Blood Expiry Date: ઘણીવાર લોકોને આ માહિતી હોતી નથી કે ડોનેટ કરવામાં આવેલું બ્લડ હંમેશાં માટે ઉપયોગમાં લઈ શકાતું નથી, પરંતુ તેની પણ એક નિશ્ચિત એક્સપાયરી ડેટ હોય છે. બ્લડ બેંકોમાં લોહીને ખાસ તાપમાન પર સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે, જેથી તેની ગુણવત્તા જળવાઈ રહે. પરંતુ એક નિશ્ચિત સમય પછી તેમાં રહેલા જરૂરી તત્વો નબળા પડવા લાગે છે, તેથી એક્સપાયરી ડેટનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી હોય છે, જેથી દર્દીને સુરક્ષિત અને અસરકારક બ્લડ મળી શકે.
બ્લડના અલગ-અલગ ભાગોની અલગ હોય છે એક્સપાયરી
સંપૂર્ણ બ્લડ એટલે કે હોલ બ્લડ સામાન્ય રીતે 21થી 35 દિવસ સુધી ઉપયોગ માટે યોગ્ય માનવામાં આવે છે, આ સમયમર્યાદા તેમાં ઉમેરવામાં આવેલા પ્રિઝર્વેટિવ પર આધાર રાખે છે. રેડ બ્લડ સેલ્સને અલગ કરીને યોગ્ય તાપમાન પર રાખવામાં આવે, તો તેનો લગભગ 42 દિવસ સુધી ઉપયોગ કરી શકાય છે. જ્યારે પ્લેટલેટ્સ સૌથી ઝડપથી ખરાબ થતો ભાગ માનવામાં આવે છે, તેનો માત્ર 5થી 7 દિવસની અંદર જ ઉપયોગ કરવો પડે છે, તેથી તેની માંગ પણ ઘણીવાર વધારે રહે છે. પ્લાઝ્માને જો ફ્રીઝ કરીને રાખવામાં આવે, તો તેની એક્સપાયરી લગભગ એક વર્ષ સુધી વધી જાય છે, આ જ કારણ છે કે તેને લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત રાખી શકાય છે.
એક્સપાયરી પછી બ્લડનો ઉપયોગ કેમ થતો નથી
એક્સપાયરી ડેટ પછી લોહીમાં રહેલી ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતા નબળી પડવા લાગે છે, જેના કારણે દર્દીને એટલો લાભ મળી શકતો નથી. આ ઉપરાંત એક્સપાયર થઈ ગયેલા બ્લડમાં બેક્ટેરિયા વધવાનું જોખમ પણ વધી જાય છે, જે દર્દીના સ્વાસ્થ્ય માટે નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. ઘણીવાર જૂના બ્લડમાં રહેલા પોટેશિયમનું પ્રમાણ પણ વધી જાય છે, જે શરીર પર વિપરીત અસર કરી શકે છે. આ જ કારણ છે કે બ્લડ બેંક દરેક યુનિટ પર તેની તારીખ અને એક્સપાયરી ડેટ સ્પષ્ટ રીતે નોંધે છે. દર્દીને ચઢાવતાં પહેલાં ડૉક્ટર અને સ્ટાફ આ માહિતીની બારીકાઈથી તપાસ કરે છે, જેથી કોઈપણ પ્રકારની બેદરકારીથી બચી શકાય.
યોગ્ય તાપમાને સ્ટોરેજ સૌથી જરૂરી બાબત
બ્લડની ગુણવત્તા જાળવવામાં તાપમાનની ભૂમિકા સૌથી મહત્વપૂર્ણ હોય છે, તેથી તેને હંમેશાં નિર્ધારિત રેફ્રિજરેશનમાં જ રાખવામાં આવે છે. હોલ બ્લડ અને રેડ બ્લડ સેલ્સને 2થી 6 ડિગ્રી સેલ્સિયસની વચ્ચે રાખવામાં આવે છે, જ્યારે પ્લાઝ્માને માઇનસ તાપમાન પર ફ્રીઝ કરીને સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે. પ્લેટલેટ્સને હળવા હલનચલનવાળા તાપમાન નિયંત્રિત મશીનમાં રાખવામાં આવે છે, જેથી તેમની ગુણવત્તા વધુ દિવસો સુધી જળવાઈ રહે. તાપમાનમાં જરાક પણ ગડબડ થાય તો બ્લડની ગુણવત્તા પર અસર થવા લાગે છે, તેથી બ્લડ બેંકોમાં તેની નિયમિત દેખરેખ રાખવામાં આવે છે. સામાન્ય લોકો માટે પણ આ સમજવું જરૂરી છે કે બ્લડ ડોનેશન એક જવાબદારીપૂર્ણ કાર્ય છે, તેથી તેની સાથે જોડાયેલી સાચી માહિતી રાખવી દરેક વ્યક્તિ માટે લાભદાયક સાબિત થાય છે.
