Surat Workers Protest: સુરતના કાપડ ઉદ્યોગમાં શ્રમિકોનો વિરોધ તેજ, રવિવારની રજા અને પગાર વધારાની માગ સાથે સત્યાગ્રહ
Surat Workers Protest: ગુજરાતના સુરત અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં કાપડ ઉદ્યોગની ભરતકામની તથા અન્ય ઔદ્યોગિક એકમોમાં કામ કરતા 70થી વધુ કારીગરોને ગુરુવાર, 15 ઑક્ટોબરના રોજ સત્યાગ્રહ દરમિયાન કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા. કસ્ટડીમાં લેવાયેલા લોકોમાં બે મુખ્ય શ્રમિક યુનિયનના પ્રતિનિધિઓ પણ સામેલ છે. આ શ્રમિકો રવિવારે પગારમાંથી કોઈ કપાત કર્યા વિના સાપ્તાહિક રજા, કામના કલાકો આઠ કલાક સુધી મર્યાદિત કરવા, સમયસર પગાર ચૂકવવા અને પગારમાં વધારો કરવાની માગ કરી રહ્યા હતા.
અહેવાલો અનુસાર, સુરતની ભરતકામની તથા અન્ય ઔદ્યોગિક એકમોમાં કામ કરતા આશરે 10,000 શ્રમિકોએ ગુરુવારે અઠવા લાઇન્સ સ્થિત કલેક્ટર કચેરી ખાતે સામૂહિક સત્યાગ્રહનું આહ્વાન કર્યું હતું.
શ્રમિકો અને કાર્યકરોના જૂથોને એકત્ર થવાથી અથવા અઠવા લાઇન્સ તરફ જતાં અટકાવવા માટે શહેરના અનેક વિસ્તારોમાં મોટી સંખ્યામાં પોલીસ બસો અને વૅન તહેનાત કરવામાં આવી હતી. પોતાની માગણીઓ સાથે શ્રમિકો જ્યારે કલેક્ટર કચેરી નજીક એકત્ર થયા, ત્યારે પોલીસે કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. સત્તાવાર મંજૂરી ન હોવાનું કારણ આપીને પોલીસે અનેક શ્રમિકોને કસ્ટડીમાં લીધા હતા.
દિલીપ ક્ષત્રિય દ્વારા X પર પોસ્ટ કરવામાં આવેલા વીડિયોમાં કસ્ટડીની કાર્યવાહી બાદ કલેક્ટર કચેરીની બહાર સર્જાયેલી અફરાતફરી જોવા મળે છે.
Gujarat:
Mass workers’ protest over demands for Sunday holidays and salary hikes In Gujarat’s Surat city. Police detain two union leaders before the protest. Police deployed ahead of workers’ arrival; chaos erupts as detentions begin outside the Collector’s Office. https://t.co/EzihgpTAcV
— Dilip Kshatriya (@Kshatriyadilip) October 15, 2026
અહેવાલ અનુસાર, કસ્ટડીમાં લેવાની કાર્યવાહી વહેલી સવારે શરૂ થઈ હતી અને બપોર સુધી ચાલુ રહી હતી. શ્રમિક નેતાઓ સુરેશ સોનવણે અને મલખાન વર્માનો પણ કસ્ટડીમાં લેવાયેલા લોકોમાં સમાવેશ થાય છે. અહેવાલ અનુસાર, તેમને પાંડેસરા પોલીસ સ્ટેશન લઈ જવામાં આવ્યા હતા.
શું છે શ્રમિકોની માગણીઓ?
કારખાનાના માલિકો દ્વારા શ્રમિકોની માગણીઓ પર વારંવાર ધ્યાન આપવામાં ન આવતાં આ વિરોધ શરૂ થયો હતો. શ્રમિકોની મુખ્ય માગણીઓમાં સાપ્તાહિક રજા અને કાયદા અનુસાર દર મહિને પહેલીથી સાતમી તારીખની વચ્ચે પગારની ચૂકવણીનો સમાવેશ થાય છે. આશરે ચાર મહિનાથી આ મુદ્દાઓ ઉઠાવવા છતાં શ્રમિકોને કોઈ ઉકેલ મળ્યો નથી.
નોંધનીય છે કે સુરત દેશનાં મુખ્ય કાપડ અને ભરતકામ ઉદ્યોગ કેન્દ્રોમાંથી એક છે. અહીં આ આંદોલન ઑગસ્ટમાં શરૂ થયું હતું. તેની શરૂઆત અમરોલીની ભરતકામની એકમોમાં કામ કરતા શ્રમિકોએ કરી હતી. ધીમે ધીમે આ આંદોલન શહેરના અન્ય ઔદ્યોગિક વિસ્તારો અને ત્યારબાદ જિલ્લાના બીજા ભાગોમાં પણ ફેલાયું હતું.
ગુજરાત પ્રદેશ INTUCના પ્રમુખ અને આંદોલનના નેતા નૈષધ દેસાઈએ જણાવ્યું હતું, ‘અમે આવતીકાલે કલેક્ટર કચેરીમાં શાંતિપૂર્ણ સત્યાગ્રહ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે અને 10,000 શ્રમિકોને તેમાં જોડાવા અપીલ કરી છે. અમે એ સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છીએ કે સુરતનાં કારખાનાંનું કામકાજ પણ ચાલુ રહે અને શ્રમિકોનો સત્યાગ્રહ પણ સફળ થાય.’
