પોલિટિકલ-સોશિયલ રિપોર્ટર
તારીખ: 26 મે 2026
Gujarat Heatwave Green Road: ગુજરાત ભયંકર હીટવેવની ઝપેટમાં છે. અમદાવાદમાં 43.8°C, રાજકોટમાં 44.2°C અને સુરેન્દ્રનગરમાં 44.5°C તાપમાન નોંધાયું છે. ભારતીય હવામાન વિભાગે રાજ્યના 15 જિલ્લા માટે 28 મે સુધી ‘ઓરેન્જ એલર્ટ’ જાહેર કર્યું છે. ગુજરાત સ્ટેટ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટીએ લોકોને બપોરે 12 થી 4 વાગ્યા સુધી ઘરની બહાર ન નીકળવાની સલાહ આપી છે કારણ કે હીટ સ્ટ્રોકના કેસોમાં વધારો થયો છે.
આ જ હીટવેવના કહેર વચ્ચે 23 મે 2026 ના રોજ મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે ₹1,147 કરોડની ઐતિહાસિક ‘ગ્રીન રોડ’ યોજના જાહેર કરી. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના ‘ક્લાઈમેટ રેઝિલિયન્ટ ઈન્ડિયા’ વિઝન હેઠળ રાજ્યના 15 જિલ્લાના 20 મુખ્ય રસ્તાઓનું નિર્માણ હવે ગ્રીન ટેક્નોલોજીથી થશે. આ યોજનાનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે જૂના રસ્તા તોડીને નીકળતો કચરો-કાટમાળ ફેંકવાના બદલે એ જ મટિરિયલ સાઇટ પર જ રિસાયકલ કરીને નવો રોડ બનશે. અધિકારીઓના મતે આનાથી ધૂળ-પ્રદૂષણ 70% ઘટશે કારણ કે કચરો ફેંકવા ડમ્પર નહીં દોડે. રસ્તા મજબૂત બનાવવા ‘વ્હાઇટ ટોપિંગ’, ‘ગ્લાસ ગ્રિડ’ અને ‘SAMI શીટ’ જેવી આધુનિક ટેક્નોલોજી વપરાશે. SAMI શીટ તિરાડો પડતી અટકાવે છે અને વાહનોનું દબાણ સહન કરે છે. જૂનું મટિરિયલ ફરી વાપરવાથી કરોડો રૂપિયાની બચત થશે.
આ 20 રસ્તામાં પાટણના લણવા-માણુંદ-સાંદેર-બાલીસણા રોડ અને રાધનપુર-માશાળી-માધાપુરા રોડ, ગીર સોમનાથનો ભીડિયા સોમનાથ રોડ, મહીસાગરનો સંતરામપુર-જાલોદ રોડ, ભરૂચના દયાદરા-નબીપુર-જાનોર રોડ અને ઇલાવ-કોસંબા રોડ, મોરબીનો મોરબી-નાની વાવડી-બાઘથળા રોડ, સુરેન્દ્રનગર બાયપાસ રોડ, સુરતનો દિંડોલી-કરાડવા-ઇકલેરા રોડ, વડોદરાના માંગલેજ-નરેશ્વર રોડ અને કરજણ-આમોદ રોડ, છોટા ઉદેપુરનો કોસિન્દ્રા-ભાખા રોડ, આણંદના ઇસરવાડા-ઉંદેલ રોડ અને વડતાલ-જોલ-બાકરોલ રોડ, મહેસાણાના વાલમ-કડી રોડ અને પેપલુ-કાપરા રોડ, કચ્છનો લુણી-ગુંદાલા-પાત્રી-ટાપ્પર-બાબિયા રોડ, ભાવનગરનો તળાજા-ગોપનાથ રોડ, જામનગરનો કાલાવડ-જામવંથલી-ફાલા રોડ અને નર્મદાનો કોથારા એપ્રોચ રોડનો સમાવેશ થાય છે.
ગુજરાતે મે 2026 માં પર્યાવરણ માટે બીજા પણ મોટા પગલાં લીધા છે. ગુજરાત યુનિવર્સિટીએ દર સોમવારે ‘નો વ્હીકલ ડે’ જાહેર કર્યો છે જેમાં પ્રોફેસરથી પટાવાળા સુધી કોઈ ગાડી-બાઇક લાવી ન શકે. હેતુ પેટ્રોલ-ડીઝલ બચાવવાનો અને કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટ ઘટાડવાનો છે. ધૂળ પ્રદૂષણ રોકવા ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડે 3 દિવસમાં 2,600 થી વધુ બાંધકામ સાઇટ તપાસી અને 541 સાઇટને ₹122.82 લાખનો દંડ ફટકાર્યો. સ્વચ્છ ભારત મિશન હેઠળ રાજ્યમાં 304.09 લાખ મેટ્રિક ટન જૂના કચરામાંથી 273.33 લાખ મેટ્રિક ટનનો વૈજ્ઞાનિક નિકાલ થઈ ગયો છે અને માર્ચ 2026 સુધીમાં 100% કચરો સાફ કરવાનો ટાર્ગેટ છે.
