Gandhi Brahmacharya Experiments: મહાત્મા ગાંધીજીના જીવનમાં બ્રહ્મચર્યના પ્રયોગો એક અત્યંત વિવાદાસ્પદ અને ચર્ચાસ્પદ અધ્યાય છે.
1946–47 દરમિયાન ગાંધીજીએ પોતાની કામવાસના પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ છે કે નહીં તેની કસોટી તરીકે કેટલીક નજીકની યુવતીઓ સાથે એક જ પથારીમાં સૂવાના પ્રયોગો કર્યા હતા.
આમાં ખાસ કરીને મનુ ગાંધી અને આભા ગાંધીનાં નામ ઐતિહાસિક દસ્તાવેજોમાં જોવા મળે છે.
ગાંધીજીનો પોતાનો દાવો હતો કે આ પ્રયોગોનો હેતુ જાતીય સંબંધ નહીં, પરંતુ બ્રહ્મચર્યની પોતાની પ્રતિજ્ઞાની કસોટી કરવાનો હતો. જોકે, આ પદ્ધતિને લઈને તેમના નજીકના સાથીઓમાં પણ ભારે અસ્વસ્થતા અને વિરોધ હતો.
સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે પણ ગાંધીજીને આ અંગે પત્ર લખીને પોતાની વ્યથા અને અસહમતિ વ્યક્ત કરી હતી. પટેલને લાગ્યું હતું કે અગાઉ ચર્ચા થયા પછી આ પ્રયોગો બંધ થઈ ગયા છે, પરંતુ ફરી શરૂ થતાં તેઓ ખૂબ વ્યથિત થયા હતા.
મહત્વની વાત એ છે કે આ પ્રયોગોને સમજવા માટે ગાંધીજીનો પોતાનો દાવો અને તેમના સાથીઓની અસહમતિ—બંને બાબતોને સાથે જોવી જરૂરી છે.
ઈતિહાસ માત્ર મહાન વ્યક્તિઓની પ્રશંસા નથી.
તેમના જીવનના અસ્વસ્થ કરનારા અને વિવાદાસ્પદ પ્રસંગો સામે પણ નિષ્પક્ષતાથી પ્રશ્ન પૂછવાની હિંમત હોવી જોઈએ.
