US student visa rules: ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે અમેરિકી સ્ટુડન્ટ વિઝા સિસ્ટમમાં દાયકાઓનો સૌથી મોટો ફેરફાર કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ અંતર્ગત આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ માટે લાંબા સમયથી ચાલી આવતી ‘ડ્યુરેશન ઓફ સ્ટેટસ’ (Duration of Status) સિસ્ટમને ખતમ કરીને દેશમાં રહેવાની એક નિશ્ચિત સમય-મર્યાદા નક્કી કરી દેવામાં આવી છે. અમેરિકી ગૃહ સુરક્ષા વિભાગ દ્વારા અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવેલા આ નવા નિયમ હેઠળ મોટાભાગના F-1 વિઝા ધારક વિદ્યાર્થીઓ અને J કેટેગરીના એક્સચેન્જ વિઝિટર્સને હવે એક વારમાં મહત્તમ ચાર વર્ષ સુધી જ અમેરિકામાં રહેવાની પરવાનગી મળશે. આ પહેલા તેઓ તેમના અભ્યાસ સાથે જોડાયેલા સંપૂર્ણ પ્રોગ્રામની અવધિ સુધી અમેરિકામાં રહી શકતા હતા. આ નવો નિયમ હવે પબ્લિશ થયાના 60 દિવસ પછી લાગુ થવાનો છે, જે અમેરિકી કોંગ્રેસ એટલે કે સંસદની સમીક્ષા પ્રક્રિયાને આધીન છે.
આ પગલું ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા ઈમિગ્રેશન કંટ્રોલને કડક કરવા અને કામચલાઉ વિઝા ધારકો પર દેખરેખ મજબૂત કરવાના વ્યાપક પ્રયાસોનો ભાગ છે. આ નિર્ણયની હજારો ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ પર મોટી અસર પડવાની આશંકા છે, જે અમેરિકામાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓના સૌથી મોટા સમુદાયોમાંથી એક છે.
અમેરિકી સ્ટુડન્ટ વિઝા નિયમોમાં શું બદલાવ આવ્યો છે?
અત્યાર સુધી મોટાભાગના આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ ‘ડ્યુરેશન ઓફ સ્ટેટસ’ સિસ્ટમ હેઠળ અમેરિકામાં પ્રવેશતા હતા. આ વ્યવસ્થામાં વિદ્યાર્થીઓ ત્યાં સુધી દેશમાં રહી શકતા હતા, જ્યાં સુધી તેઓ કોઈ માન્યતા પ્રાપ્ત શૈક્ષણિક સંસ્થાનમાં અભ્યાસ કરી રહ્યા હોય અને વિઝા નિયમોનું પાલન કરી રહ્યા હોય.
નવા નિયમે આ લવચીક વ્યવસ્થાને ખતમ કરી દીધી છે. હવે મોટાભાગના F-1 સ્ટુડન્ટ્સ અને J-1 એક્સચેન્જ વિઝિટર્સ માટે વિઝાની અવધિ મહત્તમ ચાર વર્ષ માટે જ સીમિત રહેશે. જે વિદ્યાર્થીઓનો કોર્સ ચાર વર્ષથી વધારેનો હશે, તેમને આગળનો અભ્યાસ પૂરો કરવા માટે વિઝા એક્સટેન્શન માટે અરજી કરવી પડશે અથવા તો અમેરિકાની બહાર જઈને ફરી પ્રવેશની પરવાનગી લેવી પડશે. સમય-મર્યાદા નક્કી કરવા સિવાય નવા નિયમે સ્ટુડન્ટ્સ માટે એજ્યુકેશન સંબંધિત વિકલ્પ પર પણ કડક નિયંત્રણ લગાવી દીધું છે.
કોર્સ અને કોલેજ બદલવા પર રોક: વિદ્યાર્થીઓ હવે અમેરિકી ઈમિગ્રેશન અધિકારીઓની પૂર્વ મંજૂરી વિના પોતાની મરજીથી ન તો સબ્જેક્ટ બદલી શકશે, ન તો ડિગ્રી પ્રોગ્રામ બદલી શકશે અને ન તો કોઈ બીજી કોલેજ કે યુનિવર્સિટીમાં ટ્રાન્સફર લઈ શકશે. વહીવટીતંત્રનો એવો તર્ક છે કે આ બદલાવનો મકસદ સ્ટુડન્ટ વિઝાના દુરુપયોગને રોકવાનો અને વિદેશી વિદ્યાર્થીઓની દેખરેખને બહેતર બનાવવાનો છે.
ગ્રેસ પિરિયડમાં કાપ: અભ્યાસ પૂરો થયા પછી દેશ છોડવા, ઓપ્શનલ પ્રેક્ટિકલ ટ્રેનિંગ શરૂ કરવા અથવા તો પોતાના વિઝા સ્ટેટસ બદલવા માટે વિદ્યાર્થીઓને જે 60 દિવસનો ‘ગ્રેસ પિરિયડ’ મળતો હતો, તેને નવા નિયમ હેઠળ ઘટાડીને હવે માત્ર 30 દિવસ કરી દેવામાં આવ્યો છે.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર શા માટે આ બદલાવ કરી રહ્યું છે?
