Russia Su-75 Fighter Jet: રશિયાની લડાકુ વિમાન બનાવતી UAC કંપનીના CEO વાદિમ બડેખાએ પુષ્ટિ કરી દીધી છે કે Su-75 લડાકુ વિમાનના પ્રોટોટાઇપ પર કામ શરૂ કરી દેવામાં આવ્યું છે. તેમણે કહ્યું United Aircraft Corporation એ Su-75 ચેકમેટ પાંચમી પેઢીના ફાઇટર પ્રોગ્રામ માટે બનાવવામાં આવી રહેલા પહેલા ઉડાન પ્રોટોટાઇપ પર કામ શરૂ કરી દીધું છે. આ ખૂબ જ મોટા સમાચાર છે અને Su-57 પછી રશિયાનું આ બીજું સ્ટીલ્થ લડાકુ વિમાન છે. આ વિમાનને ૨૦૨૧ માં દુનિયાની સામે લાવવામાં આવ્યું હતું અને હવે આના ૨૦૨૭ સુધી ઉડાન ભરવાની આશા છે.
જો કે આ વિમાન પોતાની નક્કી ટાઇમલાઇન કરતાં ઘણું પાછળ ચાલી રહ્યું છે. ૨૦૨૧ માં અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો હતો કે આ ફાઇટર જેટ ૨૦૨૬ સુધી સર્વિસમાં આવી જશે અને તે હિસાબે આની પ્રથમ ઉડાન ૨૦૨૩ કે તેનાથી પહેલા જ થઈ જવી જોઈતી હતી. પરંતુ એવું થઈ શક્યું નહીં. ત્યારથી લઈને અત્યાર સુધી આ વિમાનની ડિઝાઇનમાં હવે ઘણો બદલાવ આવી ચૂક્યો છે અને આ ૨૦૨૧ માં દેખાડવામાં આવેલા મોકઅપ કરતાં ઘણું અલગ હશે. એ ખૂબ સંભવ છે કે રશિયાએ Su-57 સ્ટીલ્થ ફાઇટર બનાવવા દરમિયાન ટેકનોલોજીમાં જે પ્રગતિ કરી હોય તેનો આ વિમાનમાં ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.
Su-75 ચેકમેટ ના પ્રોટોટાઇપ પર કામ શરૂ
રિપોર્ટ્સ અનુસાર એવા પણ સંકેતો મળ્યા છે કે આ ફાઇટર વિમાનનું નામ બદલી નાખવામાં આવશે અને ‘Su-75 ચેકમેટ’ નામનો ઉપયોગ માત્ર થોડા સમય માટે માર્કેટિંગના હેતુથી કરવામાં આવ્યો હતો. રિપોર્ટ્સ અનુસાર Su-75 પ્રોગ્રામને આ આશાની સાથે શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો કે આના ડેવલપમેન્ટનો ખર્ચ ખૂબ ઓછો હશે કારણ કે આમાં Su-57 વાળી જ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે પરંતુ ઘણા વર્ષો વીતી જવાથી આનો ખર્ચ વધી ગયો છે.
Su-75 અને Su-57 બંને વિમાનોમાં એક જેવું એન્જિન, કમ્પોઝિટ મટીરિયલ, હથિયાર અને મોટા વિમાનના રડાર અને એવિઓનિક્સ સૂટનું એક નાનું સ્વરૂપ સામેલ છે. આ ચાઇનીઝ J-16 અને J-10C અથવા અમેરિકી F-15 અને F-16 ના ડેવલપમેન્ટ જેવું જ હશે. આ પોતપોતાની ‘4+ જનરેશન’ અને ચોથી જનરેશનમાં ટ્વિન અને સિંગલ એન્જિનવાળા ફાઇટર વિમાનોના ‘હાઇ-લો’ કોમ્બિનેશન છે.
રશિયાના ભરોસાપાત્ર સૂત્રોનું કહેવું છે કે જો કે Su-75 પ્રોગ્રામને એક્સપોર્ટ માર્કેટમાં Su-57 પાંચમી જનરેશનના ફાઇટર વિમાનની સરખામણીએ ઓછી કિંમત અને ઓછા મેઇન્ટેનન્સવાળો વિકલ્પ આપવા માટે શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો તેમ છતાં આ વાતની પૂરી સંભાવના છે કે રશિયન એરોસ્પેસ ફોર્સીસ પણ આને ખરીદવામાં રસ દાખવશે.
રશિયાનું Su-75 અમેરિકાના F-35 અને ચીનના J-20 ની ટક્કરના 5th જનરેશન લડાકુ વિમાન જેવું છે. રશિયાની પાસે પહેલાથી જ બે એન્જિનવાળું ભારે Su-57 સ્ટીલ્થ વિમાન હાજર છે. પરંતુ આ નવું વિમાન સિંગલ-એન્જિનવાળું છે જેનાથી આ હલકું, અત્યંત સ્ફૂર્તિલું અને સસ્તું છે. આમાં ઓપન-આર્કિટેક્ચર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને AI પાયલોટ આસિસ્ટન્સ આપવામાં આવી છે જે યુદ્ધના સમયે કો-પાયલોટની જેમ કામ કરે છે.
