને અમેરિકી વિદેશ વિભાગ જેવી અમેરિકી સરકારી સંસ્થાઓને દેશની અંદર ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવાની મંજૂરી આપે. ભારત સાથે ભવિષ્યમાં અમેરિકી સુરક્ષા મદદ અને દ્વિપક્ષીય વેપાર નીતિઓને ધાર્મિક સ્વતંત્રતામાં સુધારા સાથે જોડો. અમેરિકી નાગરિકો અને ધાર્મિક લઘુમતીઓ વિરુદ્ધ સતત ડરાવવા-ધમકાવવા અને પરેશાન કરવાની ઘટનાઓના આધારે ભારતને હથિયારોનું વેચાણ રોકવા માટે આર્મ્સ એક્સપોર્ટ કંટ્રોલ એક્ટના સેક્શન 6 ને લાગુ કરો. ‘ટ્રાન્સનેશનલ રિપ્રેશન રિપોર્ટિંગ એક્ટ 2024’ ને ફરીથી રજૂ કરવામાં આવે અને પસાર કરવામાં આવે જેથી તે અનિવાર્ય થઈ શકે કે ભારત સરકાર દ્વારા અમેરિકામાં ધાર્મિક લઘુમતીઓને નિશાન બનાવીને કરવામાં આવતા સીમા-પાર દમનના કૃત્યોનો વાર્ષિક અહેવાલ રજૂ કરવામાં આવે.
ભારતે હંમેશા ફગાવ્યા છે આવા અહેવાલો
ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે આ અહેવાલોને હંમેશા “પૂર્વાગ્રહથી ગ્રસિત” અને “પ્રેરિત” ગણાવીને ફગાવ્યા છે. માર્ચ 2026 માં ભારતે આ રિપોર્ટ પર કડક પ્રતિક્રિયા આપી અને USCIRF ની ટીકા કરતા કહ્યું કે તેણે ભારતની “તોડી-મરોડી અને પસંદગીની તસવીર” રજૂ કરી છે. ભારતે આ રિપોર્ટને “દુર્ભાવનાપૂર્ણ અને પક્ષપાતી” ગણાવીને જડબાતોડ જવાબ આપ્યો હતો. વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું હતું “અમે આંતરરાષ્ટ્રીય ધાર્મિક સ્વતંત્રતા પર અમેરિકી આયોગ (USCIRF) ના તાજા અહેવાલની નોંધ લીધી છે. અમે ભારત વિશેની તેની દુર્ભાવનાપૂર્ણ અને પક્ષપાતી વ્યાખ્યાને સખત રીતે ફગાવીએ છીએ.”
