શું ફરી વાર જૂની પેન્શન યોજના જલ્દી લાગુ થશે, સરકારી કર્મચારીઓને મળશે આ મોટી ભેટ ?

એકસમયે જયારે લોકોને સરકારી નોકરી મળતી ત્યારે તેમ કહેવાતું કે, કે હાશ ! લો તમે તો સરકારના જમાઈ થી ગયા.હવે તમારે જિંદગીમાં હંમેશા માટે શાંતિ જ શાંતિ હશે.અને તેનું કારણ સારા સેલેરી ની સાથે રિટાયરમેન્ટ લાઈફમાં પણ પેંશન મળતું જેથી કેરીને લોકો નિશ્ચિત થઈને જીવી શકતા.સરકારી કર્મચારીઓને તેમની પાછલી અવસ્થામાં પણ ચિંતા ન રહેતી.પરંતુ કેટલાય વર્ષોથી આ પેંશન યોજના બંધ કરવામાં આવી છે.અને તેને લઈને કે આ લાગુ કરવા સરકારી કર્મચારીઓ લાંબા સમયથી માંગણી કરી છે.ત્યારે પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, નરેન્દ્ર મોદી સરકારના ત્રીજા કાર્યકાળમાં કેન્દ્રીય કર્મચારીઓને મોટી ભેટ મળી શકે છે. એવી ચર્ચા છે કે નવી સરકાર કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓને તેમની નિવૃત્તિ પછી પેન્શન આપવાની રીત પર વિચાર કરી રહી છે.હાલમાં સરકારી કર્મચારીઓને ‘નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ’ (NPS) હેઠળ પેન્શન મળે છે. NPSમાં મળેલી રકમ તમે કેટલા પૈસા જમા કરાવ્યા, તેના પર તમને કેટલું વળતર મળ્યું અને કેટલા સમય સુધી પૈસા જમા કર્યા તેના પર આધાર રાખે છે. જેટલા વધુ પૈસા જમા થાય છે અને જેટલો લાંબો સમય જમા કરવામાં આવે છે તેટલો વધુ ફાયદો વ્યક્તિને મળે છે.

નવી સરકાર આ સિસ્ટમમાં ફેરફાર કરીને કર્મચારીઓને પેન્શન તરીકે નિશ્ચિત રકમ આપવા પર વિચાર કરી શકે છે. આ રકમ તેમના છેલ્લા મૂળભૂત પગારના 50% સુધી હોઈ શકે છે. એટલે કે, જો કોઈ વ્યક્તિનો છેલ્લો બેઝિક પગાર 1 લાખ રૂપિયા હતો, તો તેને પેન્શન તરીકે 50,000 રૂપિયા સુધી મળી શકે છે.

સરકારે શું પગલાં લીધાં?
ફાઇનાન્શિયલ એક્સપ્રેસના સમાચાર અનુસાર, માર્ચ 2023માં નરેન્દ્ર મોદી સરકારે આ ફેરફાર પર વિચાર કરવા માટે નાણાં સચિવ ટીવી સોમનાથનની અધ્યક્ષતામાં એક સમિતિની રચના કરી હતી. આ સમિતિનો ઉદ્દેશ્ય જૂની પેન્શન સિસ્ટમ (OPS) પર પાછા ફર્યા વિના સરકારી કર્મચારીઓ માટે NPS હેઠળ પેન્શન વધારવાની રીતો સૂચવવાનો હતો.

આ વર્ષે મે મહિનામાં સરકારને સુપરત કરાયેલા રિપોર્ટમાં સમિતિએ આંધ્રપ્રદેશમાં 2023માં લાગુ કરાયેલ NPS મોડલને મોટાભાગે સમર્થન આપ્યું છે. તદનુસાર, કેન્દ્ર સરકાર કર્મચારીઓને તેમના છેલ્લા પગારના 40 થી 50% સુધી પેન્શન આપવા પર વિચાર કરી શકે છે. તમને કેટલું પેન્શન મળશે તે તમે કેટલા વર્ષ કામ કર્યું છે અને જો તમે ક્યારેય તમારા પેન્શન ખાતામાંથી પૈસા ઉપાડી લીધા છે, તો કેટલી રકમ ઉપાડી છે તેના પર નિર્ભર રહેશે.

