ઘણા ટેક્સપેયર્સને રિફંડ મળી ગયું છે, જ્યારે કેટલાક મહિનાઓથી રાહમાં છે. ટેક્સ એક્સપર્ટનું કહેવું છે કે, હાઇ CTC, એકથી વધુ ઇનકમ સોર્સ અથવા રોકાણની જટિલતા જેવી બાબતો રિફંડ પ્રોસેસને ધીમી કરી દે છે.
રિફંડ અટકવાના 5 મુખ્ય કારણ
₹1 લાખથી વધુના રિફંડ પર વિભાગ વધારાની તપાસ કરે છે, જેના કારણે પ્રોસેસિંગમાં વિલંબ થાય છે. જેઓના રિટર્ન્સમાં ફોરેન ઇનકમ, કેપિટલ ગેઇન અથવા અનેક ઇનકમ સોર્સ હોય છે, તેમને મેન્યુઅલ વેરિફિકેશનમાંથી પસાર થવું પડે છે. Section 154 હેઠળ ‘Defective Return’ની નોટિસ મળતા રિફંડ ત્યાં સુધી અટકી શકે છે જ્યાં સુધી નવું ITR ફાઇલ ન થાય. ક્યારેક સરકારી રોકડ પ્રવાહ (Liquidity)ની અછતના કારણે મોટા પાયે રિફંડમાં વિલંબ થાય છે. જો તમે રિવાઇઝ્ડ રિટર્ન (Revised ITR) ફાઇલ કર્યું છે, તો સિસ્ટમને નવો ડેટા પ્રોસેસ કરવામાં વધુ સમય લાગે છે.
કયા પ્રકારના રિફંડ ઝડપથી પ્રોસેસ થાય છે?
ટેક્સ એક્સપર્ટનું કહેવું છે કે, રિફંડમાં વિલંબ પાછળ ટેકનિકલ તપાસ સાથે સાથે કેટલાક પ્રશાસનિક કારણો પણ છે. ખાસ કરીને હાઇ-વેલ્યુ રિફંડ્સ પર વિભાગને વધારાનું વેરિફિકેશન કરવું પડે છે. જો રિટર્નમાં કોઈ ખામી (Defect) હોય, તો સિસ્ટમ તેને રોકી દે છે અને ટેક્સપેયરને નવું ITR ફાઇલ કરવાની જરૂર પડે છે.
ITR-1 (સહજ) જેવું સરળ રિટર્ન ફોર્મ સામાન્ય રીતે ઝડપથી પ્રોસેસ થાય છે. જ્યારે જટિલ ફોર્મ્સ જેમ કે, ITR-2 અને ITR-3માં વિલંબ થઈ શકે છે. તેથી તે જરૂરી છે કે, ટેક્સપેયર્સ સમયાંતરે ઇન્કમ ટેક્સ e-Filing પોર્ટલ પર જઈને તેમના રિટર્નનું સ્ટેટસ તપાસે. આથી ખબર પડશે કે, વિભાગ તરફથી કોઈ પેન્ડિંગ નોટિસ અથવા માહિતી છે કે નહીં.
રિફંડ અટકવાના અન્ય કારણ
રિફંડમાં વિલંબ માત્ર વિભાગીય તપાસના કારણે નહીં, પરંતુ ટેક્સપેયરના દ્વારા કરવામાં આવેલી નાની ભૂલોના કારણે પણ થઈ શકે છે. જો તમે ITR ફાઇલ કર્યા પછી તેને વેરિફાય નથી કર્યું, તો રિટર્ન અમાન્ય (Invalid) થઈ જાય છે અને રિફંડ જારી નહી થાય. જો રિટર્નમાં બતાવેલ Tax Credit, Form 26AS અથવા Annual Information Statement (AIS) સાથે મેળ ખાતું નથી, તો વિભાગ રિફંડ રોકી શકે છે. ઘણી વખત બેંક, નિયોક્તા અથવા નાણાકીય સંસ્થા તરફથી રિપોર્ટ કરેલી રકમમાં નાની તફાવત પણ રિફંડ પ્રોસેસને રોકી દે છે. આવા કિસ્સાઓમાં તમને CPC પોર્ટલ પર જઈને ફરિયાદ (Grievance) નોંધવી જોઈએ અને મિસમેચ ઉકેલવો જોઈએ.
ITR ફાઇલિંગની છેલ્લી તારીખો અને નિયમ
વિત્ત વર્ષ 2024-25 (FY25) માટે નોન-ઓડિટ કેસોમાં ITR ફાઇલ કરવાની છેલ્લી તારીખ 16 સપ્ટેમ્બર 2025 હતી. આ તારીખ પહેલા 31 જુલાઈથી બે વાર વધારી હતી. પહેલી વાર 15 સપ્ટેમ્બર સુધી, કારણ કે આ વખતે ITR ફોર્મમાં મોટા ફેરફાર થયા હતા. પછી એક દિવસ વધુ વધારીને 16 સપ્ટેમ્બર સુધી, કારણ કે પોર્ટલ પર ટેકનિકલ મુશ્કેલીઓ આવી.
જે લોકો હજુ સુધી ITR નથી ભરી શક્યા, તેઓ 31 ડિસેમ્બર 2025 સુધી બિલેટેડ રિટર્ન (Belated Return) ફાઇલ કરી શકે છે. જોકે, તેના માટે તેમને લેટ ફી ચૂકવવી પડશે. વર્ષ પૂરું થવા પહેલા રિટર્ન ભરવું જરૂરી છે જેથી તમે દંડ અથવા નોટિસથી બચી શકો.
જો તમારું રિફંડ અટક્યું હોય તો શું કરવું?
જો તમારું રિફંડ લાંબા સમયથી નથી આવ્યું, તો ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. સૌથી પહેલા તપાસો કે, તમે રિટર્નને વેરિફાય કર્યું છે કે નહીં. પછી તમારા Form 26AS અને AISમાં આપેલા આંકડાને તમારા રિટર્ન સાથે મેળવો. જો કોઈ મિસમેચ છે, તો CPC પોર્ટલ પર ગ્રિવન્સ નોંધો. રિવાઇઝ્ડ રિટર્ન ફાઇલ કર્યું છે, તો થોડી ધીરજ રાખો. તેનો પ્રોસેસિંગ સમય વધુ હોય છે. ટેક્સ રિફંડમાં વિલંબ કોઈ અસામાન્ય બાબત નથી. પરંતુ સાવચેત રહીને અને સાચી માહિતી આપીને તમે આ મુશ્કેલીમાંથી ઝડપથી બહાર આવી શકો છો. તમારા દસ્તાવેજોને અપડેટ રાખો, પોર્ટલ પર રિફંડ સ્ટેટસ ચેક કરતા રહો, અને કોઈ નોટિસ આવે તો તરત જવાબ આપો. આથી તમને તમારું રિફંડ ઝડપથી મળવાની સંભાવના રહે છે.