અહેવાલ અનુસાર, દેસાઈએ જણાવ્યું હતું કે શ્રમિક અધિકારો માટે કામ કરતા કાર્યકરોએ રવિવારે એક બેઠક યોજી હતી. તેમાં ગુરુવારે જિલ્લા કલેક્ટરને આવેદનપત્ર સોંપવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે દુબે સોનવણે અને વર્માએ આવેદનપત્ર સોંપવા માટે પોલીસની મંજૂરી માગી હતી, પરંતુ મંજૂરી આપવામાં આવી નહોતી. ત્યારબાદ બંનેને એક પછી એક કરીને કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા.
દેસાઈએ કહ્યું, ‘અમારી માત્ર બે સ્પષ્ટ માગણીઓ છે. પહેલી, શ્રમિકોને દર અઠવાડિયે એક દિવસની રજા આપવામાં આવે. બીજી, કાયદા અનુસાર દર મહિને પહેલીથી સાતમી તારીખની વચ્ચે પગાર ચૂકવવામાં આવે. અગાઉ ત્રણ વખત આવેદનપત્ર સોંપવા છતાં ચેમ્બર, ફૅક્ટરી ઇન્સ્પેક્ટર અને શ્રમ આયુક્તે ન તો શ્રમિકો સાથે બેસીને વાતચીત કરી અને ન તો વિવાદ ઉકેલવાનો કોઈ પ્રયાસ કર્યો.’
‘રવિવારે રજાની માગ કરતાં નોકરીમાંથી કાઢી મૂક્યા’
રવિવારે સાપ્તાહિક રજાની માગ કર્યા બાદ નોકરી ગુમાવનાર આનંદ કુશવાહાએ આક્ષેપ કર્યો કે કારખાનાના માલિકો અન્ય માલિકો વચ્ચે આ શ્રમિકોને નોકરી પર ન રાખવા માટે વીડિયો શેર કરી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે માલિકો શ્રમિકો પર અન્ય લોકોને ઉશ્કેરવાનો આરોપ મૂકે છે અને કહે છે કે તેમને રજા આપવામાં આવશે નહીં.
કુશવાહાએ જણાવ્યું, ‘હું છેલ્લા દોઢ મહિનાથી બેરોજગાર છું અને ઘરે બેઠો છું. મારા જેવા અસંખ્ય શ્રમિકોને આ જ રીતે અન્યાયી રીતે નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવ્યા છે.’
તેમણે જણાવ્યું કે છેલ્લા દોઢ મહિનાથી કામ ન મળવાને કારણે તેઓ પોતાના પરિવારનો ખર્ચ ચલાવવા માટે મિત્રો અને સંબંધીઓ પાસેથી 500 અને 1,000 રૂપિયા ઉધાર લઈ રહ્યા છે.
શ્રમિકોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમની લડાઈ કોઈ એક કારખાનાના માલિક સામે નથી, પરંતુ કાયદાનો અમલ કરવામાં નિષ્ફળ રહેલા સરકારી તંત્ર સામે છે.
કુશવાહાએ વધુમાં આક્ષેપ કર્યો, ‘કલેક્ટર અને શ્રમ વિભાગને વ્યક્તિગત રીતે ત્રણ વખત લેખિત આવેદનપત્ર સોંપવા છતાં અત્યાર સુધી કોઈ કાર્યવાહી થઈ નથી. જો વહીવટીતંત્ર સમયસર હસ્તક્ષેપ નહીં કરે અને રજા તથા પગાર સંબંધિત નિયમોનો કાયદા અનુસાર અમલ નહીં કરાવે, તો સુરતમાં આ આંદોલન વધુ ઉગ્ર બનશે.’
આ વિરોધ કેન્દ્રીય કાપડ મંત્રી ગિરિરાજ સિંહની 9 ઑક્ટોબરની સુરત મુલાકાતના થોડા દિવસો બાદ થયો છે. પોતાની મુલાકાત દરમિયાન મંત્રીએ રોજગારની શોધમાં શ્રમિકો પોતાનાં વતનનાં ગામોમાં પાછા ફરી રહ્યા હોવાની ચિંતાને ઓછી મહત્ત્વની ગણાવી હતી.
તેમણે કહ્યું હતું, ‘મિલના માલિક અને શ્રમિક એક જ સિક્કાની બે બાજુ છે. આદર્શ સંબંધ એવો છે, જેમાં મિલનો માલિક શ્રમિકને પોતાના પરિવારનો સભ્ય સમજે અને શ્રમિક પણ મિલના માલિકને પોતાના પરિવારનો ભાગ માને.’
ગુજરાતના કાપડ ઉદ્યોગમાં આ મુદ્દો માત્ર આ એક વિરોધ પ્રદર્શન પૂરતો મર્યાદિત નથી. શ્રમિકોની માગણીઓએ શ્રમ કાયદાના પાલન, સ્થળાંતર કરીને આવેલા મજૂરો સાથેના વ્યવહાર અને ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન તથા શ્રમિકોના અધિકારો વચ્ચે સંતુલન જાળવવા અંગે સવાલો ઊભા કર્યા છે.
