Digital Aging Screen Addiction Health: જો ફોન તમારાથી થોડીવાર માટે પણ દૂર થઈ જાય અને તમને બેચેની થવા લાગે, તો આ માત્ર એક આદત નથી, પરંતુ એક સંકેત છે કે સ્ક્રીન તમારા શરીર અને મગજ પર અસર કરી રહી છે. તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં લોકોએ ૨૦૨૪માં કુલ ૧.૧ ટ્રિલિયન કલાક સ્માર્ટફોન પર વિતાવ્યા છે, એટલે કે સરેરાશ દરેક વ્યક્તિ દરરોજ લગભગ ૫ કલાક સ્ક્રીન પર રહે છે. ચાલો તમને જણાવીએ કે આના કારણે તમારે કેવી રીતે મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
સમય પહેલા બનાવી રહી છે તમને વૃદ્ધ
આ વધતો જતો સ્ક્રીન ટાઈમ ધીમે ધીમે શરીરની અંદર એક એવી પ્રક્રિયા શરૂ કરી દે છે, જે સમય પહેલા વૃદ્ધ થવાનું કારણ બની શકે છે. સૌથી પહેલી અસર ઊંઘ પર પડે છે. રાત્રે ફોન ચલાવવાથી નીકળતી બ્લૂ લાઈટ શરીરમાં બનતા મેલાટોનિન હોર્મોનને દબાવી દે છે, જે ઊંઘ માટે અત્યંત જરૂરી છે. ‘એનપીજે ડિજિટલ હેલ્થ’ માં પ્રકાશિત સંશોધન પણ જણાવે છે કે રાત્રે જેટલો વધુ સ્ક્રીનનો ઉપયોગ થશે, ઊંઘ એટલી જ ખરાબ થશે.
વિચારવા-સમજવાની ક્ષમતા પ્રભાવિત
ઊંઘની ઉણપ માત્ર થાક સુધી સીમિત નથી રહેતી. તેની સીધી અસર મગજ પર પડે છે. સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે આનાથી મગજની મેમરી (યાદશક્તિ) સાથે જોડાયેલું માળખું નબળું પડવા લાગે છે અને વિચારવા-સમજવાની ક્ષમતા પ્રભાવિત થાય છે. ‘ધ લેન્સેટ કમિશન’ (૨૦૨૪) ના અહેવાલમાં તો ત્યાં સુધી કહેવામાં આવ્યું છે કે ઊંઘની સમસ્યા ડિમેન્શિયા (સ્મૃતિ ભ્રંશ) ના મોટા કારણોમાં સામેલ થઈ રહી છે. આ અસર માત્ર મગજ સુધી અટકતી નથી. ‘ફ્રન્ટિયર્સ ઇન માઇક્રોબાયોલોજી’ (૨૦૨૩) માં પ્રકાશિત અભ્યાસ અનુસાર, વધુ સ્ક્રીન ટાઈમ અને ખરાબ ઊંઘની સીધી અસર આપણા ગટ માઇક્રોબાયોમ પર પડે છે. એટલે કે પેટમાં રહેલા સારા બેક્ટેરિયાનું સંતુલન બગડવા લાગે છે. આ જ કારણ છે કે સ્ક્રીન એડિક્શનથી એન્ગ્ઝાયટી (ચિંતા), લો મૂડ અને સ્ટ્રેસ વધવા લાગે છે.
શું કહે છે એક્સપર્ટ?
ડો. એરોન હાર્ટમેન જણાવે છે કે ઊંઘ, સ્ટ્રેસ અને ગટ હેલ્થ (પેટનું સ્વાસ્થ્ય), આ ત્રણેય એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે, તેમાંથી એક પણ બગડ્યું તો બાકીના પણ પ્રભાવિત થાય છે. આ ઉપરાંત, ‘ઝેરોસાયન્સ’ (૨૦૨૪) નો અભ્યાસ જણાવે છે કે રાત્રે આર્ટિફિશિયલ લાઈટના સંપર્કમાં રહેવાથી શરીરમાં સોજો (ઇન્ફ્લેમેશન) વધે છે, જે મગજ સુધી પહોંચીને ન્યુરોઇન્ફ્લેમેશન પેદા કરી શકે છે. આ જ પ્રક્રિયા ઝડપથી વધતી ઉંમરનું કારણ બને છે. ડો. જોન લા પુમા એ તેને “ડિજિટલ ઓબેસિટી” નામ આપ્યું છે, જ્યાં સ્ક્રીનની લત શરીર અને મગજ બંનેને ધીમે ધીમે નુકસાન પહોંચાડે છે. દરેક નોટિફિકેશન સાથે મળતું ડોપામાઈન મગજને તે જ રીતે પ્રભાવિત કરે છે, જેવી રીતે કોઈ લતમાં હોય છે.
