Income Tax Bill: કેન્દ્ર સરકારે લોકસભામાંથી આવકવેરા બિલ 2025 પાછું ખેંચી લીધું છે. બિલની તપાસ માટે રચાયેલી સિલેક્ટ કમિટીના રિપોર્ટ બાદ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ બિલ ફેબ્રુઆરીમાં લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે નવું બિલ 11 ઓગસ્ટના રોજ લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવશે.
કેન્દ્ર સરકારે 13 ફેબ્રુઆરી 2025ના રોજ લોકસભામાં આવકવેરા બિલ 2025 રજૂ કર્યું હતું. બિલની તપાસ માટે ભાજપના સાંસદ બૈજયંત પાંડાની આગેવાની હેઠળ 31 સભ્યોની સિલેક્ટ કમિટીની રચના કરવામાં આવી હતી. સમિતિએ બિલની તપાસ કરી અને 285 સૂચનો કર્યા. સમિતિએ 21 જુલાઈ 2025ના રોજ લોકસભામાં પોતાનો અહેવાલ રજૂ કર્યો. સિલેક્ટ કમિટીની લગભગ બધી ભલામણોને સરકારે સ્વીકારી લીધી છે. કેટલાક સૂચનો પણ પ્રાપ્ત થયા છે જેને યોગ્ય કાયદાકીય અર્થ આપવા માટે સામેલ કરવાની જરૂર છે.
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે શુક્રવારે લોકસભામાં આવકવેરા બિલ, 2025 પાછું ખેંચી લીધું. તેમણે કહ્યું કે સિલેક્ટ કમિટી દ્વારા સૂચવવામાં આવેલા ફેરફારોને સમાવિષ્ટ કર્યા પછી સરકાર બિલને નવા સ્વરૂપમાં લાવશે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે બિલનું નવું સંસ્કરણ 11 ઓગસ્ટના રોજ લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવશે.
બિલના વિવિધ સંસ્કરણોને કારણે મૂંઝવણ ટાળવા અને તમામ ફેરફારોને સમાવિષ્ટ કરતું સ્પષ્ટ અને નવું સંસ્કરણ પ્રદાન કરવા માટે, આવકવેરા બિલનું નવું સંસ્કરણ સોમવારે ગૃહમાં વિચારણા માટે રજૂ કરવામાં આવશે.
સમિતિએ તેના અહેવાલમાં આ વાત કહી છે
બિલની તપાસ કરી રહેલી 31 સભ્યોની સંસદીય સમિતિએ તેના સૂચનમાં કહ્યું છે કે બિન-લાભકારી સંસ્થાઓ (NPOs), ખાસ કરીને સખાવતી અને પરોપકારી હેતુઓ ધરાવતી સંસ્થાઓને અનામી દાન પર કર લાદવા અંગેની અસ્પષ્ટતા દૂર કરવી જોઈએ. સમિતિએ બિન-લાભકારી સંસ્થાઓ (NPOs) ની ‘રસીદો’ પર કર લાદવાનો વિરોધ કર્યો હતો, કારણ કે તે આવકવેરા કાયદા હેઠળ વાસ્તવિક આવક કરવેરાના સિદ્ધાંતનું ઉલ્લંઘન કરે છે. સૂચનોમાં ‘આવક’ શબ્દ ફરીથી રજૂ કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે જેથી ખાતરી થાય કે NPOs ની ચોખ્ખી આવક પર જ કર લાદવામાં આવે. નોંધાયેલા NPOs દ્વારા પ્રાપ્ત થતા “અનામી દાનના સંદર્ભમાં નોંધપાત્ર તફાવત” હોવાનું નોંધીને, સમિતિએ ભલામણ કરી કે ધાર્મિક અને સખાવતી ટ્રસ્ટ બંનેને આવા દાનમાંથી મુક્તિ આપવી જોઈએ.
ધાર્મિક અને સખાવતી ટ્રસ્ટોના સંદર્ભમાં એક મહત્વપૂર્ણ ભૂલ કરવામાં આવી હતી: સમિતિ
સમિતિએ કહ્યું, “બિલનો જાહેર હેતુ તેને સરળ બનાવવાનો છે, પરંતુ સમિતિને લાગે છે કે ધાર્મિક અને સખાવતી ટ્રસ્ટોના સંદર્ભમાં એક મહત્વપૂર્ણ ભૂલ કરવામાં આવી છે, જેની ભારતમાં NPO ક્ષેત્રના મોટા ભાગ પર નોંધપાત્ર પ્રતિકૂળ અસર પડી શકે છે.” આવકવેરા બિલ, 2025 ની કલમ 337 તમામ નોંધાયેલા NPOs દ્વારા પ્રાપ્ત થતા અનામી દાન પર 30 ટકા કર લાદવાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે, જેમાં ફક્ત ધાર્મિક હેતુઓ માટે સ્થાપિત NPOs માટે મર્યાદિત મુક્તિ છે.
