Hardik Patel on Reservation: દિલ્હીના જંતર-મંતર પર થયેલા કૉકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP)ની આગેવાની હેઠળના Gen Z પ્રોટેસ્ટ બાદ હવે એ જ સ્થળેથી અનામત વિરુદ્ધ અવાજ બુલંદ થયો છે. ત્યારબાદ સમગ્ર દેશમાં અનામત અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. આ બધાની વચ્ચે ગુજરાતમાં પાટીદાર અનામત આંદોલનની આગેવાની કરનારા હાર્દિક પટેલે મોટું નિવેદન આપ્યું છે. BJPના ધારાસભ્ય હાર્દિક પટેલે તેને પોતાનો વ્યક્તિગત મત ગણાવતાં કહ્યું છે કે અનામતના પક્ષ અથવા વિરોધ તરીકે જોવાને બદલે આપણે તેને સામાજિક ન્યાયની સાથે આર્થિક ન્યાય અને સમાન તકના દૃષ્ટિકોણથી પણ જોવું જોઈએ. હાર્દિક પટેલે પોતાની X પોસ્ટમાં ગુજરાત મોડેલનો ઉલ્લેખ કર્યો છે.
ગુજરાત મોડેલનો કર્યો ઉલ્લેખ
હાર્દિક પટેલે લખ્યું છે કે આજે સમગ્ર દેશમાં અનામત વ્યવસ્થા, તેના લાભ, તેની પાત્રતા અને તેમાં સુધારા અંગે અલગ-અલગ સ્તરે ચર્ચા થઈ રહી છે. ભારતમાં સામાજિક અને શૈક્ષણિક રીતે પછાત વર્ગો માટે અનેક બંધારણીય અને સરકારી વ્યવસ્થાઓ છે. આ જ રીતે અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ, અન્ય પછાત વર્ગ તેમજ અન્ય વંચિત વર્ગો માટે કેન્દ્ર અને રાજ્યોમાં વિવિધ આયોગો, નિગમો, યોજનાઓ તથા નાણાકીય સહાય ઉપલબ્ધ છે. આવી સ્થિતિમાં આર્થિક રીતે નબળા સવર્ણ અને અનામતવિહોણા વર્ગના પરિવારો માટે પણ આવી મજબૂત અને સંસ્થાકીય વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ, જેથી માત્ર એટલા માટે કોઈ યુવાન, વિદ્યાર્થી, ખેડૂત, નાના ઉદ્યોગસાહસિક અથવા જરૂરિયાતમંદ પરિવાર પાછળ ન રહી જાય કે તે અનામતની કોઈ શ્રેણીમાં આવતો નથી. હાર્દિક પટેલે કહ્યું છે કે ગુજરાતનું મોડેલ દેશ માટે ઉદાહરણ બની શકે છે.
ગુજરાતમાં શું છે સ્થિતિ
ગુજરાતમાં અનામતવિહોણા વર્ગના આર્થિક અને શૈક્ષણિક વિકાસ માટે નિગમ/આયોગ જેવી સંસ્થાકીય વ્યવસ્થાઓ બનાવવામાં આવી છે. તેમના માધ્યમથી આર્થિક રીતે નબળા પરિવારોના વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષણ, સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી, સ્વરોજગાર તથા અન્ય ક્ષેત્રોમાં સહાય આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. હાર્દિક પટેલે લખ્યું છે કે મારું માનવું છે કે આ જ રીતે કેન્દ્ર સરકારના સ્તરે પણ એક મજબૂત વ્યવસ્થા બનાવવી જોઈએ. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રાષ્ટ્રીય આર્થિક રીતે નબળા અનામતવિહોણા વર્ગ આયોગ અને રાષ્ટ્રીય આર્થિક રીતે નબળા અનામતવિહોણા વર્ગ વિકાસ નિગમ જેવી સંસ્થાકીય વ્યવસ્થા બનાવવાના વિચાર પર વિચારણા થવી જોઈએ. તેના માટે પ્રારંભિક રીતે આશરે ₹2,500 કરોડનું વાર્ષિક બજેટ નક્કી કરી શકાય છે, જેને જરૂરિયાત અને પરિણામોના આધારે આગળ વધારી શકાય. આ વ્યવસ્થાનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસું એ હોવું જોઈએ કે તેનો લાભ જાતિના આધારે નહીં, પરંતુ સ્પષ્ટ આર્થિક અને સામાજિક-શૈક્ષણિક માપદંડોના આધારે આપવામાં આવે.
