China strategic oil reserves: તેલના ખેલમાં ચીન નવો કિંગ બનીને ઉભરી રહ્યું છે. સામાન્ય રીતે તેલની દુનિયામાં એવું માનવામાં આવે છે કે OPEC+ જેવા મોટા તેલ ઉત્પાદક દેશોનું જૂથ જ તેલની કિંમતો નક્કી કરે છે. તેઓ ઉત્પાદન ઘટાડીને અથવા વધારીને પોતાની મરજી મુજબના ભાવ મેળવી લે છે. પરંતુ વર્ષ ૨૦૨૫ માં આ જૂની વિચારધારાને પડકાર મળ્યો. ચીન દુનિયાનો સૌથી મોટો તેલ આયાતકાર છે. તેણે પોતાની આ તાકાતનો ઉપયોગ કરીને તેલની કિંમતો માટે એક રીતે ‘ફ્લોર’ (લઘુત્તમ સ્તર) અને ‘સીલિંગ’ (મહત્તમ સ્તર) નક્કી કરી દીધી. તેણે આ કામ પોતાના તેલના ભંડારમાં તેલ નાખવા અથવા કાઢવા દ્વારા કર્યું.
રોયટર્સમાં પ્રકાશિત એક લેખ મુજબ વર્ષ ૨૦૨૨ માં OPEC+ એ તેલનું ઉત્પાદન ઘટાડ્યું હતું, જેનાથી કિંમતો વધી હતી. પરંતુ જેવું તેમણે એપ્રિલ ૨૦૨૫ માં ઉત્પાદન વધારવાનું શરૂ કર્યું, વધેલી કિંમતો ફરીથી ઘટવા લાગી. હવે, જ્યારે તેલની સપ્લાય ખૂબ વધી જવાનો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે, OPEC+ એ આવતા વર્ષના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં ઉત્પાદન સ્થિર રાખવાનો નિર્ણય લીધો છે. એવામાં, આ વધારાના તેલને સમાવવાની જવાબદારી ચીન પર આવી ગઈ છે.
સંગ્રહની જાણકારી નથી આપતું ચીન
વર્ષ ૨૦૨૬ માં ચીન શું કરશે, તે તેલ બજાર માટે સૌથી મોટો પ્રશ્ન છે. બીજા દેશો પોતાની રણનીતિ કદાચ બીજિંગના નિર્ણયો જોઈને જ બનાવશે. ચીન પોતાના વ્યૂહાત્મક અને વ્યવસાયિક તેલ સંગ્રહની (Storage) જાણકારી જાહેર કરતું નથી. આ કારણે એ જાણવું મુશ્કેલ બની જાય છે કે ખરેખર કેટલું તેલ બજારમાં આવી રહ્યું છે અને જઈ રહ્યું છે. સાથે જ, એ પણ સમજવું કઠિન બની જાય છે કે ચીનની નીતિઓ શું હશે. પરંતુ વર્ષ ૨૦૨૫ માં એ સ્પષ્ટ હતું કે ચીન પોતાના ઘરેલું વપરાશ અને રિફાઈન કરેલા ઉત્પાદનોની નિકાસ કરતા વધુ તેલ ખરીદી રહ્યું હતું.
શું છે ચીનની રણનીતિ
વર્ષ ૨૦૨૫ ના પહેલા ૧૧ મહિનામાં લગભગ ૯૮૦,૦૦૦ બેરલ પ્રતિ દિવસ (bpd) વધારાનું તેલ હતું. એવું એટલા માટે, કારણ કે કુલ આયાત અને ઘરેલું ઉત્પાદન ૧૫.૮૦ મિલિયન bpd હતું, જ્યારે રિફાઈનરીઓમાં ૧૪.૮૨ મિલિયન bpd તેલ વપરાયું.
આ વધારાનું તેલ માર્ચથી જમા થઈ રહ્યું હતું. આ પહેલા જાન્યુઆરી અને ફેબ્રુઆરીમાં રિફાઈનરીઓએ પોતાના ભંડારમાંથી તેલ કાઢ્યું હતું. તે સમયે વપરાયેલું તેલ ઉપલબ્ધ તેલ કરતા લગભગ ૩૦,૦૦૦ bpd વધારે હતું. વધારાના તેલના જથ્થા અને તેલની કિંમતો વચ્ચે એક મજબૂત સંબંધ જોવા મળ્યો છે. જ્યારે કિંમતો ઘટે છે, ત્યારે ચીન વધુ તેલ ખરીદે છે અને જ્યારે કિંમતો વધે છે, ત્યારે તે ખરીદવાનું ઓછું કરી દે છે.
વર્ષ ૨૦૨૬ નો મોટો પ્રશ્ન
એવું કહી શકાય કે ૨૦૨૫ ના બીજા ભાગમાં તેલની કિંમતો એક મર્યાદિત દાયરામાં રહી, જેનું મુખ્ય કારણ ચીનનો સંગ્રહ પ્રવાહ હતો. બ્રેન્ટની કિંમતો ૬૫ ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ જ રહી. વર્ષ ૨૦૨૬ માટે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું ચીન કિંમતો ઘટવા પર વધારાનું તેલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખશે અને આ રીતે કિંમતોને પડતી રોકશે?
ચીન પાસે પહેલાથી જ કેટલું તેલ જમા છે, તેના અંદાજ અલગ-અલગ છે. આ અંદાજ લગભગ ૧ અબજ બેરલથી લઈને ૧.૪ અબજ બેરલ સુધીનો છે. ચીન હજુ પણ વધુ સંગ્રહ ક્ષમતા બનાવી રહ્યું છે. સિનોપેક અને CNOOC જેવી સરકારી તેલ કંપનીઓએ ૨૦૨૫ અને ૨૦૨૬ માં ૧૧ જગ્યાઓ પર ઓછામાં ઓછી ૧૬૯ મિલિયન બેરલની ક્ષમતા ઉમેરી છે.
શું ચીન કિંમત નક્કી કરશે?
જો બીજિંગ આ જ દરે વ્યૂહાત્મક ભંડાર વધારતું રહેશે, તો તેનો અર્થ એ છે કે વર્ષ ૨૦૨૬ માં સપ્લાયની અનુમાનિત વધારાની માત્રાનો એક મોટો ભાગ ચીની ટેન્કોમાં જતો રહેશે. જો આવું થાય છે, તો તેલની કિંમતોને ફરીથી ચીન દ્વારા સમર્થિત એક લઘુત્તમ સ્તર મળશે. સાથે જ એક મહત્તમ સ્તર પણ હશે, કારણ કે ચીન કિંમતો ખૂબ વધી જવા પર આયાત ઘટાડી દેશે. એવામાં તેલની કિંમતો ઘટી શકે છે.
