by : Reena brahmbhatt
આજે આટલા લાંબા સફર બાદ તેના 28માં સ્થાપના દિવસ પર, પટનામાં RJDની પાર્ટી કાર્યાલય બેનરો અને પોસ્ટરોથી ઢંકાયેલું છે. પ્રદેશ અધ્યક્ષ જગદાનંદ સિંહની અધ્યક્ષતામાં આ સમારોહ યોજાશે અને સુપ્રીમો લાલુ યાદવ અને તેજસ્વી યાદવ પાર્ટી કાર્યકર્તાઓને ગુરુમંત્ર આપશે. રાષ્ટ્રીય રાજકીય પક્ષો ઉપરાંત, દેશમાં ઘણા પ્રાદેશિક રાજકીય પક્ષો છે. જેમની લોકસભામાં સંખ્યાબળ 1 સાંસદથી 240 છે. અહીં રાષ્ટ્રીય જનતા દળ એટલે કે આરજેડીના જન્મની અહીં વાત છે.લાલુ યાદવે 1997માં તેમના નજીકના સહયોગી જગદાનંદ સિંહ સાથે મળીને રાષ્ટ્રીય જનતા દળની સ્થાપના કરી હતી. દલિતો, પછાત વર્ગો અને મુસ્લિમોના નેતા હોવાનો દાવો કરતી આરજેડીએ બિહારમાં લાલુના નેતૃત્વમાં ઘણી વખત સત્તાનો આનંદ માણ્યો છે.
લાલુ પ્રસાદ યાદવે તેમની રાજકીય કારકિર્દીના સુવર્ણ દિવસોમાં અચાનક સંકટ વચ્ચે ‘RJD’ની રચના કરી હતી, જેના ડંખમાંથી તેઓ તેમની ઉંમરના અંતિમ તબક્કામાં આવવા છતાં પોતાને મુક્ત કરી શક્યા નથી. અથવા એ લખવું વધુ યોગ્ય રહેશે કે આજ સુધી લાલુ અને તેમની પાર્ટી લગભગ ત્રણ દાયકા પહેલા તેમના પર લાગેલા દાગમાંથી મુક્ત થઈ શક્યા નથી.
તે સમયે ન તો આરજેડીનો જન્મ થયો હતો અને ન તો સોશિયલ મીડિયા હતું.
1995 થી 1998 નો સમયગાળો ભારતના રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં સૌથી અસ્થિર માનવામાં આવે છે. તે સમયે જનતા દળ નામની પાર્ટીનો ઉત્તરથી દક્ષિણ ભારતમાં પ્રભાવ હતો. આ એ સમય હતો જ્યારે લાલુ પ્રસાદ યાદવની કારકિર્દીનો સુવર્ણ તબક્કો ચાલી રહ્યો હતો. લાલુ જનતા દળના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ હતા. હવાલા કૌભાંડમાં એસઆર બોમાઈનું નામ સામે આવ્યા બાદ તેમને જનતા દળની કમાન મળી હતી. તે સમયે ભારતમાં ઈન્ટરનેટ તેની બાલ્યાવસ્થામાં હતું. સોશિયલ મીડિયાનો જન્મ પણ થયો ન હતો.
‘હવાલાએ મને જનતા દળ સોંપ્યો’
સમાચારના નામે ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયો, દૂરદર્શન અને થોડા અખબારો ચાલતા. હાથ જોડીને ડોર ટુ ડોર પ્રચારનો એ યુગ હતો. ત્યારે લાલુ યાદવનો આરજેડી બનાવીને બિહારની રાજનીતિના બાદશાહ બનવાનો પ્રયોગ કોઈ ચમત્કારથી ઓછો નહોતો. તે સમયે પ્રચારના માધ્યમો નહિવત હતા. દીવાલો પર જાહેરાતો લખેલી હતી. સમાચાર પત્રકારોમાં હોય કે જનતામાં, લાલુ યાદવ રમૂજી સ્વરમાં કહેતા કે, ‘હવાલાએ મને જનતા દળ સોંપી દીધું છે.’
જ્યારે લાલુએ 5 જુલાઈ 1997ના રોજ રાષ્ટ્રીય જનતા દળની રચના કરી ત્યારે તેઓ જનતા દળના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ તેમજ બિહારના મુખ્યમંત્રી હતા અને તે સમયે કેક પર આઈસિંગ એ હતું કે તેમની જ પાર્ટી જનતા દળના નેતા વડાપ્રધાન હતા. દેશના રાજકારણમાં આનાથી સારો સુવર્ણકાળ કયો હોઈ શકે? પરંતુ આ સમયગાળા દરમિયાન સીબીઆઈએ ચારા કૌભાંડમાં લાલુ પ્રસાદ યાદવ સામે ચાર્જશીટ દાખલ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. તો ખુદ લાલુએ પણ વિચાર્યું નહીં હોય કે આ તેમના જીવનની સૌથી મોટી દુર્ઘટના બની જશે.
જો કે ચારા કૌભાંડમાં લાલુ પ્રસાદની સંડોવણીની સીબીઆઈ તપાસની ફાઈલ તત્કાલિન વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીની 13 દિવસની સરકાર દરમિયાન ખુલી હતી, પરંતુ તેને આગળ લઈ જવાનું કામ એચડી દેવગૌડાની સરકાર દરમિયાન થયું હતું, જેમની પાર્ટીનું નામ હતું. હજુ પણ આરજેડીના નામ જેવું જ છે.
દેશના રાજકીય નિષ્ણાતો માને છે કે મનમોહન સિંહની જેમ એચડી દેવગૌડા પણ અકસ્માતે વડાપ્રધાન બની ગયા હતા, પરંતુ તેમની પોતાની ઓછી લોકપ્રિયતાને કારણે તેમને તે જમાનાના લોકપ્રિય નેતાઓ સાથે કંઈક જટિલ લાગ્યું હતું. એવું કહેવાય છે કે પહેલા તેમણે હેગડેને હટાવ્યા અને પછી તેમણે લાલુ યાદવને અંકુશમાં લેવાનો રસ્તો જોયો.
પૂર્વ પીએમ ઈન્દર કુમાર ગુજરાલ પોતાની આત્મકથા મેટર્સ ઓફ ડિસ્ક્રિશનમાં ઘણી જગ્યાએ ઉલ્લેખ કરી ચૂક્યા છે કે દેવેગૌડા લાલુને પસંદ નહોતા કરતા. આમ છતાં લાલુ એ સમયે બચી ગયા એટલું જ નહીં બિહારમાં પોતાને કેટલાક વર્ગોના કથિત નેતા જાહેર કરવામાં પણ સફળ રહ્યા.
આજે લાલુ બીમાર છે. દીકરીની કીડનીની મદદથી બચી રહી છે. 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં આરજેડી માત્ર 4 સીટો જીતવામાં સફળ રહી છે. તેજસ્વી યાદવ આરજેડીનું કામ જુએ છે. આવી સ્થિતિમાં આજે આરજેડીના સ્થાપના દિવસ પર જ્યાં લાલુ યાદવ પાર્ટીને આગામી તબક્કામાં લઈ જવા માટે ગુરુમંત્ર આપી શકે છે, ત્યારે તેજસ્વી યાદવ પણ પટનામાં પાર્ટી કાર્યાલયથી નવો ઘોંઘાટ કરી શકે છે.