ગુજરાતની આ ક્લાઈમેટ એક્શન એવા સમયે આવી છે જ્યારે આખો દેશ હીટવેવથી ત્રસ્ત છે. દિલ્હીમાં તાપમાન 44.4°C પહોંચ્યું છે અને રાજસ્થાનના બાડમેરમાં 46°C પાર થઈ ગયું છે. દિલ્હીમાં ગરમી વધતા પાણીની રોજની માંગ 1,250 મિલિયન ગેલન પ્રતિ દિવસ પહોંચી છે જ્યારે સપ્લાય ઓછો છે. વસંત વિહાર, દ્વારકા, મોતી બાગમાં અનિયમિત પાણી પુરવઠો અને લો પ્રેશરની ફરિયાદો છે. રેસિડન્ટ વેલ્ફેર એસોસિએશને કહ્યું કે ખાનગી ટેન્કર પર નિર્ભર થવું પડે છે અને માંગ વધતા ભાવ પણ વધ્યા છે. દિલ્હી જલ બોર્ડે તંગી પહોંચી વળવા શહેરમાં લગભગ 1,000 ટેન્કર તૈનાત કર્યા છે.
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના મે 2026 ના બુલેટિન મુજબ અસામાન્ય રીતે ઊંચા તાપમાને વીજળીની માંગમાં તીવ્ર વધારો કર્યો છે. હીટવેવથી મોતનો આંકડો પણ ચિંતાજનક છે. 2000 થી 2020 વચ્ચે નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો મુજબ 20,615 મોત, નેશનલ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી મુજબ 17,767 મોત અને IMD મુજબ 10,545 મોત થયા છે. એક્સપર્ટ કહે છે કે એક દિવસની ભારે ગરમી મૃત્યુદર 10-25% વધારી શકે છે અને 2026 ભારત માટે સૌથી ગરમ વર્ષોમાંનું એક બની શકે છે.
IMD એ ચેતવણી આપી છે કે 2026 નું ચોમાસુ ‘બિલો નોર્મલ’ રહેવાની શક્યતા છે અને લોંગ પિરિયડ એવરેજના માત્ર 92% વરસાદ પડશે. ‘સુપર’ અલ નીનો ની આશંકા પણ વ્યક્ત કરાઈ છે જેના કારણે ખરીફ પાક, ગ્રામીણ આવક અને ઘરના બજેટ પર અસર પડશે. 2024 અને 2025 માં ચોમાસુ સરપ્લસ હતું પણ 2023 માં નબળું રહ્યું હતું જેના કારણે ખાદ્ય મોંઘવારી વધી હતી. ક્લાઈમેટ એક્સપર્ટ ડૉ. માધવન રાજીવનના મતે ઉનાળો ઠંડો રહે એટલે જમીન ઓછી ગરમ થાય જે ચોમાસાને ખેંચવા માટે જરૂરી છે. આ વખતે ગરમીએ આ પ્રક્રિયા ખોરવી નાખી છે.
ભારતનો ક્લાઈમેટ એડેપ્ટેશન ખર્ચ GDP ના 3.7% થી વધીને 5.6% થયો છે એમ ઇકોનોમિક સર્વે 2025-26 જણાવે છે. ભારતે યુનાઈટેડ નેશન્સને સોંપેલા નવા NDC 3.0 માં 2035 સુધીમાં નોન-ફોસિલ એનર્જી 60% સુધી લઈ જવાનો અને એમિશન ઇન્ટેન્સિટી 2005 ની સરખામણીએ 47% ઘટાડવાનો ટાર્ગેટ રાખ્યો છે. સેન્ટર ફોર સાયન્સ એન્ડ એન્વાયર્નમેન્ટના ડાયરેક્ટર સુનિતા નારાયણે કહ્યું કે ક્લાઈમેટ ક્રાઈસિસ નો રિટર્ન પોઈન્ટ પર પહોંચી રહી છે અને જો છેલ્લા 3 વર્ષની સરેરાશ લઈએ તો દુનિયા પહેલીવાર 1.5°C વટાવી જશે.
ગુજરાત માટે આ હીટવેવ બેવડો પડકાર છે. એક તરફ અમદાવાદ-રાજકોટ જેવા શહેરો 44°C એ શેકાઈ રહ્યા છે તો બીજી તરફ રાજ્ય સરકાર ₹1,147 કરોડની ગ્રીન રોડ યોજના, નો વ્હીકલ ડે અને બાંધકામ સાઇટ પર દંડ જેવા પગલાંથી જવાબ આપી રહી છે. આ સંકટ કેવળ પર્યાવરણનો નથી. તે પાણીના બિલ સાથે, લાઇટ બિલ સાથે, શાકભાજીના ભાવ સાથે અને હોસ્પિટલના ICU સાથે સીધો જોડાયેલો છે. 2026 ની ગરમી સાબિત કરે છે કે ક્લાઈમેટ ચેન્જ હવે ભવિષ્યની વાત નથી, વર્તમાનનું સંકટ છે.
