Bug Bite Itching: મચ્છર, માખી કે કોઈ બીજા જીવજંતુ કરડ્યા પછી ખંજવાળ આવવી સામાન્ય વાત છે. આવી સ્થિતિમાં મોટાભાગના લોકો વિચાર્યા વગર તે જગ્યાને ખંજવાળવા લાગે છે, કારણ કે તેનાથી થોડીવાર માટે રાહત મળે છે. પરંતુ એક નવી રિસર્ચ જણાવે છે કે આ રાહત માત્ર થોડીવાર માટે જ હોય છે. વારંવાર ખંજવાળવાથી સોજો, બળતરા અને ખંજવાળ પહેલા કરતા વધારે વધી શકે છે.
ખંજવાળવું કેમ ન જોઈએ?
રિસર્ચર મુજબ, ડોક્ટર લાંબા સમયથી લોકોને સલાહ આપતા રહ્યા છે કે જીવજંતુના કરડવા કે એલર્જી વાળી જગ્યાને વધારે ન ખંજવાળો. હવે સાયન્ટિસ્ટએ એ પણ સમજી લીધું છે કે આવું કરવાથી શરીરની અંદર આખરે શું થાય છે. આ રિસર્ચ માટે સાયન્ટિસ્ટએ ઉંદરો પર સ્ટડી કરી અને જાણ્યું કે ખંજવાળવાથી શરીરની ઈમ્યુન સિસ્ટમ વધારે સક્રિય થઈ જાય છે, જેનાથી પ્રભાવિત હિસ્સામાં સોજો અને ખંજવાળ વધી જાય છે.
કોના પર કરવામાં આવ્યું હતું રિસર્ચ?
અમેરિકાની યુનિવર્સિટી ઓફ પિટ્સબર્ગના સ્કિન રોગ એક્સપર્ટ ડો. ડેનિયલ કેપલન અને તેમની ટીમે આ સ્ટડીમાં ઉંદરોની ત્વચા પર એલર્જી પેદા કરનાર પદાર્થ લગાવ્યો. જે ઉંદરોએ ખંજવાળ્યું, તેમના શરીરમાં સોજો વધારનાર ઈમ્યુન સિસ્ટમ ઝડપથી તે જગ્યાએ પહોંચી ગઈ. જ્યારે જે ઉંદરોને ખંજવાળતા રોકવામાં આવ્યા, તેમનામાં સોજો ઘણો ઓછો રહ્યો. આનાથી સ્પષ્ટ થયું કે ખંજવાળવું ખુદ સમસ્યાને વધારે વધારે છે. ડો. કેપલનનું કહેવું છે કે જો મચ્છર કરડ્યા પછી તેને બિલકુલ ન ખંજવાળવામાં આવે, તો મોટાભાગના લોકોમાં ખંજવાળ 5 થી 10 મિનિટની અંદર ઓછી થવા લાગે છે. પરંતુ જો તે જગ્યાને વારંવાર ખંજવાળવામાં આવે, તો તે નાનકડું દાણું ઘણા દિવસો સુધી પરેશાન કરી શકે છે.
ખંજવાળવાથી શું થાય છે તકલીફ?
રિસર્ચમાં એ પણ સામે આવ્યું કે ખંજવાળવાથી શરીરની દર્દ અનુભવનાર નસો સક્રિય થઈ જાય છે. આ પછી સબસ્ટન્સ પી નામનો એક કેમિકલ મેસેન્જર નીકળે છે, જે ત્વચામાં મોજૂદ માસ્ટ સેલ્સને સક્રિય કરી દે છે. આ સેલ્સ હિસ્ટામિન જેવા રસાયણ છોડે છે, જેનાથી ખંજવાળ અને સોજો બંને વધી જાય છે. આ જ કારણ છે કે ખંજવાળ્યા પછી થોડીવાર રાહત જરૂર મળે છે, પરંતુ પછીથી પરેશાની વધારે વધી જાય છે.
શું ખંજવાળવાથી કોઈ ફાયદો પણ થાય છે?
જોકે વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે હળવું ખંજવાળવાથી શરીરને એક નાનો ફાયદો પણ મળી શકે છે. સ્ટડીમાં જોવા મળ્યું કે ખંજવાળનાર ઉંદરોની ત્વચા પર કેટલાક બેક્ટેરિયાની માત્રા ઓછી હતી. માનવામાં આવે છે કે સોજાને લીધે શરીર કેટલાક હાનિકારક જીવાણુઓ સામે લડવામાં મદદ કરે છે. પરંતુ એક્સપર્ટ સ્પષ્ટ કહે છે કે આ ફાયદો એટલો મોટો નથી કે ખંજવાળવાની આદતને સાચી માનવામાં આવે.
ખંજવાળ આવે ત્યારે શું કરવું જોઈએ?
જો મચ્છર, માખી કે કોઈ જીવજંતુના કરડ્યા પછી તેજ ખંજવાળ આવતી હોય, તો તેને નખથી ખંજવાળવાને બદલે હાઈડ્રોકોર્ટિસોન ક્રીમ, કેલેમાઈન લોશન અથવા મેન્થોલ યુક્ત એન્ટી-ઈચ ક્રીમનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. તેનાથી ખંજવાળ શાંત થાય છે અને ત્વચાને નુકસાન પહોંચવાનો ખતરો પણ ઓછો રહે છે. એક્સપર્ટ મુજબ, ખંજવાળને સહન કરવી ભલે સરળ ન હોય, પરંતુ વારંવાર ખંજવાળવાથી બચવું જ ત્વચાને જલ્દી ઠીક થવાનો સૌથી સારો રસ્તો છે.
