Gujarat Uncontested Election Debate: ગુજરાતની સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીમાં આ વખતે ૭૦૦થી વધુ બેઠકો પર ભાજપના ઉમેદવારો બિનહરીફ ચૂંટાયા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. ૧૫ મહાનગરપાલિકા, ૮૪ નગરપાલિકા અને પંચાયતોની કુલ ૯,૯૯૨ બેઠકોમાંથી ૭૩૩ બેઠકો પર ચૂંટણી પૂર્વે જ પરિણામ નક્કી થઈ ગયા છે. આ સ્થિતિને કારણે તે બેઠકોના મતદારો મતદાન કરવાના અધિકારથી વંચિત રહેશે. વિપક્ષી દળોનો આક્ષેપ છે કે સત્તાધારી પક્ષે ધાકધમકી અને લાલચ આપીને ઉમેદવારોના ફોર્મ પાછા ખેંચાવ્યા છે, જ્યારે ભાજપનું કહેવું છે કે વિપક્ષ પાસે સક્ષમ ઉમેદવારો જ નથી અને લોકો વિકાસથી પ્રેરાઈને ફોર્મ પાછા ખેંચી રહ્યા છે.
લોકશાહી માટે કેમ ઘાતક છે આ વલણ?
રાજકીય વિશ્લેષકો આ વધતા જતા બિનહરીફના ટ્રેન્ડને લોકશાહી માટે અત્યંત જોખમી ગણાવી રહ્યા છે. વિશ્લેષક ઘનશ્યામ શાહ અને વિદ્યુત જોશીના મતે, જ્યારે કોઈ બેઠક બિનહરીફ થાય છે ત્યારે મતદારનો પોતાનો અભિપ્રાય આપવાનો અધિકાર છીનવાઈ જાય છે. આ પ્રક્રિયા તંદુરસ્ત લોકશાહીને બદલે એકચક્રી શાસન અથવા સામંતશાહી તરફ દોરી જતી હોવાની નિશાની છે. જો મતદારને કોઈ પક્ષ પસંદ ન હોય, તો તે ‘નોટા’ (NOTA) નો ઉપયોગ કરીને પણ પોતાનો રોષ વ્યક્ત કરી શકે છે, પરંતુ બિનહરીફ બેઠકોમાં આ વિકલ્પ પણ ખતમ થઈ જાય છે.
ઐતિહાસિક ઉદાહરણો અને બાહુબલીઓનું જોખમ
નિવૃત્ત આઈએએસ અધિકારી વજુભાઈ પરસાણાએ ૧૯૮૦ના દાયકાનું ઉદાહરણ ટાંકતા જણાવ્યું કે, બિનહરીફ ચૂંટાવવાની પરંપરા બાહુબલી અને આર્થિક રીતે સંપન્ન લોકો માટે રાજકારણમાં પ્રવેશવાનો ચોર રસ્તો બની શકે છે. ભૂતકાળમાં સરમણ મુંજાના સમયના કિસ્સાઓ યાદ અપાવતા તેમણે કહ્યું કે, જો ચૂંટણી જ ન થાય તો જનતાનો અસલી અવાજ દબાઈ જાય છે. લોકશાહીમાં હરીફાઈ અનિવાર્ય છે, કારણ કે તે જ પ્રતિનિધિઓને જવાબદાર બનાવે છે. પ્રતિસ્પર્ધા વિનાની જીત પ્રજાના પ્રશ્નો પ્રત્યે ઉદાસીનતા પેદા કરી શકે છે.
રાજકીય પક્ષોના આક્ષેપ-પ્રતિઆક્ષેપ અને જનતાનો મિજાજ
કોંગ્રેસ અને આમ આદમી પાર્ટીના પ્રવક્તાઓનું કહેવું છે કે પોલીસ કેસ અને તપાસ એજન્સીઓના ડરથી લોકશાહીનું હનન કરવામાં આવી રહ્યું છે. સામે પક્ષે ભાજપ આ આક્ષેપોને પાયાવિહોણા ગણાવીને તેને વિપક્ષની નબળાઈ અને પોતાની લોકપ્રિયતા ગણાવે છે. જોકે, હકીકત એ છે કે સ્થાનિક સ્વરાજ્યની આ ચૂંટણી આગામી વિધાનસભાની સેમિફાઈનલ સમાન છે. જે વિસ્તારોમાં ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે ત્યાં મતદારોમાં અનેરો ઉત્સાહ છે, પરંતુ જ્યાં બેઠકો બિનહરીફ થઈ ગઈ છે ત્યાં લોકશાહીના પર્વનો રંગ થોડો ફિક્કો પડ્યો છે.