જો આ નિયમ લાગુ થશે તો કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્ય સરકારોના લગભગ 87 લાખ કર્મચારીઓ માટે વડાપ્રધાન મોદીના ત્રીજા કાર્યકાળનો આ પહેલો મોટો નિર્ણય હશે. આ કર્મચારીઓની 2004 થી અત્યાર સુધી ભરતી કરવામાં આવી છે. સામાન્ય રીતે રાજ્યો કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા અપનાવવામાં આવેલા પેન્શન મોડલને અનુસરે છે.

પેન્શનને લઈને મોદી સરકાર 3.0ની શું યોજના છે?

સરકારી કર્મચારીઓ જૂની પેન્શન યોજના પાછી માંગે છે!
કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓએ સાથે મળીને 11 જાન્યુઆરી, 2024ના રોજ સરકારને એક મેમોરેન્ડમ સુપરત કર્યું હતું. આ મેમોરેન્ડમમાં તેમણે માંગ કરી હતી કે હાલની ‘નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ’ (NPS)ને હટાવીને જૂની પેન્શન સ્કીમ (OPS) પાછી લાવવામાં આવે. આ માંગ માત્ર રેલ્વે, સંરક્ષણ, ટપાલ, આવકવેરા, એકાઉન્ટ્સ અને ઓડિટ, કેન્દ્રીય સચિવાલય, ISRO, DAE જેવા કેન્દ્રીય કર્મચારીઓની નથી. તેના બદલે, તે તમામ રાજ્ય સરકારો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના કર્મચારીઓ, પ્રાથમિક શિક્ષકો, ઉચ્ચ શાળા અને ઉચ્ચ માધ્યમિક શિક્ષકો, કૉલેજ અને યુનિવર્સિટીના શિક્ષકો વગેરે માટે પણ છે.

જૂની પેન્શન યોજનામાં, કર્મચારીઓને તેમના નાણાંનું યોગદાન આપવાની જરૂર ન હતી અને તેમને નિશ્ચિત પેન્શન મળતું હતું. તે જ સમયે, કર્મચારીઓએ પણ NPSમાં યોગદાન આપવું પડે છે અને પેન્શનની રકમ બજારની વધઘટ પર આધારિત છે.

શા માટે જૂની પેન્શન યોજના નાબૂદ કરવામાં આવી?
ભારતમાં, પેન્શન સુધારાના ભાગરૂપે સરકાર દ્વારા જૂની પેન્શન યોજના (OPS) નાબૂદ કરવામાં આવી હતી. 1 જાન્યુઆરી, 2004થી બંધ થયેલી આ યોજનામાં નિવૃત્તિ સમયે છેલ્લા પગારના અડધા જેટલું પેન્શન આપવામાં આવતું હતું, તેની સાથે મોંઘવારી ભથ્થું વગેરે પણ ઉમેરવામાં આવ્યું હતું. OPS એક એવી યોજના હતી જેમાં સરકારની વર્તમાન કમાણીમાંથી નિવૃત્ત કર્મચારીઓને પેન્શન આપવામાં આવતું હતું. આ જૂની સ્કીમને હટાવીને નવી સ્કીમ ‘નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ’ (NPS) દાખલ કરવામાં આવી, જેમાં પેન્શનની રકમ કર્મચારીના યોગદાન અને તેના પર મળતા વળતર પર આધારિત છે.

2022-23ના બજેટ અનુમાન મુજબ, કેન્દ્ર સરકાર પર જૂની પેન્શન યોજના હેઠળ વર્તમાન પેન્શનરો પર 2.07 લાખ કરોડ રૂપિયાનો બોજ છે. તે જ સમયે, તમામ રાજ્ય સરકારોનો કુલ પેન્શન ખર્ચ 4,63,436.9 કરોડ રૂપિયા છે.

