Women Empowerment Heavy Industry India: સ્કૂલ, હોસ્પિટલ કે શહેરોની કોઈ ઓફિસમાં મહિલા કાર્યબળને વધારવું એ સરળ કાર્ય છે. પરંતુ વાત જ્યારે ખદાનો અને ભારે ઉદ્યોગના શોપ ફ્લોર પર મહિલાઓના કામ કરવાની હોય છે ત્યારે લોકો વિચારમાં પડી જાય છે. પરંતુ હવે દેશના કેટલાક ઇન્ડસ્ટ્રિયલ હાઉસીસ આ દુર્ગમ ક્ષેત્રોમાં પણ મહિલાઓની ભાગીદારી વધારી રહ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે વેદાંતા ગ્રુપને જ લો. આ આખા ગ્રુપમાં જેટલા કર્મચારીઓ કામ કરે છે, તેમાંથી 23 ટકા મહિલાઓ છે.
હેવી ઈન્ડસ્ટ્રીમાં વધી રહી છે ભાગીદારી
પહેલા મહિલાઓને આગળ વધારવાનો અર્થ સ્કૂલ, બેંક, હોસ્પિટલ કે શહેરી ઓફિસોમાં મહિલાઓની સંખ્યા વધારવી એવો થતો હતો. આજે સાચા અર્થમાં મહિલાઓ અર્થતંત્રના દરેક ક્ષેત્રમાં આગળ વધી રહી છે. તેઓ ખદાનોમાં કામ કરી રહી છે, રેલવેનું એન્જિન ચલાવી રહી છે. તેઓ એન્જિનિયરિંગ, ભૂ-વિજ્ઞાન, મેટલર્જી અને હેવી ઈન્ડસ્ટ્રીના પ્લાન્ટ સંચાલનમાં પણ ભાગીદારી નિભાવી રહી છે. કહેવાનો અર્થ એ છે કે અર્થતંત્રનું કોઈ ક્ષેત્ર એવું બચ્યું નથી જ્યાં મહિલાઓની હાજરી ન હોય.
વેદાંતા ગ્રુપમાં 23% મહિલાઓ
બિહારમાં પટનાના ઉદ્યોગસાહસિક છે અનિલ અગ્રવાલ. તેમની આગેવાનીમાં વેદાંતા ગ્રુપ (Vedanta Group) અનેક સેક્ટરમાં કામ કરી રહ્યું છે. આજે આ ગ્રુપમાં કુલ કર્મચારીઓમાં 23% મહિલાઓ છે. એટલું જ નહીં, કંપનીએ લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે કે વર્ષ 2030 સુધીમાં તે કુલ કર્મચારીઓમાં મહિલાઓની સંખ્યા વધારીને 30 ટકા કરશે, જ્યારે આખા સંગઠનમાં 35% મહિલાઓની ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરવાની છે.
પહેલીવાર મહિલાઓ ચલાવી રહી છે પોટલાઇન
વેદાંતા એલ્યુમિનિયમે મહિલાઓને આગળ વધારવા માટે અનેક એવા પગલાં લીધા છે જે આ ક્ષેત્રમાં પ્રથમ વખત થયા છે. ઓડિશાના ઝારસુગુડામાં તેનો વિશ્વનો સૌથી મોટો એલ્યુમિનિયમ સ્મેલ્ટર પ્લાન્ટ છે. આમાં કંપનીએ ભારતની પ્રથમ સંપૂર્ણપણે મહિલાઓ દ્વારા સંચાલિત ‘પોટલાઇન’ શરૂ કરી છે, જ્યાં 100 થી વધુ મહિલાઓ સ્મેલ્ટિંગ અને ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલા મહત્વના કામ કરી રહી છે. મહિલાઓ પ્લાન્ટના લોજિસ્ટિક્સ સાથે જોડાયેલા મહત્વપૂર્ણ કાર્યોમાં પણ યોગદાન આપી રહી છે. કંપનીએ વેદાંતા ગ્રુપની પ્રથમ ‘ઓલ-વુમન લોકોમોટિવ એન્જિન ટીમ’ પણ તૈનાત કરી છે, જેમાં સાત વ્યાવસાયિક મહિલાઓ સામેલ છે.