રૂસી સંરક્ષણ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર આ પ્રોટોટાઇપની પ્રથમ ઉડાન આ જ વર્ષે નક્કી કરવામાં આવી છે જેના માટે ફેક્ટરીમાં આના સ્પેરપાર્ટ્સ અને સેન્સર્સનું પરીક્ષણ શરૂ થઈ ચૂક્યું છે. આ વિમાનની સૌથી મોટી ખાસિયત આની ઓછી કિંમત છે જે લગભગ ૨૫-૩૦ મિલિયન ડોલરની આસપાસ હોવાની આશા છે. એટલે કે અમેરિકાનું F-35 આના કરતાં આશરે ત્રણ ગણું વધારે મોંઘું છે. રશિયાએ ભારતને આ વિમાનની ઓફર કરી છે. રશિયા ઈચ્છે છે કે ભારત આ પ્રોજેક્ટમાં ભાગીદાર બને અને ભારતમાં જ ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફરની સાથે આનું ૧૦0% નિર્માણ કરવામાં આવે.
રશિયાનો Su-75 પ્રોજેક્ટ થઈ શકશે સફળ?
Su-57 પ્રોગ્રામને લઈને રશિયાએ ઘણા ડેવલપમેન્ટ્સ કર્યા છે. નવેમ્બર ૨૦૨૫ માં આની પહેલી એક્સપોર્ટ ડિલિવરી પાકી થઈ ગઈ છે પરંતુ Su-75 ચેકમેટ જે કે એક નાનું અને સિંગલ-એન્જિનવાળું સ્ટીલ્થ જેટ છે તેનું ભવિષ્ય હજુ પણ ધૂંધળું અને અનિશ્ચિત છે. આ પ્રોજેક્ટનો પૂરો દારમોદાર આ વાત પર ટકેલો છે કે આને વિદેશી ખરીદદારો મળે છે કે નહીં. મુશ્કેલી એ છે કે મોટાભાગના દેશો Su-57 ને વધારે પસંદ કરી શકે છે ભલે તે મોંઘું હોય. એવું એટલા માટે કારણ કે Su-57 ની રેન્જ (ઉડવાની ક્ષમતા) ખૂબ વધારે છે અને તેની યુદ્ધ ક્ષમતા પણ ક્યાંય વધારે સારી છે. આ કારણે ડર એ છે કે Su-75 પ્રોજેક્ટને કદાચ આગળ માટે બજેટ જ ન મળે.
જો કે જો રશિયા આ Su-75 પ્રોજેક્ટને પૂરો કરી લે છે અને જેવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આના મેઇન્ટેનન્સનો ખર્ચ અને આને ઉડાવવાનો ખર્ચ અત્યંત ઓછો હશે તો આ રશિયાના હથિયારોના બજાર માટે એક ‘ગેમ ચેન્જર’ સાબિત થઈ શકે છે. કારણ કે એવા દેશો જેમનું સંરક્ષણ બજેટ વધારે નથી તેઓ આ લડાકુ વિમાનને ખરીદવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. જો આ પ્રોજેક્ટ સફળ થાય છે તો આને ખરીદનારા સંભવિત દેશોની યાદીમાં મુખ્યત્વે ત્રણ નામ સામે આવી રહ્યા છે તે છે ભારત, ઉત્તર કોરિયા અને કઝાકિસ્તાન. એટલા માટે જ હાલમાં આના પ્રોટોટાઇપ ફ્લાઇટને લઈને આવી રહેલા રિપોર્ટ્સ ભારત માટે ગુડ ન્યૂઝ છે બશર્તે આ વિમાન પોતાની ક્ષમતાનું પ્રદર્શન કરી શકે.
શું ભારત ખરીદી શકે છે Su-75?
ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ માં રશિયન સમાચાર એજન્સી TASS ના એક પ્રશ્નનો જવાબ આપતા HAL ના એક અધિકારીએ કહ્યું હતું કે કંપની રશિયાની સાથે મળીને નવા લડાકુ વિમાન મોડલ બનાવવા માટે તૈયાર છે. HAL ના પ્રતિનિધિએ કહ્યું હતું ‘અમે રશિયાની સાથે કામ કરવામાં ખૂબ જ સહજ છીએ. અમારી તરફથી કોઈ સમસ્યા નથી.’ પહેલા પણ HAL એ IAF માટે લડાકુ વિમાનોને એસેમ્બલ કરવા અને સ્થાનિક સ્તરે બનાવવા માટે રશિયન વિમાન ઉત્પાદકો સાથે સહયોગ કર્યો છે જેમાં MiG-21, MiG-27 અને Su-30MKI સામેલ છે.
એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે ઉભરી રહેલી સ્ટીલ્થ ગેપને ભરવામાં મદદ કરવાની સાથે-સાથે ભારતમાં Su-75 નું સ્થાનિક ઉત્પાદન અબજો ડોલરની નિકાસ આવક પણ પેદા કરી શકે છે બરાબર એવી જ રીતે જેમ બ્રહ્મોસ મિસાઇલ કાર્યક્રમ અને કદાચ Su-30MKI આધુનિકીકરણ કાર્યક્રમે કર્યું છે.
