બજેટ તૈયાર કરવામાં આ ‘નવરત્ન’ની ભૂમિકા સૌથી મહત્વપૂર્ણ જે દેશનું આર્થિક ભવિષ્ય નક્કી કરશે
Saturday, 07 January 2023
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ અને તેમની ટીમ નોર્થ બ્લોકમાં બજેટના ઝીણા મુદ્દાઓને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં વ્યસ્ત છે. ચૂંટણીના વર્ષ પહેલા દેશની અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂતીથી ચલાવવાનો ટીમ સમક્ષ પડકાર છે. આવો જાણીએ એવા નવ લોકો વિશે જેમની નાણાકીય વર્ષ 2023-24નું બજેટ બનાવવામાં સૌથી મહત્વની ભૂમિકા હશે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની સરકાર 2024ની સામાન્ય ચૂંટણી પહેલા 1 ફેબ્રુઆરી 2023ના રોજ તેનું છેલ્લું સંપૂર્ણ કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કરશે. સ્થાનિક સ્તરે ઘણા સારા સમાચાર વચ્ચે આ બજેટ આવશે. ભારત જી-20ની સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની એક છે. મોંઘવારી દરમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) પણ વ્યાજ દરોમાં વધારા પર રોક લગાવે તેવી અપેક્ષા છે. જો કે આ બધાની વચ્ચે વૈશ્વિક બજારમાં અનિશ્ચિતતા છે. આવી સ્થિતિમાં આ વર્ષે રજૂ થનાર બજેટ મહત્ત્વનું છે.
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ અને તેમની ટીમ નોર્થ બ્લોકમાં બજેટના ઝીણા મુદ્દાઓને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં વ્યસ્ત છે. આ ટીમ પાસે ચૂંટણીના વર્ષ પહેલા દેશની અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂતીથી ચલાવવાની જવાબદારી છે. નાણામંત્રીનું બજેટ ભાષણ 1 ફેબ્રુઆરી, 2023ના રોજ યોજાનાર છે, પરંતુ કેટલાક લોકોએ તેની તૈયારી માટે મહિનાઓ અગાઉથી રાત-દિવસ એક કરી દીધું છે. 2023-24નું બજેટ તૈયાર કરવામાં નવ લોકોની ભૂમિકા સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે, ચાલો જાણીએ તે ‘નવરત્નો’ વિશે-
1. નિર્મલા સીતારમણ
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ 1 ફેબ્રુઆરીએ વર્ષ 2023-24 માટેનું કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કરશે. આ વખતે તે સતત પાંચમી વખત બજેટ રજૂ કરશે. આવી સ્થિતિમાં દેશનું કેન્દ્રીય બજેટ તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયામાં તેમનું સૌથી મહત્વનું યોગદાન રહેશે. નાણામંત્રીએ દિલ્હીની પ્રતિષ્ઠિત જવાહરલાલ નેહરુ યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ કર્યો છે. મોદી સરકારના બીજા કાર્યકાળમાં તેમને નાણા મંત્રાલયની મહત્વની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી. જે તે સફળતાપૂર્વક કરી રહી છે.
2. પિયુષ ગોયલ
દેશના વાણિજ્ય મંત્રી તરીકે પિયુષ ગોયલનું બજેટ તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયામાં મહત્વનું યોગદાન રહેશે. તાજેતરના ભૂતકાળમાં, તેઓ વિવિધ દેશો સાથે મુક્ત વ્યાપાર કરારો કરવા માટે ખૂબ જ સક્રિય છે. તેઓ મર્યાદિત સમય માટે હોવા છતાં ભૂતકાળમાં નાણાં મંત્રાલય સંભાળવાનો અનુભવ ધરાવે છે. આવી સ્થિતિમાં નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ વર્ષ 2023-24નું બજેટ તૈયાર કરતી વખતે તેમના અનુભવનો ચોક્કસપણે ઉપયોગ કરશે. આમ બજેટ તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન તેમની ભૂમિકા નિર્ણાયક બની રહેશે.
