UPI Charges: શું UPI સેવા હંમેશા મફત રહેશે? બુધવારે MPC ના નિર્ણયોની જાહેરાત પછી પત્રકારો સાથે વાત કરતા, RBI ગવર્નરે પણ આ અંગે ટિપ્પણી કરી. તેમને ડર હતો કે UPI હંમેશા મફત રહી શકશે નહીં, કારણ કે સમય જતાં કોઈને ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ ચલાવવાનો ખર્ચ ઉઠાવવો પડશે.
કોઈને UPI ચલાવવાનો ખર્ચ ઉઠાવવો પડશે
MPC ના નિર્ણયોની જાહેરાત પછી, RBI ગવર્નરે સ્પષ્ટતા કરી, “મેં ક્યારેય કહ્યું ન હતું કે UPI હંમેશા મફત રહેશે. મેં ફક્ત એટલું જ કહ્યું હતું કે તેના સંચાલન સાથે સંકળાયેલા ખર્ચ છે, અને કોઈને આ ખર્ચ ઉઠાવવો પડશે. કોણ ચૂકવણી કરશે તે મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ કોણ ચૂકવણી કરી રહ્યું છે તે આનાથી વધુ મહત્વપૂર્ણ નથી. તેથી, આપણા માટે એ મહત્વનું છે કે આ મોડેલની સ્થિરતા માટે, કોઈ વ્યક્તિ સામૂહિક રીતે અથવા વ્યક્તિગત રીતે તેના સંચાલન માટે ચૂકવણી કરે.” મલ્હોત્રાનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે UPI ઇકોસિસ્ટમ પર ચાર્જિંગ સંબંધિત કેટલાક અહેવાલો બહાર આવી રહ્યા છે.
કેટલાક મીડિયા રિપોર્ટ્સમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ICICI બેંક 1 ઓગસ્ટ, 2025 થી UPI ચુકવણી માટે તેના પેમેન્ટ એગ્રીગેટર્સ પાસેથી ઔપચારિક રીતે શુલ્ક વસૂલનાર દેશની પ્રથમ બેંક હશે. જોકે, બેંકે અત્યાર સુધી આ અંગે કોઈ સત્તાવાર માહિતી આપી નથી. સૂત્રોએ દાવો કર્યો છે કે ICICI બેંકે જૂનના અંતમાં તેના પેમેન્ટ એગ્રીગેટર્સને નવા ફી માળખા વિશે જાણ કરી હતી.
UPI પર મહત્વપૂર્ણ ફેરફારોના સમાચાર વચ્ચે RBI ગવર્નરની ટિપ્પણી
સૂત્રોએ દાવો કર્યો છે કે બેંક એસ્ક્રો એકાઉન્ટ્સ ચલાવતા તેના પેમેન્ટ એગ્રીગેટર્સ પાસેથી બે બેસિસ પોઈન્ટ (રૂ. 100 ના ટ્રાન્ઝેક્શન પર બે પૈસા) ચાર્જ તરીકે વસૂલ કરી રહી છે. તેની મહત્તમ મર્યાદા પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શન 6 રૂપિયા રાખવામાં આવી છે. તે જ સમયે, નોન-એસ્ક્રો એકાઉન્ટ્સ ચલાવતા પેમેન્ટ એગ્રીગેટર્સ પાસેથી 4 બેસિસ પોઈન્ટ અને મહત્તમ 10 રૂપિયા વસૂલવામાં આવી રહ્યા છે. જો કે, ICICI બેંકના મર્ચન્ટ એકાઉન્ટ્સ દ્વારા વ્યવહારો પર કોઈ ચાર્જ વસૂલવામાં ન આવતા હોવાના અહેવાલો છે. જોકે, હાલમાં, ગ્રાહકો અને વેપારીઓ પર કોઈ ચાર્જ વસૂલવામાં આવી રહ્યો નથી.
ગવર્નરે અગાઉ કહ્યું હતું – મફત UPI લાંબા સમય સુધી ટકાઉ નથી
જુલાઈની શરૂઆતમાં, BFSI સમિટ દરમિયાન UPI માટે ચાર્જિંગના વિષય પર બોલતા, RBI ગવર્નર મલ્હોત્રાએ કહ્યું હતું કે મફત UPI લાંબા સમય સુધી ટકાઉ નથી. તે એક મહત્વપૂર્ણ માળખાગત સુવિધા છે. સરકાર માને છે કે આ સુવિધા મફતમાં ઉપલબ્ધ હોવી જોઈએ અને તે તેના માટે સબસિડી આપી રહી છે. ડિજિટલ ચુકવણી વિશે બોલતા, RBI ગવર્નરે કહ્યું હતું કે મારા મતે તેના સારા પરિણામો જોવા મળ્યા છે. RBIના ડેટા અનુસાર, ફક્ત જૂન મહિનામાં જ 18.4 અબજ UPI વ્યવહારો થયા હતા અને તેમાં વાર્ષિક ધોરણે 32 ટકાનો વધારો નોંધાયો હતો.
કોઈપણ સેવાનો ખર્ચ ચૂકવવો જોઈએ: સંજય મલ્હોત્રા
RBI ગવર્નરે કહ્યું, “મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે UPI, અથવા કોઈપણ અન્ય ચુકવણી પ્રણાલી, સુલભ, સસ્તું, સુરક્ષિત અને ટકાઉ છે… અને તે ફક્ત ત્યારે જ ટકાઉ રહેશે જો કોઈ તેનો ખર્ચ ઉઠાવે. તેથી તે સરકાર હોય કે બીજું કોઈ – તે એટલું મહત્વનું નથી – મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે કોઈપણ સેવાનો ખર્ચ ચૂકવવો જોઈએ, પછી ભલે તે સામૂહિક રીતે હોય કે વપરાશકર્તા વતી.” આરબીઆઈ ગવર્નરે સ્વીકાર્યું કે વર્તમાન સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે સરકાર તરફથી મળતી સબસિડી પર આધારિત છે. આટલા મોટા પાયે વ્યવહારો માટે બેંકો અને અન્ય હિસ્સેદારો પર કોઈ સીધો ખર્ચ બોજ નથી.
