Fake medicine racket in Gujarat: ગુજરાતમાં માત્ર નફાના લોભમાં દર્દીઓના જીવ સાથે ખીલવાડ કરતું એક મોટું નેટવર્ક સક્રિય થયું છે. રાજ્યમાં બ્રાન્ડેડ કંપનીઓના નામે ખાંડ, સ્ટાર્ચ અને ચોક પાવડર ભેળવીને નકલી ટેબ્લેટ્સનું ધૂમ વેચાણ થઈ રહ્યું હોવાનો ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. છેલ્લા ૬ મહિનામાં ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ કંટ્રોલ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDCA) અને ક્રાઇમ બ્રાન્ચ દ્વારા રાજ્યભરમાં દરોડા પાડીને રૂ. ૧ થી ૨૦ કરોડની કિંમતનો નકલી દવાનો જથ્થો, રો-મટીરિયલ અને પેકિંગ સામગ્રી ઝડપી પાડવામાં આવી છે.
કેવી રીતે ચાલે છે આ કાળો કારોબાર?
મેડિકલ માફિયાઓ અંતરિયાળ વિસ્તારોના ગોડાઉનો અથવા જીઆઈડીસી (GIDC) માં ગેરકાયદેસર મશીનરી ગોઠવીને આ નકલી દવાઓ તૈયાર કરે છે.
બે આબેહૂબ પેકિંગ: અસલી દવા જેવું જ પેકિંગ, આબેહૂબ હોલોગ્રામ અને બેચ નંબર પ્રિન્ટ કરીને આ નકલી ગોળીઓ બજારમાં સપ્લાય કરાય છે, જેથી સામાન્ય માણસ તો ઠીક, ડોક્ટર કે કેમિસ્ટ પણ અસલી-નકલીનો ભેદ પારખી શકતા નથી.
મુખ્ય કેન્દ્રો:છેલ્લા ૬ મહિનામાં અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત અને હિંમતનગર જેવા વિસ્તારોમાંથી નકલી દવાઓ પકડાઈ છે. આ નેટવર્ક ગુજરાત ઉપરાંત હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ અને મધ્ય પ્રદેશ સુધી ફેલાયેલું છે.
આ દવાઓ આટલી ‘ધૂમ’ કેમ વેચાય છે? (નફાની રમત)
સામાન્ય રીતે અસલી બ્રાન્ડેડ દવાઓ પર કેમિસ્ટને ૧૦% થી ૨૦% પ્રોફિટ માર્જિન મળતું હોય છે. પરંતુ, નકલી દવાના સપ્લાયરો કેમિસ્ટોને ૫૦% થી ૭૦% સુધીનું માર્જિન ઓફર કરે છે. કેટલાક લાલચુ કેમિસ્ટો આ અંધાધૂંધ કમાણીની લાલચમાં આવીને બિલ વગર સ્થાનિક સોર્સમાંથી આ માલ ખરીદી લે છે.
મેડિકલ માર્કેટમાં કઈ દવાઓ મુખ્ય ટાર્ગેટ પર છે?
માફિયાઓ એવી દવાઓને ટાર્ગેટ કરે છે જેનું બજારમાં રોજબરોજ મોટું વેચાણ હોય:
| કેટેગરી | મુખ્ય દવાઓ |
| લાઇફ સેવિંગ એન્ટીબાયોટીક્સ | મોક્સિફ્લોક્સાસીન, સેફ્યુરોક્ઝીમ, અઝીથ્રોમાયસીન વગેરે. |
| પેઇન કિલર્સ અને ગેસ્ટ્રિક | પેન્ટોપ્રાઝોલ, ઓમેપ્રાઝોલ, રેનિટિડિન અને પેરાસીટામોલ કોમ્બિનેશન. |
| ક્રોનિક ડીસીઝ (લાંબી બીમારી) | ડાયાબિટીસ, બ્લડ પ્રેશર અને હૃદયરોગ માટેની દવાઓ (ટેલ્મીસાર્ટન, મેટફોર્મિન, ગ્લીમેપ્રાઇડ, એટોરવાસ્ટેટિન). |
| મલ્ટી-વિટામિન્સ | વિટામિન B-Complex, વિટામિન D3, કેલ્શિયમ અને ઝિંક સપ્લીમેન્ટ્સ. |
નકલી દવા ખાવાથી થતું ગંભીર નુકસાન
આ દવાઓમાં કોઈ સક્રિય ઔષધિય તત્વો (Active Ingredients) હોતા નથી, જેના કારણે દર્દીના શરીરને ગંભીર નુકસાન થાય છે:
૧. રોગ કાબૂમાં ન આવવો: હાર્ટ એટેક કે બીપીના દર્દીને અસલી દવાની જગ્યાએ ચોક પાવડરવાળી નકલી દવા મળે, તો સમયસર સારવાર ન મળવાને કારણે દર્દીનું મોત પણ થઈ શકે છે.
૨. ઓર્ગન ડેમેજ (અંગોને નુકસાન):નકલી દવાઓમાં વપરાતા બિનઅધિકૃત કેમિકલ્સ અને કલર્સ સીધા લીવર અને કિડની પર હુમલો કરે છે, જેના પરિણામે કિડની ફેલ્યોર, લીવર ડેમેજ, આંતરડામાં ચાંદા અને ગંભીર એલર્જીક રિએક્શન જોવા મળે છે.
સરકાર અને આરોગ્ય મંત્રીનું કડક વલણ
રાજ્યના આરોગ્ય મંત્રીએ સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે, લાલચમાં આવીને નશાકારક અને ભેળસેળવાળી દવાઓ બનાવનારા કે વેચનારા તત્વોને સરકાર ક્યારેય નહીં બખ્શે. તાજેતરમાં જ આવી નકલી દવાઓ બનાવતી કંપનીઓને સીલ કરવામાં આવી છે અને દોષિતોના લાયસન્સ રદ કરવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી છે.
