Bitter Gourd Health Benefits: ભારતીય ખાનપાન અને આહાર વ્યવસ્થાને સદીઓથી સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ લાભદાયી માનવામાં આવે છે. આમાં આધુનિક જીવનશૈલી સાથે જોડાયેલી ઘણી ગંભીર બીમારીઓનું સમાધાન છુપાયેલું છે. સદીઓથી ભારતમાં ખાનપાનને માત્ર પેટ ભરવાનું સાધન નહીં, પરંતુ શરીર અને મનને સંતુલિત રાખવાની રીત માનવામાં આવે છે.
આયુર્વેદ અને મેડિકલ સાયન્સ બંને આ વાતની પુષ્ટિ કરે છે કે સાચો ખોરાક ડાયાબિટીસ, હૃદય રોગ, મેદસ્વીપણું અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર જેવી બીમારીઓના જોખમને ઘણી હદ સુધી ઘટાડી શકે છે. ભારતીય આહારમાં રહેલા આખા અનાજ લો-ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સવાળા હોય છે, જેનાથી બ્લડ શુગર કંટ્રોલમાં રહે છે. દાળ અને ચણા પ્રોટીન તથા ફાઈબરથી ભરપૂર હોય છે જે શરીરની ફિટનેસને જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે. કારેલું ભારતીય આહારની મુખ્ય શાકભાજી છે. સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતો તેને ઘણી ગંભીર બીમારીઓની કુદરતી દવા માને છે.
કારેલું ખૂબ જ ફાયદાકારક છે
કારેલું સ્વાદમાં ભલે કડવું હોય, પરંતુ સ્વાસ્થ્યની દ્રષ્ટિએ અત્યંત ફાયદાકારક છે. આમાં રહેલા બાયોએક્ટિવ કમ્પાઉન્ડ્સ, વિટામિન્સ અને મિનરલ્સ ઘણી ગંભીર બીમારીઓના જોખમને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. કારેલાનો ઉપયોગ ડાયાબિટીસ કંટ્રોલ કરવા માટે વર્ષોથી કરવામાં આવે છે. આમાં રહેલા ચરેન્ટિન, વાઈસિન અને પોલીપેપ્ટાઈડ-પી જેવા તત્વો શરીરમાં ઇન્સ્યુલિન જેવી અસર દર્શાવે છે. ઘણા અભ્યાસોમાં જાણવા મળ્યું છે કે કારેલું બ્લડ શુગર લેવલ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે અને ટાઈપ-૨ ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે મદદરૂપ થઈ શકે છે. નિયમિતપણે કારેલાનું સેવન ફાસ્ટિંગ અને પોસ્ટ-પ્રાન્ડિયલ (જમ્યા પછીનું) શુગર બંનેને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
કારેલાના અન્ય ઘણા ફાયદા
માત્ર બ્લડ શુગર કંટ્રોલ કરવામાં જ નહીં, કારેલાના નિયમિત સેવનના અન્ય પણ ઘણા ફાયદા છે:
કારેલું ઈમ્યુનિટી વધારવા અને સંક્રમણથી બચવામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. આમાં વિટામિન-સી, વિટામિન-એ અને એન્ટીઓક્સિડન્ટ્સ પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
કારેલામાં રહેલા એન્ટીમાઈક્રોબિયલ અને એન્ટીવાયરલ ગુણો ત્વચાના સંક્રમણ, ફંગલ ઇન્ફેક્શન અને મોસમી બીમારીઓના જોખમને ઘટાડવામાં સહાયક માનવામાં આવે છે.
કારેલું પાચનતંત્રને મજબૂત કરવામાં પણ અત્યંત ફાયદાકારક છે. આમાં ડાયેટરી ફાઈબરની સારી માત્રા હોય છે, જે કબજિયાત, ગેસ અને અપચો જેવી સમસ્યાઓમાં લાભદાયી છે.
વજન ઘટાડવા અને હાર્ટ હેલ્થ માટે પણ કારેલું ઉપયોગી છે. આમાં કેલરી ખૂબ ઓછી હોય છે અને ફાઈબર વધારે, જેનાથી પેટ લાંબા સમય સુધી ભરેલું લાગે છે અને તમે ઓવરઈટિંગથી બચો છો.
બેડ કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડવામાં અને ગુડ કોલેસ્ટ્રોલ વધારવામાં પણ તે ફાયદાકારક જણાયું છે. તે ધમનીઓમાં સોજો ઘટાડે છે જેનાથી દિલની બીમારીઓનું જોખમ ઘટે છે.
નિષ્ણાતો શું કહે છે?
આયુર્વેદ નિષ્ણાત ડો. નવીન ચંદ્ર જોશી કહે છે કે, કારેલું ભલે ઘણી બીમારીઓ મટાડવામાં પ્રભાવી હોય, પરંતુ કેટલીક શાકભાજી અને ખાદ્ય પદાર્થો સાથે તેને ખાવાથી મુશ્કેલી થઈ શકે છે. તેથી કારેલાનું સેવન કરતી વખતે સાવધાની રાખવી જોઈએ. હેલ્ધી ડાયટ અને લાઈફસ્ટાઈલમાં સુધારા સાથે જો કારેલાનું સેવન કરવામાં આવે તો તે વજન ઘટાડવા અને હૃદય બંને માટે ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.
રાખો આ સાવધાનીઓ
કારેલાનું નિયમિત સેવન લાભદાયી છે, પરંતુ આયુર્વેદમાં કારેલા સાથે કેટલાક પદાર્થોનું સેવન વર્જિત જણાવવામાં આવ્યું છે:
કારેલું ખાધા પછી દૂધ ન પીવું જોઈએ. આનાથી પાચન સંબંધી સમસ્યાઓ, ગેસ, બ્લોટિંગ અને એસિડિટી થઈ શકે છે.
કારેલું અને પાલકનું પણ એકસાથે સેવન ન કરવું જોઈએ. આનાથી શરીરમાં ઓક્ઝલેટની માત્રા વધી શકે છે, જેનાથી કિડનીમાં પથરી બનવાનું જોખમ વધી જાય છે.
કડવાશ ઓછી કરવા માટે કેટલાક લોકો કારેલા સાથે દહીંનું સેવન કરી લે છે. આનાથી ત્વચા પર રેશેશ અને ખંજવાળ આવી શકે છે.
કારેલું અને કેરીનું સેવન પણ એકસાથે ન કરવું જોઈએ. આનાથી ઉલ્ટી-ઉબકા, બળતરા અને એસિડિટીની સમસ્યા થઈ શકે છે.
