Snake Antivenom: વૈજ્ઞાનિકોએ ઝેરીલા સાપના દંશની સારવાર માટે એક અત્યંત અનોખી અને ક્રાંતિકારી રીત શોધી કાઢી છે. સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે આ નવી સારવાર માટે તેમણે કોઈ બીજા પ્રાણીનો સહારો લેવાના બદલે પોતે સાપના લોહીમાં રહેલા તે પ્રોટીન્સનો ઉપયોગ કર્યો છે. આ પ્રોટીન્સ સાપોએ લાખો વર્ષોમાં પોતાના જ ઝેરથી પોતાને બચાવવા માટે વિકસાવ્યા છે.
અમેરિકાની મેરીલેન્ડ યુનિવર્સિટીના સંશોધક શોન બી. કેરોલ અને તેમની ટીમનું આ સંશોધન પ્રખ્યાત વૈજ્ઞાનિક જર્નલ પ્રોસીડિંગ્સ ઓફ ધ નેશનલ એકેડમી ઓફ સાયન્સેસ માં પ્રકાશિત થયું છે. તેમાં જાણવા મળ્યું કે વેસ્ટર્ન ડાયમંડબેક રેટલસ્નેકના લોહીમાં મળતા ખાસ પ્રોટીન્સનું મિશ્રણ અત્યાર સુધીના કોઈપણ પરંપરાગત એન્ટિવેનમ કરતાં ઘણું વધુ શક્તિશાળી અને અસરકારક સાબિત થયું છે.
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના જણાવ્યા મુજબ દર વર્ષે સમગ્ર વિશ્વમાં સાપના દંશથી અંદાજે 80 હજારથી 1.4 લાખ લોકોના મોત થાય છે. લાખો લોકો કાયમ માટે અપંગ બની જાય છે. તેમાંના મોટા ભાગના લોકો ગ્રામ્ય વિસ્તારોના હોય છે, જ્યાં સારવારની સુવિધાઓ સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોતી નથી.
1890ના દાયકાથી ચાલી આવતી સારવાર પદ્ધતિ
1890ના દાયકાથી વૈજ્ઞાનિકો ઘોડા અથવા સસલામાં સાપના ઝેરની ઓછી માત્રા આપીને તેમના લોહીમાંથી એન્ટિબોડી તૈયાર કરતા આવ્યા છે. પરંતુ આ નવા સંશોધને દર્શાવ્યું છે કે સાપના પોતાના લોહીમાં ઘોડા કરતાં પણ વધુ શક્તિશાળી અને અસરકારક તત્ત્વો હાજર હોય છે. આ તત્ત્વો અનેક પ્રકારની ઝેરીલી પ્રજાતિઓ સામે અસરકારક રીતે કામ કરી શકે છે.
FETUA-3 પ્રોટીનની ઓળખ
વૈજ્ઞાનિકોને વર્ષોથી ખબર હતી કે વાઇપર પ્રજાતિના સાપ પોતાના જ ઝેરથી સુરક્ષિત રહે છે, પરંતુ તેમના લોહીમાં એવી કઈ વસ્તુ છે તે રહસ્ય હતું. વર્ષ 2022માં કેરોલની લેબે FETUA-3 નામના એક પ્રોટીનની ઓળખ કરી હતી, જે રેટલસ્નેકના ઝેરમાં રહેલા મુખ્ય ટોક્સિન્સને નિષ્ક્રિય કરી દે છે.
પ્રોટીનના મિશ્રણે બતાવી ચમત્કારિક અસર
તાજેતરના અભ્યાસમાં જ્યારે અલગ-અલગ FETUA પ્રોટીન્સને એકબીજા સાથે મિશ્રિત કરવામાં આવ્યા, ત્યારે તેમની ઝેરને નિષ્ક્રિય કરવાની ક્ષમતા ચમત્કારિક રીતે વધી ગઈ. લેબ ટેસ્ટમાં આ નવા પ્રોટીન મિશ્રણને ભેંસના લોહીમાંથી બનતા હાલના રેટલસ્નેક એન્ટિવેનમ કરતાં અંદાજે 10 ગણું વધુ શક્તિશાળી જોવા મળ્યું.
ભવિષ્યમાં વધુ સુરક્ષિત એન્ટિવેનમ બનશે
સંશોધકોનું માનવું છે કે આ શોધના આધારે ભવિષ્યમાં એવું એન્ટિવેનમ તૈયાર કરી શકાશે, જે મનુષ્યો માટે વધુ સુરક્ષિત, ઓછા ખર્ચાળ અને મોટા પાયે બનાવવું અત્યંત સરળ રહેશે.
પ્રકૃતિએ સાપમાં જ છુપાવ્યો હતો ઉકેલ
પ્રકૃતિએ મનુષ્યોની દાયકાઓ જૂની સમસ્યાનો ઉકેલ સાપના શરીરમાં જ છુપાવી રાખ્યો હતો. જો આ ટેક્નોલોજી સંપૂર્ણ રીતે સફળ થશે, તો સમગ્ર વિશ્વમાં સાપદંશથી થતા લાખો અકાળ મૃત્યુને સરળતાથી અટકાવી શકાય છે.