3. ટીવી સોમનાથન
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ પછી, બજેટ તૈયાર કરવામાં બીજો મોટો ચહેરો નાણા સચિવ ટીવી સોમનાથન હશે. સોમનાથન તમિલનાડુ કેડરના 1987 બેચના IAS અધિકારી છે. તેમના નેતૃત્વમાં દેશનો મૂડીખર્ચ રેકોર્ડ ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યો છે.
4. અજય શેઠ
બજેટ તૈયાર કરનારાઓમાં એક મહત્વનું નામ છે અજય સેઠ, નાણા મંત્રાલયના આર્થિક બાબતોના વિભાગના પ્રભારી સચિવ. તે બજેટ વિભાગનું ધ્યાન રાખે છે. તેઓ બજેટ સંબંધિત ઇનપુટ્સ અને વિવિધ પ્રકારના નાણાકીય નિવેદનો તૈયાર કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે.
5. તુહિન કાન્ત પાંડે
તુહિન કાંત પાંડે નાણા મંત્રાલય હેઠળ ડિસઇન્વેસ્ટમેન્ટ અને પબ્લિક એસેટ મેનેજમેન્ટ વિભાગના સચિવ છે. તાજેતરના ભૂતકાળમાં સરકારે ડિસઇન્વેસ્ટમેન્ટ ક્ષેત્રે કરેલી સિદ્ધિઓમાં તુહિનનું મહત્ત્વનું યોગદાન રહ્યું છે. તેમણે એલઆઈસીનો આઈપીઓ લાવવા અને એર ઈન્ડિયાના ખાનગીકરણમાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.
6. સંજય મલ્હોત્રા
તાજેતરમાં નિયુક્ત થયેલા મહેસૂલ સચિવ સંજય મલ્હોત્રા રાજસ્થાન કેડરના 1990 બેચના IAS અધિકારી છે. તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે જવાબદાર રહેશે કે બજેટમાં કરવામાં આવેલી જાહેરાતો સરકારની નીતિ અને મહત્વાકાંક્ષાઓ સાથે સુસંગત છે. તેમણે સુનિશ્ચિત કરવું પડશે કે બજેટમાં કરવામાં આવેલી જાહેરાતો જમીનથી દૂર ન હોય.
7. વિવેક જોશી
19 ઓક્ટોબર, 2022 ના રોજ, નાણા મંત્રાલયના નાણાકીય સેવાઓ વિભાગના સચિવ તરીકે ચૂંટાયેલા વિવેક જોશીનું પણ બજેટ તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન હશે. આ ભૂમિકામાં જોડાતા પહેલા, જોશી ગૃહ વિભાગ હેઠળ રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને વસ્તીગણતરી નિયામક હતા.
8. વી અનંત નાગેશ્વરન
વી અનંત નાગેશ્વરન 2022 ના બજેટ પહેલા મુખ્ય આર્થિક અધિકારી તરીકે ચૂંટાયા હતા. આ વખતે જ્યારે બજેટ તૈયાર થઈ રહ્યું છે ત્યારે નાગેશ્વરન પણ તે સમગ્ર પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. તેમની પાસે વર્ષ 2022-23 માટે આર્થિક સર્વેક્ષણનો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કરવાની જવાબદારી પણ છે.
9. શક્તિકાંત દાસ
શક્તિકાંત દાસ, તામિલનાડુ કેડરના 1980 બેચના નિવૃત્ત IAS અધિકારી, 12 ડિસેમ્બર 2018 થી ભારતીય રિઝર્વ બેંકના ગવર્નરનું પદ સંભાળી રહ્યા છે. દેશમાં મોંઘવારી પર અંકુશ મેળવવાનો પ્રયાસ હોય કે સરકારની આર્થિક નીતિઓનો બચાવ, તેમણે હંમેશા પોતાની ભૂમિકા સાથે ન્યાય કર્યો છે. આવી સ્થિતિમાં આગામી નાણાકીય વર્ષનું બજેટ તૈયાર કરવામાં તેમની ભૂમિકા મહત્વની રહેશે, તે નકારી શકાય તેમ નથી.
