Supreme Court News: એકનાથ શિંદેના ધારાસભ્યોની અયોગ્યતા પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં સવાલ, કપિલ સિબ્બલે કહ્યું- ‘દલબદલના પાપને શરૂઆતમાં જ રોકો’

Supreme Court News: સુપ્રીમ કોર્ટે બુધવારે શિવસેના (UBT)ની એ દલીલ સાથે અસહમતિ વ્યક્ત કરી કે એકનાથ શિંદેના જૂથમાં સામેલ થયેલા ધારાસભ્યોને અયોગ્ય જાહેર કરવામાં આવે. કોર્ટે કહ્યું કે તે સ્પીકરની ભૂમિકા ભજવી શકતી નથી અને ધારાસભ્યોની અયોગ્યતા સાથે જોડાયેલી અરજીઓ પર નિર્ણય લઈ શકતી નથી. ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જૉયમાલ્ય બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બેન્ચ ઉદ્ધવ ઠાકરે જૂથના સભ્ય સુનીલ પ્રભુની અરજી પર સુનાવણી કરી રહી હતી. આ મામલાની સુનાવણી ગુરુવારે બપોરે 2 વાગ્યે ચાલુ રહેશે.

CJI સૂર્યકાંતની બેન્ચમાં શિંદેનો મામલો

CJI સૂર્યકાંત અને જસ્ટિસ જૉયમાલ્ય બાગચી તથા જસ્ટિસ વી. મોહનાની બેન્ચ એવી અરજીઓ પર સુનાવણી કરી રહી હતી, જેમાં શિવસેના (UBT)એ સ્પીકરના એ નિર્ણયને પડકાર્યો હતો, જેમાં એકનાથ શિંદેના નેતૃત્વવાળા બળવાખોર ધારાસભ્યોને અયોગ્ય ઠેરવવાની તેમની માંગને ફગાવી દેવામાં આવી હતી. સાથે જ, ચૂંટણી પંચના એ નિર્ણયને પણ પડકારવામાં આવ્યો હતો, જેમાં શિવસેના (શિંદે)ને અસલી પાર્ટી માનવામાં આવી હતી અને તેમને ‘ધનુષ-બાણ’નું ચૂંટણી ચિહ્ન ફાળવવામાં આવ્યું હતું.

જો મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભાના સ્પીકરનો તેમને અયોગ્ય ન ઠેરવવાનો આદેશ રદ કરવામાં આવે, તો શું એકનાથ શિંદે (અને અલગ થયેલા જૂથના અન્ય ધારાસભ્યો)ને બંધારણની દસમી અનુસૂચિ હેઠળ દલબદલ વિરોધી કાયદા અનુસાર અયોગ્ય જાહેર કરી શકાય? જસ્ટિસ જૉયમાલ્ય બાગચીએ શિવસેના ઉદ્ધવ ઠાકરે જૂથને પૂછ્યું.

શું સુપ્રીમ કોર્ટ શિંદેને અયોગ્ય ઠેરવી શકે છે

લાઇવ લૉના એક અહેવાલ અનુસાર, જજે UBT જૂથ તરફથી સિનિયર એડવોકેટ કપિલ સિબ્બલ સાથે હાજર થયેલા સિનિયર એડવોકેટ દેવદત્ત કામતને પૂછ્યું કે શું કોર્ટ આજે એવો કોઈ નિર્ણય આપી શકે છે, જેના કારણે શિંદે અયોગ્ય થઈ જાય, જ્યારે મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભાના સ્પીકરે તેમને અયોગ્ય ઠેરવ્યા નહોતા અને શિંદે નવી ચૂંટણીઓ બાદ ફરી ચૂંટાઈ ચૂક્યા છે.

