India US Trade Deal: અમેરિકાની મિડટર્મ ચૂંટણીનાં પરિણામોએ રાજકીય સમીકરણો બદલી નાખ્યાં છે. તેનાથી વોશિંગ્ટન અને નવી દિલ્હી વચ્ચે ચાલી રહેલી વેપાર વાટાઘાટોને નવો વળાંક મળ્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને મળેલા રાજકીય આંચકા બાદ હવે એવું માનવામાં આવી રહ્યું છે કે સ્થિતિ ભારતની તરફેણમાં આવી છે. અમેરિકા પોતાની આંતરરાષ્ટ્રીય પકડ અને વિશ્વસનીયતા દર્શાવવા માટે ભારત સાથેની ટ્રેડ ડીલને ઝડપી બનાવી શકે છે. જોકે, નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે એક તરફ ભારતને વધુ સારી રીતે સોદાબાજી કરવાની તક મળવાની શક્યતા છે, તો બીજી તરફ અમેરિકાની સંરક્ષણવાદી નીતિઓ અને વધારાના ટેરિફની ધમકીઓ યથાવત રહેવાની આશંકા પણ છે.
ટ્રેડ ડીલ પર વધશે ધ્યાન
અમેરિકાની મિડટર્મ ચૂંટણીઓમાં ડેમોક્રેટિક પાર્ટીએ પ્રતિનિધિ સભા (હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ) અને સેનેટ બંને પર નિયંત્રણ મેળવી લેતાં ટ્રમ્પને મોટો આંચકો લાગ્યો છે. આ નવા રાજકીય પરિદૃશ્ય અંગે થિંક ટેન્ક GTRIના સ્થાપક અજય શ્રીવાસ્તવનું માનવું છે કે સ્થાનિક રાજકારણમાં નબળા પડ્યા બાદ ટ્રમ્પનું ધ્યાન વેપાર કરારો પર વધશે. તેનાથી ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે લાંબા સમયથી અટકેલી ટ્રેડ ડીલની પ્રક્રિયા ઝડપી બની શકે છે. આ કરાર આગામી બે મહિનામાં અંતિમ સ્વરૂપ લઈ શકે છે.
ભારત પર દબાણ ઘટશે
MK રિસર્ચ મુજબ, ચૂંટણીમાં રિપબ્લિકન પાર્ટીની હાર બાદ ટ્રમ્પ પાસે આક્રમક ટેરિફ નીતિ આગળ વધારવાની તકો ઘણી હદ સુધી મર્યાદિત થઈ ગઈ છે. તેનાથી ભારત પર ઉતાવળમાં શરતો સ્વીકારવાનું દબાણ ઘટશે. આ સાથે જ નવી દિલ્હી વધુ અનુકૂળ શરતો પર વાટાઘાટો કરી શકશે.
જોકે, GTRIએ એવી ચેતવણી પણ આપી છે કે વોશિંગ્ટન તરફથી ભારતીય માલસામાન પર વધારાના 17-19 ટકા ટેરિફ લાદવાની અથવા રશિયન ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદીને મુદ્દો બનાવવાની ધમકીઓનો ઉપયોગ વાટાઘાટોમાં દબાણ ઊભું કરવા માટે થઈ શકે છે.
ભારત માટે ચેતવણી
GTRIના અહેવાલ મુજબ, ટ્રમ્પને ચૂંટણીમાં આંચકો લાગ્યો હોવા છતાં વેપાર અંગે અમેરિકાનું વલણ કડક જ રહેશે. પ્રસ્તાવિત કરારમાં ભારત તરફથી ટેરિફમાં ઘટાડાની અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી છે. બીજી તરફ, અમેરિકા પોતાના મોસ્ટ ફેવર્ડ નેશન (MFN) દરો જાળવી રાખી શકે છે.
અહેવાલમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે આ વ્યવસ્થા વિશ્વ વેપાર સંગઠન (WTO)ના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરી શકે છે. તેનાથી ભવિષ્યમાં ભારતની સોદાબાજી કરવાની શક્તિ નબળી પડવાની આશંકા છે.
અમેરિકા ભારતનું સૌથી મોટું ટ્રેડ પાર્ટનર
સૂત્રો અને કેન્દ્રીય વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલના જણાવ્યા મુજબ, આ વચગાળાના વેપાર કરારને અમેરિકી કોંગ્રેસની ઔપચારિક મંજૂરીની જરૂર નથી. મોટાભાગની ચર્ચાઓ પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે. ભારત પોતાના હરીફ દેશોની સરખામણીમાં વધુ સારી બજાર પહોંચની માંગ કરી રહ્યું છે.
નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં અમેરિકા ભારતનું સૌથી મોટું ટ્રેડ પાર્ટનર રહ્યું છે. 2026-27ના પ્રથમ છ મહિનામાં ભારતીય નિકાસમાં 11.11 ટકાનો વધારો થયો છે. આ નિકાસ વધીને 50.81 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગઈ છે.
