HT Line Dispute: ગુજરાતના ખેડૂતો હાલમાં પોતાના ખેતરોમાં ગેરકાયદેસર રીતે વીજ પોલ અને હાઈટેન્શન લાઈનો નાખવાના મુદ્દે ભારે મૂંઝવણ અને રોષમાં છે. આ મુદ્દે કાયદાકીય સમજ આપતા એડ્વોકેટ હાર્દિક બ્રહ્મભટ્ટે જણાવ્યું હતું કે, ભારતીય ટેલિગ્રાફ એક્ટ 1885 અને ઇલેક્ટ્રિસિટી એક્ટ 2003 હેઠળ સરકાર કે સરકાર દ્વારા અધિકૃત વીજ કંપનીઓને જાહેર હિત માટે વીજ લાઈનો નાખવાની સત્તા પ્રાપ્ત છે. આ કાયદા મુજબ જમીન માલિકની લેખિત મંજૂરી દરેક કિસ્સામાં લેવી અનિવાર્ય નથી. જોકે, આ સત્તાનો અર્થ એવો નથી કે કંપનીઓ મનસ્વી રીતે કામ કરી શકે. કોઈ પણ ખાનગી કે સરકારી કંપનીએ નિર્ધારિત કાનૂની પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું પડે છે. જો કોઈ ખાનગી કંપની કામ કરતી હોય, તો તેની પાસે સરકાર તરફથી કાયદેસરની મંજૂરી છે કે નહીં, તે તપાસવાનો ખેડૂતને પૂરો અધિકાર છે.
ખેડૂતોના હકો અને વળતરની જોગવાઈ
ખેડૂતોએ એ સમજવું જરૂરી છે કે વીજ લાઈન પસાર થવાથી જમીનની માલિકી કંપનીની થઈ જતી નથી, ખેડૂત જ તેના માલિક રહે છે અને ખેતી કરવાનો અધિકાર પણ અકબંધ રહે છે. પરંતુ, જો આ કામગીરીને લીધે પાકને નુકસાન થાય, વૃક્ષો કાપવા પડે, કે સિંચાઈના સાધનો જેવા કે બોરવેલને અસર પહોંચે, તો કાયદો ખેડૂતોને વળતર મેળવવાનો સ્પષ્ટ અધિકાર આપે છે. ખેડૂત કામ કરનાર અધિકારીઓ પાસેથી પ્રોજેક્ટની માહિતી માંગી શકે છે અને જો યોગ્ય પ્રક્રિયાનું પાલન ન થયું હોય તો જિલ્લા કલેક્ટર, વીજ કંપનીના ઉપરી અધિકારીઓ કે ઊર્જા વિભાગ સમક્ષ લેખિત રજૂઆત કરી શકે છે. હાઈકોર્ટના અનેક ચુકાદાઓ મુજબ, જાહેર હિતના નામે ખેડૂતોના અધિકારોનું હનન કરવું ગેરબંધારણીય છે.
જાગૃતિ જ ન્યાયનો માર્ગ
ઘણા ખેડૂતો જેવા કે કેશુભાઈ પટેલનું કહેવું છે કે વારંવાર રજૂઆતો કરવા છતાં નિરાકરણ આવતું નથી, જે ખેડૂતોમાં અસંતોષનું કારણ છે. ન્યાય મેળવવા માટે ખેડૂતોએ જાગૃત બનવું અનિવાર્ય છે. જો તંત્ર દ્વારા યોગ્ય કાર્યવાહી ન થાય, તો ખેડૂતો રિટ અરજી દ્વારા હાઈકોર્ટનો દરવાજો પણ ખખડાવી શકે છે. વિકાસના કામો જરૂરી છે પરંતુ તેની પ્રક્રિયા પારદર્શક હોવી જોઈએ. સરકારની જવાબદારી છે કે તે માત્ર વીજળી પહોંચાડવાનું કામ ન કરે, પરંતુ અસરગ્રસ્ત ખેડૂતોને યોગ્ય વળતર આપીને તેમના અધિકારોનું પણ રક્ષણ કરે. સાચો વિકાસ તે છે જેમાં ખેડૂતોની આજીવિકાને નુકસાન ન પહોંચે અને તેમને પણ આ વિકાસનો ભાગીદાર માનવામાં આવે.
