Public Health Infrastructure: દેશના સામુદાયિક સ્વાસ્થ્ય કેન્દ્રો (CHC) માં નિષ્ણાત ડોક્ટરોના લગભગ ૮૦% પદો ખાલી પડ્યા છે. જ્યારે હજુ પણ લોકોને સારવાર પર થતા કુલ ખર્ચના લગભગ ૪૮% પોતાના ખિસ્સામાંથી આપવા પડી રહ્યા છે.
આ માહિતી તાજેતરમાં AIIMS કલ્યાણી (પશ્ચિમ બંગાળ), AIIMS મંગલગિરી (આંધ્રપ્રદેશ) અને મૌલાના આઝાદ મેડિકલ કોલેજ (દિલ્હી) ના નિષ્ણાતોના અભ્યાસમાંથી સામે આવી છે. “પબ્લિક હેલ્થ એડમિનિસ્ટ્રેશન ઇન ઇન્ડિયા” નામે પ્રકાશિત આ રિપોર્ટમાં ભારતની સાર્વજનિક સ્વાસ્થ્ય વ્યવસ્થાની સ્થિતિ, પડકારો અને ભવિષ્યની દિશા વિશે જણાવવામાં આવ્યું છે.
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ડોક્ટરોની ભારે અછત
રિપોર્ટમાં એ પણ જણાવવામાં આવ્યું છે કે ચિકિત્સકોની અછતની સૌથી વધુ અસર ગ્રામીણ અને આદિવાસી વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે, જ્યાં લોકોને સારવાર માટે લાંબુ અંતર કાપવું પડે છે. આ ઉપરાંત રાષ્ટ્રીય સ્વાસ્થ્ય મિશન (NHM) હેઠળ મોટી સંખ્યામાં સ્વાસ્થ્યકર્મીઓ સંવિદા (કોન્ટ્રાક્ટ) પર કાર્યરત છે, જેનાથી નોકરીની અસ્થિરતા અને કર્મચારીઓના પલાયનની સમસ્યા બની રહે છે.
જર્જરિત ઈમારતોમાં ચાલી રહ્યા છે ઉપકેન્દ્રો
રિપોર્ટ મુજબ, દેશના ઘણા ઉપકેન્દ્રો આજે પણ ભાડાની કે જર્જરિત ઈમારતોમાં સંચાલિત થઈ રહ્યા છે. પ્રાથમિક સ્વાસ્થ્ય કેન્દ્રો (PHC) માં લેબ અને તપાસ સુવિધાઓની અછત છે, જ્યારે ઘણા સામુદાયિક સ્વાસ્થ્ય કેન્દ્રોમાં નિષ્ણાત, બ્લડ સ્ટોરેજ યુનિટ અને નવજાત શિશુ સંભાળ સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ નથી. શહેરી વિસ્તારોમાં પણ સ્થિતિ સંપૂર્ણ સંતોષકારક નથી. રાષ્ટ્રીય શહેરી સ્વાસ્થ્ય મિશન હેઠળ સ્થાપિત ઘણા શહેરી સ્વાસ્થ્ય કેન્દ્રો પર્યાપ્ત સ્ટાફ અને ઉપકરણોના અભાવ સાથે ઝઝૂમી રહ્યા છે.
એક વ્યક્તિ પર સરકાર ખર્ચ કરી રહી છે આઠ રૂપિયા
રિપોર્ટ મુજબ, ભારતમાં સ્વાસ્થ્ય પર સરકારી ખર્ચ સકલ ઘરેલુ ઉત્પાદન (GDP) ના માત્ર ૨.૧% છે, જ્યારે વૈશ્વિક સરેરાશ ૫ થી ૬% ની વચ્ચે છે. આંકડાઓને જોઈએ તો ૨૦૨૨-૨૩ માં સરકારી સ્વાસ્થ્ય વ્યય પ્રતિ વ્યક્તિ લગભગ ૨,૮૦૦–૨,૯૦૦ રૂપિયા વાર્ષિક સુધી પહોંચી ગયો હતો. સરકાર એક ભારતીય નાગરિકના સ્વાસ્થ્ય પર લગભગ આઠ રૂપિયા પ્રતિદિન ખર્ચ કરે છે.
રાજ્યો વચ્ચે ઊંડી અસમાનતા
સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ અને પરિણામોમાં રાજ્યો વચ્ચે મોટું અંતર છે. કેરળ અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યો સ્વાસ્થ્ય સૂચકાંકોમાં બહેતર પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે, જ્યારે બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોએ હજુ લાંબો રસ્તો કાપવાનો બાકી છે.