શું અમે આજે તેમને (શિંદેને) અયોગ્ય જાહેર કરી શકીએ? શું અમે સ્પીકરની ભૂમિકા ભજવી શકીએ અને તેમને અયોગ્ય ઠેરવી શકીએ?- જસ્ટિસ જૉયમાલ્ય બાગચી, સુપ્રીમ કોર્ટ

શિંદેને લાભ આપી શકાય નહીં: સિબ્બલ

સિબ્બલે પણ દલીલ કરી કે શિંદેને કોઈ ગેરકાયદેસર કામના આધારે નિષ્પક્ષતા અથવા ન્યાય (equity)નો લાભ આપી શકાય નહીં. “વિડંબના એ છે કે તમે તમારી કાયદેસરતાને એક ગેરકાયદેસર કામ પર આધારિત કરો છો. અને તે ગેરકાયદેસર સ્થિતિ વર્ષો સુધી જળવાઈ રહે છે. અને હવે તમે કોર્ટને કહેશો કે કારણ કે આ વર્ષોથી ચાલી રહ્યું છે, તેથી તેને કાયદેસરતા આપવામાં આવે. આ સરકારી જમીન પર અનધિકૃત બાંધકામ જેવું છે.”

વિડંબના એ છે કે તમે તમારી કાયદેસરતાને એક ગેરકાયદેસર કામ પર આધારિત કરો છો. અને તે ગેરકાયદેસર સ્થિતિ વર્ષો સુધી જળવાઈ રહે છે. અને હવે તમે કોર્ટને કહેશો કે કારણ કે આ વર્ષોથી ચાલી રહ્યું છે, તેથી તેને કાયદેસરતા આપવામાં આવે. આ સરકારી જમીન પર અનધિકૃત બાંધકામ જેવું છે.- કપિલ સિબ્બલની દલીલ

કપિલ સિબ્બલે કોર્ટમાં આ દલીલ રજૂ કરી

કપિલ સિબ્બલે એ પણ દલીલ કરી કે 39 બળવાખોર ધારાસભ્યોએ સ્પીકર સમક્ષ પોતાના સોગંદનામા સાથે 2018નું પાર્ટી બંધારણ જોડ્યું હતું. બાદમાં તેમણે તેને ‘વકીલોની ભૂલ’ ગણાવી હતી. સિબ્બલે એ પણ કહ્યું કે સ્પીકરનો નિર્ણય મોટા પ્રમાણમાં સુભાષ દેસાઈ કેસમાં બંધારણીય બેન્ચના નિર્ણયની વિરુદ્ધ હતો.

દલબદલના પાપને શરૂઆતમાં જ રોકો: સિબ્બલ

• ધારાસભ્યોના સુરત અને ગુવાહાટી જવા અને ત્યારબાદ BJPમાં સામેલ થવાનો ઉલ્લેખ કરતાં સિબ્બલે કહ્યું કે આ દલબદલનો સ્પષ્ટ મામલો છે અને કોર્ટે ‘દલબદલના પાપ’ને શરૂઆતમાં જ રોકવું જોઈએ.
• સિબ્બલે રાજેન્દ્ર સિંહ રાણા વિરુદ્ધ સ્વામી પ્રસાદ મૌર્ય કેસનો ઉલ્લેખ કર્યો, જે 2003માં બહુજન સમાજ પાર્ટીમાં થયેલા વિભાજન સાથે જોડાયેલો હતો. સિનિયર વકીલે દલીલ કરી કે કોઈ અલગ થયેલા ધારાસભ્યનું વિપક્ષી પાર્ટી સાથે મળીને રાજ્યપાલને મળવું દસમી અનુસૂચિની પેરા 2(1)(b)નું ઉલ્લંઘન છે.

દલબદલના પાપને શરૂઆતમાં જ રોકવું જોઈએ. કપિલ સિબ્બલની સુપ્રીમ કોર્ટમાં દલીલ

ઉદ્ધવ ઠાકરે જૂથની અરજીમાં શું હતું

આ અરજીમાં મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભાના સ્પીકરના એ નિર્ણયને પડકારવામાં આવ્યો હતો, જેમાં તેમણે એકનાથ શિંદે જૂથના ધારાસભ્યોને દસમી અનુસૂચિ હેઠળ અયોગ્ય ઠેરવવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. ઉદ્ધવ ઠાકરેની બીજી એક અરજી પણ બેન્ચ સમક્ષ લિસ્ટેડ હતી, જેમાં ભારતના ચૂંટણી પંચ (ECI)ના એ નિર્ણયને પડકારવામાં આવ્યો હતો, જેના હેઠળ એકનાથ શિંદે જૂથને અસલી શિવસેના તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી હતી અને તેમને ‘ધનુષ-બાણ’નું ચૂંટણી ચિહ્ન વાપરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.

