Ken Betwa Project Protest: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી હંમેશા માતાઓના મહત્વની વાત કરે છે, પરંતુ જ્યારે પોલીસ આદિવાસી મહિલાઓ અને માતાઓ સાથે આ પ્રકારની જબરદસ્તી કરે છે, ત્યારે આ ક્યાં હોય છે? પ્રદર્શનકારીઓએ આ સવાલ ઉઠાવતા આરોપ લગાવ્યો કે મધ્ય પ્રદેશ પોલીસે રવિવારે (27 સપ્ટેમ્બર) રાજ્યના પન્ના જિલ્લામાં મઝગાંય બંધના કિનારે આવેલા પ્રદર્શન સ્થળેથી તેમને હટાવવા માટે બળપ્રયોગ કર્યો.
27 સપ્ટેમ્બરે માળખાકીય સુવિધા પરિયોજનાઓ માટે યોગ્ય વળતર નક્કી કરવામાં રાજ્ય સરકારની કથિત નિષ્ક્રિયતા વિરુદ્ધ ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનનો 16મો દિવસ હતો. આ પરિયોજનાઓ વિવાદિત કેન-બેતવા નદી જોડાણ પરિયોજના સાથે જોડાયેલી છે.
આ વિરોધ પ્રદર્શન સૌપ્રથમ એપ્રિલમાં થયું હતું, ત્યારબાદ જુલાઈમાં પણ પ્રદર્શન થયા હતા. બંને વખત પ્રદર્શન પાડોશી છતરપુર જિલ્લામાં થયા હતા. પન્નાની જેમ છતરપુરમાં પણ પરિવારોને પોતાના ઘર અને ખેતીની જમીન છોડીને અન્ય સ્થળે જવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે, કારણ કે કેન-બેતવા નદી જોડાણ પરિયોજના માટે બનાવવામાં આવી રહેલા બંધોથી તેઓ પ્રભાવિત થશે.
તાજેતરનું વિરોધ પ્રદર્શન પન્ના જિલ્લાના મઝગાંય બંધમાં થઈ રહ્યું છે. અહીં 12 સપ્ટેમ્બરથી 200થી વધુ લોકો પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે. પ્રદર્શનકારીઓએ ચિતા, સૂળી અને માટી જેવા વિરોધના વિવિધ ઉપાયોનો ઉપયોગ કર્યો છે.
સામાજિક કાર્યકર અમિત ભટનાગર, જેઓ આ આંદોલનનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા છે, તેમણે કહ્યું, ‘અમારા પ્રદર્શન છતાં પ્રશાસનની ઊંઘ ઊડી નથી. તેના બદલે પોલીસે ગઈ રાત્રે અનેક પ્રદર્શનકારીઓને ડરાવવા માટે નોટિસ જારી કરી, પરંતુ તેઓ ડર્યા નહીં. પોલીસ ઘરોમાં ઘૂસી અને પુરુષો તથા મહિલાઓ બંનેને લાઠીઓથી માર માર્યો. મોદીજી વારંવાર માતાની વાત કરે છે, પરંતુ જ્યારે પોલીસ આ પ્રકારની જબરદસ્તી કરે છે, ખાસ કરીને આદિવાસી મહિલાઓ સાથે, ત્યારે તેઓ ક્યાં હોય છે?’
પ્રદર્શનકારીઓએ આરોપ લગાવ્યો કે પોલીસે પ્રદર્શન સ્થળેથી લોકોને હટાવી દીધા અને ઘરોમાં ઘૂસીને મહિલાઓ સાથે અભદ્ર ભાષાનો ઉપયોગ કર્યો.
આંદોલનનું સંકલન કરી રહેલી દિવ્યા અહિરવારે કહ્યું, ‘પોલીસે મહિલા પ્રદર્શનકારીઓની મજાક ઉડાવતા અહીં સુધી કહ્યું કે પ્રતીકાત્મક ચિતા પર સૂવાને બદલે અમારી સાથે સૂઈ જાઓ, અમે તમારી બધી માંગણીઓ પૂરી કરાવી દઈશું.’
View this post on Instagram
‘મોદી અને મોહનની, ભાજપની, તેમની રાજ્ય પોલીસ આવી’
ભટનાગરે કહ્યું, ‘મોદી અને મોહનની, ભાજપની, તેમની રાજ્ય પોલીસ આવી.. અને રાત્રે જે રીતે બર્બરતા થઈ, જે રીતે લોકો સાથે વર્તન કરવામાં આવ્યું, તે લોકશાહી પર એક કાળો ડાઘ હતો.’
ઘટનાના સમયે પ્રદર્શન સ્થળ પર હાજર ગ્રામજનો સંજય પુરીએ કહ્યું, ‘અમારી માતાઓ અને બહેનોને ધક્કો મારવામાં આવ્યો. પોલીસ વર્દીમાં અને સાદા કપડાં બંનેમાં આવી હતી, ત્યારે અમને કેવી રીતે ખબર પડે કે તેઓ પોલીસ જ છે?’