આ આવકવેરા અધિનિયમ, 1961 ની વર્તમાન કલમ 115BBC થી સંપૂર્ણપણે અલગ છે. હાલના કાયદામાં વધુ વ્યાપક મુક્તિઓ આપવામાં આવી છે. આ મુજબ, જો કોઈ ટ્રસ્ટ અથવા સંસ્થા ફક્ત ધાર્મિક અને સખાવતી કાર્યો માટે બનાવવામાં આવે છે, તો અનામી દાન પર કર લાદવામાં આવતો નથી. આવી સંસ્થાઓ સામાન્ય રીતે પરંપરાગત માધ્યમો (જેમ કે દાન પેટીઓ) દ્વારા દાન મેળવે છે જ્યાં દાતાની ઓળખ કરવી અશક્ય હોય છે.
સંસદીય સમિતિના અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, “સમિતિ 1961ના કાયદાની કલમ 115BBC માં આપેલા સમજૂતી અનુસાર જોગવાઈ ફરીથી રજૂ કરવાનો ભારપૂર્વક આગ્રહ રાખે છે.” સામાન્ય રીતે ટેક્સ રિટર્ન ફાઇલ કરવાની જરૂર ન હોય તેવા વ્યક્તિઓના TDS રિફંડ દાવા પાછા ખેંચવા અંગે, સમિતિએ ભલામણ કરી હતી કે આવકવેરા બિલમાં જોગવાઈ, જે કરદાતા માટે નિયત તારીખમાં આવકવેરા રિટર્ન ફાઇલ કરવાનું ફરજિયાત બનાવે છે, તેને કાઢી નાખવા જોઈએ.
નવા આવકવેરા બિલમાં શું છે
સરળ આવકવેરા બિલ, જે 1961ના આવકવેરા કાયદાના કદ કરતાં લગભગ અડધું છે, તે મુકદ્દમા અને નવા અર્થઘટનનો અવકાશ ઘટાડીને કર નિશ્ચિતતા પ્રાપ્ત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. લોકસભામાં રજૂ કરાયેલા નવા બિલમાં કુલ શબ્દોની સંખ્યા 2.6 લાખ શબ્દો કરવામાં આવી છે, જે હાલના આવકવેરા કાયદાના 5.12 લાખ શબ્દો કરતાં ઘણી ઓછી છે. તેમાં કલમોની સંખ્યા ૫૩૬ છે, જ્યારે હાલના કાયદામાં ૮૧૯ કલમો અસરકારક છે.
૧૨૦૦ જોગવાઈઓ અને ૯૦૦ સમજૂતીઓ દૂર કરવામાં આવી
આવકવેરા વિભાગ દ્વારા જારી કરાયેલા FAQ મુજબ, તેમાં પ્રકરણોની સંખ્યા ૪૭ થી ઘટાડીને ૨૩ કરવામાં આવી છે. આવકવેરા બિલ-૨૦૨૫માં ૫૭ કોષ્ટકો છે, જ્યારે હાલના કાયદામાં ૧૮ હતી. તેમાં ૧,૨૦૦ જોગવાઈઓ અને ૯૦૦ સમજૂતીઓ દૂર કરવામાં આવી છે. મુક્તિ અને TDS/TCS સંબંધિત જોગવાઈઓને ટેબ્યુલર ફોર્મેટમાં મૂકીને બિલમાં વધુ સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે, જ્યારે બિન-લાભકારી સંસ્થાઓ માટેના પ્રકરણને સરળ ભાષાના ઉપયોગ સાથે વ્યાપક બનાવવામાં આવ્યું છે. આને કારણે, શબ્દોની સંખ્યામાં ૩૪,૫૪૭ ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે.
કરવેરા આકારણી વર્ષની વિભાવના નાબૂદ
કરદાતાઓના હિતમાં એક પગલું ભરતા, નવા બિલમાં આવકવેરા અધિનિયમ, 1961 માં ઉલ્લેખિત પાછલા વર્ષ શબ્દની જગ્યાએ કરવેરા વર્ષ શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. ઉપરાંત, કરવેરા આકારણી વર્ષની વિભાવના પણ નાબૂદ કરવામાં આવી છે. હાલમાં, પાછલા વર્ષ (કહેવા માટે 2023-24) માં કમાયેલી આવક પર આકારણી વર્ષમાં (કહેવા માટે 2024-25) કર ચૂકવવામાં આવે છે. આ સરળ બિલમાં, પાછલા વર્ષ અને કરવેરા આકારણી વર્ષ (AY) ની વિભાવના દૂર કરવામાં આવી છે અને ફક્ત કરવેરા વર્ષનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આવકવેરા બિલ ઉપરાંત, સરકાર મહિનાભર ચાલનારા ચોમાસા સત્ર દરમિયાન આઠ નવા બિલ રજૂ કરવા જઈ રહી છે. આ સમય દરમિયાન કેટલાક અન્ય પેન્ડિંગ બિલો પર પણ ચર્ચા કરવામાં આવશે.