અનામત પર વર્ગ સંઘર્ષ ન થવો જોઈએ
હાર્દિક પટેલે કહ્યું છે કે આવક, સંપત્તિ, પરિવારની આર્થિક સ્થિતિ, શિક્ષણ અને અન્ય વસ્તુનિષ્ઠ માપદંડોને ધ્યાનમાં રાખીને પાત્રતા નક્કી કરી શકાય છે. તેનાથી એ સુનિશ્ચિત થશે કે ખરેખર જરૂરિયાતમંદ પરિવારો સુધી સહાય પહોંચે. એટલું જ નહીં EWS માટે બંધારણમાં ઉપલબ્ધ 10 ટકા અનામતની વ્યવસ્થા પોતાની જગ્યાએ યથાવત્ રહે, પરંતુ તેની સાથે શિક્ષણ, રોજગારની તૈયારી, સ્વરોજગાર અને આર્થિક સશક્તિકરણ માટે અલગથી મજબૂત સહાય તંત્ર વિકસાવવામાં આવે. હાર્દિક પટેલે લખ્યું છે કે અનામત વ્યવસ્થાનો મૂળ હેતુ જે સામાજિક અને ઐતિહાસિક અસમાનતાઓને દૂર કરવાનો છે, તેને સમજવો અને તેનું સન્માન કરવું જરૂરી છે. તેથી આ વિષયને કોઈ વર્ગની વિરુદ્ધ ઊભો કરવાને બદલે આપણે એવી નીતિની દિશામાં આગળ વધવું જોઈએ જેમાં સામાજિક ન્યાય, આર્થિક ન્યાય અને સમાન તક ત્રણેયનું સંતુલન હોય.
BJP માટે મુશ્કેલ સ્થિતિ
અમદાવાદની વિરમગામ વિધાનસભાથી BJPના ધારાસભ્ય હાર્દિક પટેલે અનામતના મુદ્દા પર આ લાંબી પોસ્ટ એવા સમયે કરી છે જ્યારે સમગ્ર દેશમાં આ ચર્ચા ચાલી રહી છે. કેન્દ્રથી લઈને અનેક રાજ્યોની સત્તામાં રહેલી BJPને આ અનામત દૂર કરો આંદોલને મુશ્કેલીમાં મૂકી છે કારણ કે એક તરફ જનરલ કેટેગરીના તે વર્ગની નારાજગી છે, જે લાંબા સમયથી તેના સમર્થનનો મૂળ આધાર રહ્યો છે. બીજી તરફ અન્ય પછાત વર્ગ, અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિના સમુદાયો છે, જેમાં BJPએ છેલ્લા એક દાયકામાં પોતાનો સામાજિક આધાર વધાર્યો છે. આવી સ્થિતિમાં BJP માટે આ માત્ર અનામતની નીતિ પરની ચર્ચા નથી, પરંતુ તેની સામે ઊભો થયેલો એક મોટો રાજકીય પડકાર છે. હાર્દિક પટેલ BJPના યુવા ધારાસભ્યોમાંના એક છે. તેઓ હાલમાં 33 વર્ષના છે. જ્યારે તેમણે ગુજરાતમાં અનામત આંદોલનની આગેવાની કરી હતી ત્યારે તેઓ માત્ર 22 વર્ષના હતા.