ગૃહ સુરક્ષા વિભાગ અનુસાર જૂની ‘ડ્યુરેશન ઓફ સ્ટેટસ’ સિસ્ટમને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓને ટ્રેક કરવા મુશ્કેલ હતા. આવું એટલા માટે કારણ કે ઘણા વિદ્યાર્થીઓ એક પછી એક ઘણા કોર્સ કરવા, રિસર્ચ કરવા અથવા નોકરીની તકોના માધ્યમથી લાંબા સમય સુધી અમેરિકામાં જ ટકી રહેતા હતા.
વહીવટીતંત્રનું એવું કહેવું છે કે વિઝાની એક નિશ્ચિત અવધિ નક્કી કરવાથી ઈમિગ્રેશન દેખરેખમાં સુધારો થશે, ખામીઓને દૂર કરી શકાશે અને એ સુનિશ્ચિત કરી શકાશે કે વિદ્યાર્થીઓ પોતાના સંપૂર્ણ પ્રવાસ દરમિયાન વિઝાની શરતોને પૂરી કરી રહ્યા છે. આ બદલાવ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના તે ઈમિગ્રેશન એજન્ડાનો ભાગ છે, જેમાં ફરી સત્તામાં આવ્યા બાદથી કડક વિઝા સ્ક્રિનિંગ, સોશિયલ મીડિયાની તપાસ અને અમલીકરણના કડક ઉપાયો સામેલ છે.
સૌથી વધુ અસર કોના પર પડશે?
તેની સૌથી મોટી અસર તે વિદ્યાર્થીઓ પર પડવાની આશંકા છે જેમના કોર્સ સામાન્ય રીતે ચાર વર્ષથી વધુ સમયના હોય છે.
PhD, મેડિકલ વિદ્યાર્થી અને રિસર્ચર્સ: PhDના વિદ્યાર્થી, મેડિકલના વિદ્યાર્થી, રિસર્ચર્સ અને ડબલ ડિગ્રીવાળા વિદ્યાર્થીઓને પોતાનો અભ્યાસ પૂરો કરવા માટે વધારાની કાગળની કાર્યવાહી અને અનિશ્ચિતતાનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
ભારતીય સ્ટુડન્ટ્સ: અમેરિકામાં સૌથી મોટા આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થી જૂથોમાંથી એક હોવાને કારણે ભારતીય સ્ટુડન્ટ્સ માટે આ નિયમનો સીધો મતલબ વધુ ખર્ચ, વિઝા સાથે જોડાયેલી જટિલ પ્રક્રિયાઓ અને પોતાના ભવિષ્યના એજ્યુકેશન અને કરિયર પ્લાન અંગે મોટી અનિશ્ચિતતા હશે.
યુનિવર્સિટીએ કેમ વ્યક્ત કરી ચિંતા?
હાયર એજ્યુકેશન યુનિયન અને યુનિવર્સિટીના પ્રમુખોએ આ નવા નિયમની કડી ટીકા કરી છે. તેમનો એવો તર્ક છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓની પહેલાથી જ ‘સ્ટુડન્ટ એન્ડ એક્સચેન્જ વિઝિટર ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ’ (SEVIS)ના માધ્યમથી કડક દેખરેખ રાખવામાં આવે છે.
આવા સમયે જૂની સિસ્ટમને હટાવીને એક કડક સમય-મર્યાદા થોપવાથી બિનજરૂરી વહીવટી બોજ વધશે. આનાથી દુનિયાભરના પ્રતિભાશાળી સ્ટુડન્ટ્સ અમેરિકી યુનિવર્સિટીઓમાં આવતા અચકાશે. આવું થયું તો ગ્લોબલ લેવલ પર શ્રેષ્ઠ પ્રતિભાઓને આકર્ષવાની અમેરિકાની ક્ષમતા નબળી પડશે.
બીજી તરફ આ નીતિના સમર્થકોનું માનવું છે કે વિઝાની નિશ્ચિત અવધિ નક્કી થવાથી ઈમિગ્રેશન નિયમોને કડકાઈથી લાગુ કરવા અને વિદેશી સ્ટુડન્ટ્સ પર બહેતર નજર રાખવામાં મદદ મળશે. આ નિયમ લાગુ થવાની તરફ વધવાની સાથે જ હવે અમેરિકામાં ભણવાનું સપનું જોનારા વિદ્યાર્થીઓએ એડમિશન અને પૈસાની સાથે-સાથે ઈમિગ્રેશનની સમય-મર્યાદા પર પણ ખૂબ ધ્યાન આપવું પડશે.