એક રીતે જોઈએ તો આ કર્મચારીઓની ત્રણ દાયકાથી વધુની સેવાનો પુરસ્કાર હતો. દર મહિને મળેલી આ પેન્શનની રકમ તેણે કેટલા વર્ષ કામ કર્યું અને નિવૃત્તિ પહેલાંના 10 મહિનામાં તેનો સરેરાશ પગાર કેટલો હતો તેના પર નિર્ભર કરે છે. આ ઉપરાંત, તેમને નિવૃત્તિ સમયે એકમ રકમની ગ્રેચ્યુઇટી અને ભવિષ્ય નિધિ પણ મળી હતી.

શું હોઈ શકે પેન્શનનો નવો નિયમ?
વર્તમાન નિયમો અનુસાર, એનપીએસમાં જમા કરાયેલી કુલ રકમના ઓછામાં ઓછા 40% વાર્ષિકીમાં રોકાણ કરવું જરૂરી છે, જેમાંથી માસિક પેન્શન પ્રાપ્ત થાય છે. આ પેન્શનની રકમ વાર્ષિકી વળતર પર આધારિત છે. તેનો અર્થ એ કે તે નિશ્ચિત નથી. બાકીના 60% પૈસા ઉપાડી શકાય છે અને તે પણ ટેક્સ ફ્રી છે.

પરંતુ જો એનપીએસમાં ગેરેન્ટેડ પેન્શનનો વિકલ્પ આવશે તો આ બધી બાબતો બદલાઈ જશે. સોમનાથન કમિટીએ NPSમાં ફેરફાર અંગે ઘણું વિચાર્યું છે. એવું માનવામાં આવે છે કે તેણે વિવિધ વિકલ્પો અને તેના પરિણામો વિશે સમજાવ્યું છે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે સરકાર આમાંથી કોઈ વિકલ્પ પસંદ કરે છે કે કેમ અને તેનો અમલ કેવી રીતે કરે છે.

આંધ્ર પ્રદેશમાં પેન્શન મોડલ શું લાગુ કરવામાં આવ્યું છે?
આંધ્રપ્રદેશની ગેરંટીડ પેન્શન સિસ્ટમ (APGPS) એક્ટ 2023 કહે છે કે જો નિવૃત્ત કર્મચારીને મળેલી પેન્શનની રકમ (વાર્ષિક) ઓછી પડે, તો સરકાર તેના ઉપર થોડા વધુ પૈસા આપશે જેથી તેને દર મહિને છેલ્લા પગારના 50% મળે. સમાન પેન્શન મેળવી શકે છે. જો APGPS કર્મચારીનું અવસાન થાય અને તેના/તેણીના જીવનસાથીને મળતું પેન્શન ઓછું થઈ જાય, તો સરકાર તેના/તેણીના પેન્શનમાં પૈસા ઉમેરશે અને તેને/તેણીને/તેણીના જીવનસાથીના ગેરેન્ટેડ પેન્શનના 60% આપશે. જો પેન્શનની રકમ 10,000 રૂપિયાથી ઓછી હશે તો સરકાર તેને વધારીને 10,000 રૂપિયા કરશે. નિવૃત્ત કર્મચારીઓને પણ સ્વાસ્થ્ય વીમો આપવામાં આવશે.

આંધ્રપ્રદેશના આ કાયદામાં એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે મોંઘવારીને ધ્યાનમાં રાખીને છેલ્લો પગાર વધારવામાં આવશે. આ માટે કાયદા હેઠળ કેટલાક નિયમો બનાવવામાં આવશે. આ સિવાય જો કોઈ કર્મચારી NPSમાંથી પૈસા ઉપાડે છે તો તેનું ગેરંટી પેન્શન પણ તે મુજબ કાપવામાં આવશે. જેટલા પૈસા ઉપાડવામાં આવશે તેટલા જ પેન્શનમાં કાપ આવશે.