અંડરગ્રાઉન્ડ માઇનિંગમાં પણ મહિલાઓ
હિન્દુસ્તાન ઝિંક લિમિટેડ (HZL) વિશ્વની સૌથી મોટી સંકલિત ઝિંક બનાવતી કંપની છે. તે ચાંદીનું ઉત્પાદન કરતી વિશ્વની અગ્રણી કંપની છે. તેણે ભારતના મેટલ અને માઇનિંગ સેક્ટરમાં એક નવો માપદંડ સ્થાપિત કર્યો છે. અહીં આશરે 26.3% કર્મચારીઓ મહિલા છે. હાલમાં કંપનીના સંચાલનમાં 745 થી વધુ મહિલાઓ કામ કરી રહી છે, જેમાંથી 314 થી વધુ મહિલાઓ એન્જિનિયરિંગ, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ધાતુશાસ્ત્ર અને પ્લાન્ટ ઓપરેશન જેવી ટેકનિકલ ભૂમિકામાં છે.
દરેક સ્તરે, દરેક નેતૃત્વમાં
HZL ની સિંદેસર ખુર્દ ખદાન (SKM) વિશ્વની સૌથી વધુ મશીનીકૃત ભૂગર્ભ ખદાનોમાંની એક છે. ત્યાં વર્ષા શર્મા હેવી અર્થ મૂવિંગ મશીનરી એન્જિનિયર તરીકે નેતૃત્વ કરે છે. તેમનું કાર્ય અત્યાધુનિક મશીનોના નિરંતર ઓપરેશનને સુનિશ્ચિત કરવાનું અને ઉત્પાદનને જાળવી રાખવાનું છે. તે કહે છે, “જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ અહીં આવે છે અને મહિલાઓને સંચાલનનું નેતૃત્વ કરતી જુએ છે, ત્યારે તેમની કલ્પનાશક્તિનો વ્યાપ વધે છે.” વળી અન્ય યુનિટ્સમાં, કવિતા મીણા ઉચ્ચ ક્ષમતા ધરાવતા પેસ્ટફિલ પ્લાન્ટ્સની જાળવણીનું નેતૃત્વ કરે છે.
તેલના કૂવા પર પણ મહિલાઓની તૈનાતી
રાજસ્થાનમાં તેલના કૂવા શોધતી અને તેને ઓપરેટ કરતી એક કંપની છે કેયર્ન ઓઈલ એન્ડ ગેસ. તેના મંગલા પ્રોસેસિંગ ટર્મિનલમાં મહિલાઓ વર્ષ 2019 થી નાઈટ શિફ્ટમાં કામ કરી રહી છે. તેલના કૂવાઓનું ઓપરેશન અત્યંત જટિલ હોય છે અને ત્યાં 24/7 હાઈડ્રોકાર્બન પ્રોસેસિંગ સિસ્ટમ ચાલતી રહે છે. તેને પણ મહિલાઓ ખૂબ જ સારી રીતે સંભાળી રહી છે. જોયું જાય તો કેયર્ન ઓઈલ એન્ડ ગેસે ‘દુર્ગા વાહિની’ ની પણ શરૂઆત કરી છે. આ તેના પ્રકારની પ્રથમ, સંપૂર્ણપણે મહિલાઓની સુરક્ષા ટીમ છે. આ ટીમમાં ગ્રામીણ વિસ્તારોની મહિલાઓની ભરતી કરવામાં આવે છે. આ મહિલાઓ ક્વિક રિસ્પોન્સ ટીમ તરીકે 38 ઓઈલ-ક્ષેત્રની સુરક્ષા કરી રહી છે.