ભટનાગરના જણાવ્યા અનુસાર, વર્ષ 2013નો જમીન અધિગ્રહણ કાયદો કહે છે કે વિસ્થાપનના છ મહિના પહેલાં વળતરનો નિકાલ થઈ જવો જોઈએ. પરંતુ આવું કરવામાં આવ્યું નથી. તેમણે કહ્યું કે મઝગાંય અને રૂંજ બંધોથી પ્રભાવિત કોઈપણ વ્યક્તિને અત્યાર સુધી સંપૂર્ણ વળતર મળ્યું નથી.
તેમણે કહ્યું, ‘દરેક આંખમાં દર્દ છે. લોકોને સમજાતું નથી કે તેઓ કોની પાસે જાય. પ્રશાસન તેમની વાત સાંભળતું નથી અને દરેક જગ્યાએ ભ્રષ્ટાચાર છે.’
તેમણે આગળ કહ્યું કે કેન-બેતવા પરિયોજના માટે પન્ના ટાઇગર રિઝર્વના જંગલોનો નાશ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જ્યારે આવું કરવાથી કોઈ લાભ નહીં થાય. તેમણે કહ્યું કે વડાપ્રધાને પોતે પ્રભાવિત પરિવારોને 12.5 લાખ રૂપિયા વળતર આપવાનું આશ્વાસન આપ્યું હતું, પરંતુ અત્યાર સુધી આવું કરવામાં આવ્યું નથી.
‘હવે આંદોલન વધુ તેજ થશે’
ભટનાગરે કહ્યું કે 27 સપ્ટેમ્બરની પોલીસ કાર્યવાહી બાદ આંદોલન વધુ તેજ થશે.
તેમણે કહ્યું, ‘અમે માત્ર શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું. તેના બદલામાં અમારી વીજળીની લાઇનો કાપી નાખવામાં આવી. અમારા બંધારણીય અધિકારો છીનવી લેવામાં આવ્યા. અમારા ઘરો ડૂબાડી દેવામાં આવ્યા. તેમ છતાં અમે શાંતિપૂર્ણ રહ્યા. અમારી શાંતિને નબળાઈ ન સમજશો. આજથી અમારું આંદોલન તેજ થશે. અમે ભૂખ હડતાળ શરૂ કરી રહ્યા છીએ.’
તેમણે કહ્યું, ‘આજે રાત્રે આદિવાસીઓના ઘરોમાં કોઈ ચૂલો નહીં સળગે. ભાજપની મોહન-મોદી સરકાર જે રીતે આદિવાસીઓનું શોષણ કરી રહી છે.. અમારા અવાજોને દબાવવામાં આવી રહ્યા છે. લોકશાહીમાં આવું થઈ શકે નહીં. જો હું મારા જ દેશમાં મારા મનની વાત ન કહી શકું અને શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શન ન કરી શકું, તો હું અહીં રહેવા માંગતો નથી.’
ભટનાગરે એ પણ જાહેરાત કરી કે તેમણે 28 સપ્ટેમ્બરથી અનિશ્ચિત મુદતની ભૂખ હડતાળ શરૂ કરી છે. જુલાઈમાં પણ તેમણે પાડોશી છતરપુર જિલ્લામાં કેન-બેતવા પરિયોજનાથી પ્રભાવિત લોકોને વળતર ન મળવાના મુદ્દે થયેલા એક પ્રદર્શન દરમિયાન ભૂખ હડતાળ કરી હતી. 13મા દિવસે પોલીસે તેમને બળજબરીથી હોસ્પિટલ લઈ ગઈ હતી.
જય કિસાન સંગઠને 29 સપ્ટેમ્બરે એક અખબારી નોંધ જારી કરીને કહ્યું કે મઝગાંવ ડેમ પ્રભાવિત વિસ્તારમાં ચાલી રહેલા ચિતા આંદોલન દરમિયાન આંદોલનકારી દિવ્યા અહિરવાર અને હિસાબી રાજપૂત સહિત અનેક ગ્રામજનોને પોલીસે અટકાયતમાં લીધા છે. આંદોલનકારીઓનું કહેવું છે કે ત્યારબાદ પોલીસે લાઠીચાર્જ કર્યો, જેમાં અનેક મહિલાઓને ઈજાઓ થઈ છે.
નોંધમાં આગળ કહેવામાં આવ્યું કે ઘટનાસ્થળે તણાવપૂર્ણ વાતાવરણ હોવા છતાં પ્રભાવિત ગ્રામજનોનું કહેવું છે કે તેમનું આંદોલન ચાલુ રહેશે. આંદોલનકારીઓ સંપૂર્ણ વળતર અને પુનર્વસન વિના વિસ્થાપનનો વિરોધ કરી રહ્યા છે અને પોતાની માંગણીઓ પર અડગ છે.