શું કોર્ટ સ્પીકરના અધિકારક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરી શકે છે. આ મામલો એક કાલ્પનિક પરિસ્થિતિ જેવો છે, જેમાં શિસ્તબદ્ધ કાર્યવાહી દરમિયાન કોઈને જરૂર કરતાં વધુ સજા આપવામાં આવી હોય.- જસ્ટિસ જૉયમાલ્ય બાગચી

જજે પૂછ્યું- શિંદે પાસે બહુમતી હતી તો શું તેઓ પાર્ટીમાં રહ્યા હતા?

જજે કહ્યું- “અમે સજા રદ તો કરી શકીએ છીએ, પરંતુ શું અમે તેને લાગુ કરી શકીએ છીએ? અમારે નિર્ણય લેવા માટે મામલો સક્ષમ અધિકારી પાસે પરત મોકલવો પડશે… તેમાં કોઈ વિવાદ નથી કે શિંદે પાસે વિધાનસભાકીય બહુમતી હતી, પરંતુ સવાલ એ છે કે જ્યારે તેમણે વિધાનસભાકીય બહુમતી મેળવી, ત્યારે શું તેઓ પાર્ટીમાં રહ્યા હતા?”

તેમાં કોઈ વિવાદ નથી કે શિંદે પાસે વિધાનસભાકીય બહુમતી હતી, પરંતુ સવાલ એ છે કે જ્યારે તેમણે વિધાનસભાકીય બહુમતી મેળવી, ત્યારે શું તેઓ પાર્ટીમાં રહ્યા હતા?- જસ્ટિસ જૉયમાલ્ય બાગચી, સુપ્રીમ કોર્ટ

એડવોકેટ કામતે શું દલીલ કરી

એડવોકેટ કામતે આ ટિપ્પણીનો જવાબ આપતાં કહ્યું કે જો સ્પીકર, જેમની સરખામણી ચૂંટણી ટ્રિબ્યુનલ સાથે કરવામાં આવી છે, કોઈ એવો આદેશ પસાર કરે છે જે મનસ્વી અથવા ખોટો છે, તો કોર્ટે ન્યાયિક સમીક્ષાની પોતાની શક્તિનો ઉપયોગ કરીને હસ્તક્ષેપ કરવો જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે કોર્ટ આવી સ્થિતિમાં રાહત પણ આપી શકે છે અને એ વાત પર ભાર મૂક્યો કે જો સ્પીકરનો આદેશ રદ કરવામાં આવે છે, તો તેના પરિણામોની ચૂંટણી ચિહ્નના વિવાદ પર સ્પષ્ટ અસર પડશે.

આ કોર્ટે અગાઉ જ એવો અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યો છે કે અયોગ્યતા અંગેનો અંતિમ નિર્ણય માત્ર ઘટના બાદની માન્યતા છે. જો ટ્રિબ્યુનલે મનસ્વી રીતે કામ કર્યું છે, તો તમે (જજ) ન્યાયિક સમીક્ષા હેઠળ તેને સુધારી શકો છો. અને તમે રાહત પણ આપી શકો છો.- સિનિયર એડવોકેટ દેવદત્ત કામત

જસ્ટિસ બાગચીએ આ વાત પર સહમતિ વ્યક્ત કરી

• જસ્ટિસ બાગચી આ વાત સાથે સહમત હતા કે જો સ્પીકરની રીત કાયદા અનુસાર નહોતી અને તેમણે સુભાષ દેસાઈ કેસ (બંધારણીય બેન્ચ દ્વારા)માં નક્કી કરાયેલા સિદ્ધાંતોને અવગણ્યા, તો આદેશ રદ કરી શકાય છે. જોકે, તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો કે શું શિંદે અને અન્ય ધારાસભ્યોને તેના પરિણામે અયોગ્ય જાહેર કરી શકાય?
• આ મુદ્દે કામતે સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે ન્યાયિક દાખલાઓમાં જ્યાં અયોગ્યતાને જાળવી રાખવામાં આવી હતી, ત્યાં સંબંધિત ધારાસભ્યોને અયોગ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.