આંધ્રપ્રદેશ ગેરંટીડ પેન્શન સ્કીમ (APGPS) ના લાભો મેળવવા માટે કઈ શરતો છે?
APGPS હેઠળ લાભ મેળવવા માટે અમુક શરતો છે:

નિવૃત્તિની ઉંમરે નિવૃત્તિ પર: ઓછામાં ઓછા 10 વર્ષ સુધી કામ કર્યું હોવું જોઈએ
સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ (VRS): ઓછામાં ઓછા 20 વર્ષ સુધી કામ કર્યું હોવું જોઈએ
જાહેર હિતમાં સરકાર દ્વારા નિવૃત્તિ પર: ઓછામાં ઓછા 33 વર્ષની સેવા પૂર્ણ કરેલ હોવી જોઈએ.
તબીબી કારણોસર નિવૃત્તિ લેવા પર: ઓછામાં ઓછા 10 વર્ષ કામ કર્યું હોવું જોઈએ
આનો અર્થ એ છે કે APGPS નો લાભ મેળવવા માટે, તમારે એક નિશ્ચિત સમય માટે કામ કરવું પડશે, આ સમય તમે કયા કારણસર નિવૃત્ત થઈ રહ્યા છો તેના પર નિર્ભર છે.

જો કે, કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં આંધ્રપ્રદેશની ગેરંટીડ પેન્શન યોજનાના લાભો ઉપલબ્ધ નથી. જો તમે તમારી જાતે નોકરી છોડી દીધી હોય, તો APGPS ના લાભો ઉપલબ્ધ નથી. જો કોઈને શિસ્તભંગના પગલાંને કારણે નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવે તો પણ પેન્શનનો લાભ આપવામાં આવતો નથી.

જો નિવૃત્તિ સમયે તમારી સામે કોઈ શિસ્ત અથવા ન્યાયિક કાર્યવાહી ચાલી રહી હોય, તો તમને એપીજીપીએસના લાભો ત્યારે જ મળશે જ્યારે આ કાર્યવાહી પૂર્ણ થશે. આ માટે કેટલાક નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે. એટલે કે, APGPS ના લાભો ત્યારે જ મળે છે જ્યારે તમે નિયમો અનુસાર નિવૃત્ત થાઓ છો અને તમારી સામે કોઈ શિસ્ત અથવા ન્યાયિક પગલાં લેવામાં આવતા નથી.

જૂની પેન્શન યોજના (OPS) પાછી ખેંચવા અંગે સરકારનું વલણ શું છે?
જો કે, ડિસેમ્બર 2023 માં, કેન્દ્ર સરકારે લોકસભામાં માહિતી આપી હતી કે હાલમાં તેના કર્મચારીઓ માટે જૂની પેન્શન યોજના પાછી ખેંચવાનો કોઈ પ્રસ્તાવ નથી. નાણા રાજ્ય મંત્રી પંકજ ચૌધરીએ એક લેખિત જવાબમાં જણાવ્યું હતું કે 1 જાન્યુઆરી, 2004ના રોજ અથવા તે પછી ભરતી કરાયેલ કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓ માટે જૂની પેન્શન યોજનાને પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે સરકારની કોઈ દરખાસ્ત વિચારણા હેઠળ નથી. તેમણે કહ્યું હતું કે સરકાર પાસે સમયાંતરે જૂની પેન્શન યોજના પાછી લાવવાની માંગણીઓ આવતી રહે છે.

તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે નાણાં સચિવની અધ્યક્ષતામાં એક સમિતિની રચના કરવામાં આવી છે જે સરકારી કર્મચારીઓ માટે NPS હેઠળ પેન્શનના મુદ્દા પર વિચાર કરશે. આ સમિતિ એ પણ તપાસ કરશે કે હાલના NPSના માળખામાં કોઈ ફેરફાર કરવાની જરૂર છે કે કેમ. તે સ્પષ્ટ છે કે સરકારે અત્યાર સુધી જૂની પેન્શન યોજના પાછી લાવવાનો ઇનકાર કર્યો છે, પરંતુ NPSમાં ફેરફારની શક્યતાઓ પર વિચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે.
by : Reena brahmbhatt