Excessive Thirst: તરસ લાગવી શરીરનો એક સામાન્ય સંકેત છે. ગરમી, વધુ પરસેવો આવવો અથવા કસરત કર્યા પછી પાણી પીવાથી સામાન્ય રીતે રાહત મળે છે. પરંતુ જો પાણી પીધા પછી થોડા સમય બાદ પણ ગળું સૂકું અનુભવાય અથવા વારંવાર પાણી પીવાનું મન થાય, તો તેને માત્ર વધુ ગરમીની અસર માનીને અવગણવું જોઈએ નહીં. ઘણી વખત તેની પાછળ શરીરમાં પાણી અને જરૂરી મિનરલ્સના સંતુલન સાથે જોડાયેલું કારણ હોઈ શકે છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં ખૂબ વધારે પાણી પીધા પછી પણ તરસનો અનુભવ યથાવત રહી શકે છે. આખરે આવું કેમ થાય છે અને શરીર આ પ્રકારનો સંકેત કેમ આપે છે? તેની પાછળ અનેક સંભવિત કારણો હોઈ શકે છે.
વધુ પાણી પીવાથી પણ સંતુલન બગડી શકે છે
શરીરને માત્ર પાણીની જરૂર હોતી નથી. સોડિયમ, પોટેશિયમ અને ક્લોરાઇડ જેવા ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ પણ શરીરમાં પાણીના સ્તરને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ઓછા સમયમાં ખૂબ વધારે પાણી પી લે છે, ત્યારે શરીરમાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ, ખાસ કરીને સોડિયમ, જરૂર કરતાં વધુ ડિલ્યુટ થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં શરીરની અંદર પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સનું સંતુલન પ્રભાવિત થઈ શકે છે. શરીર આ ફેરફારને અનુભવીને તરસનો સંકેત આપી શકે છે, જેથી સંતુલન ફરીથી સામાન્ય થઈ શકે. એટલે દરેક વખતે વધુ પાણી પીવું જ તરસ છીપાવવાનો યોગ્ય ઉપાય હોય, તે જરૂરી નથી.
ખૂબ વધારે પાણી પીવું પણ સમસ્યા બની શકે છે
ખૂબ વધુ માત્રામાં પાણી પીવાની એક દુર્લભ સ્થિતિને હાઇપોનેટ્રેમિયા અથવા વૉટર ઇન્ટૉક્સિકેશન કહેવામાં આવે છે. તેમાં જરૂર કરતાં વધુ પાણી પીવાના કારણે લોહીમાં સોડિયમની માત્રા ઘણી ઓછી થઈ શકે છે. સોડિયમ શરીરના ફ્લુઇડ બૅલેન્સ માટે જરૂરી છે. તેની માત્રા ખૂબ ઓછી થવા પર સેલ્સમાં સોજા જેવી સમસ્યા થઈ શકે છે અને શરીરનું સામાન્ય ફ્લુઇડ બૅલેન્સ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં તરસ સહિત અન્ય લક્ષણો પણ દેખાઈ શકે છે. જોકે, આ સ્થિતિ સામાન્ય નથી. તેથી માત્ર ક્યારેક પાણી પીધા પછી તરસ લાગવાને વૉટર ઇન્ટૉક્સિકેશન સાથે જોડવું યોગ્ય નહીં હોય. સમસ્યા ત્યારે વધુ ગંભીર માનવામાં આવે છે જ્યારે ખૂબ વધારે પાણી પીવાની આદત સાથે સતત અસામાન્ય તરસ અથવા અન્ય પરેશાન કરનારા સંકેતો પણ હાજર હોય.
શું દરેક પાણીથી એકસરખું હાઇડ્રેશન મળે છે?
પાણીનું મુખ્ય કામ શરીરમાં પ્રવાહીની ઊણપ પૂરી કરવાનું છે, પરંતુ પાણીમાં રહેલા મિનરલ્સ પણ શરીરના ઇલેક્ટ્રોલાઇટ બૅલેન્સમાં ભૂમિકા ભજવે છે. કેટલાક પાણીમાં કુદરતી રીતે કેલ્શિયમ, મેગ્નેશિયમ અને અન્ય મિનરલ્સ હાજર હોય છે, જ્યારે કેટલાક પ્રકારના પાણીમાં તેમની માત્રા ઓછી હોઈ શકે છે. જોકે, માત્ર પાણીમાં મિનરલ્સની માત્રાને સતત તરસ લાગવાનું એકમાત્ર કારણ માનવું યોગ્ય નથી. શરીરની હાઇડ્રેશન જરૂરિયાત અનેક બાબતો પર આધારિત હોય છે અને દરેક વ્યક્તિની સ્થિતિ અલગ હોઈ શકે છે.
ગરમી અને કસરત પછી તરસ કેમ વધી શકે છે?
જો તમે ભારે ગરમીમાં ઘણો સમય વિતાવ્યો હોય અથવા કસરત દરમિયાન ખૂબ પરસેવો આવ્યો હોય, તો શરીરમાંથી માત્ર પાણી જ નહીં પરંતુ કેટલાક ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ પણ બહાર નીકળી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં પાણી પીધા પછી પણ તરસ થોડા સમય સુધી યથાવત રહી શકે છે. આ જ કારણસર તરસને શરીરનો એક સંકેત માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને ગરમ વાતાવરણમાં વધુ પરસેવો આવવાથી શરીરના ફ્લુઇડ બૅલેન્સમાં ફેરફાર થઈ શકે છે અને તમને સામાન્ય દિવસોની સરખામણીમાં વધુ પાણીની જરૂરિયાત અનુભવાઈ શકે છે.
કેટલીક દવાઓ પણ તરસ વધારી શકે છે
વારંવાર તરસ લાગવાનું કારણ હંમેશા પાણીની ઊણપ હોતું નથી. કેટલીક દવાઓ, ખાસ કરીને એવી દવાઓ જે શરીરમાંથી વધુ પ્રવાહી બહાર કાઢે છે, શરીરના ફ્લુઇડ બૅલેન્સને પ્રભાવિત કરી શકે છે. તેના કારણે પાણી પીવા છતાં તરસનો અનુભવ યથાવત રહી શકે છે. જો કોઈ દવા શરૂ કર્યા પછી સતત તરસ વધી હોય, તો પોતાની રીતે દવા બંધ કરવાને બદલે ડૉક્ટર સાથે આ અંગે વાત કરવી વધુ યોગ્ય રહેશે.
ક્યારે તેને સામાન્ય માનીને અવગણવું નહીં?
ગરમીમાં, પરસેવો આવ્યા પછી અથવા લાંબા સમય સુધી શારીરિક મહેનત કર્યા પછી તરસ લાગવી સામાન્ય હોઈ શકે છે. પરંતુ જો તમને કોઈ સ્પષ્ટ કારણ વિના સતત ખૂબ વધારે તરસ લાગતી રહે અને પાણી પીધા પછી પણ રાહત ન મળે, તો તેની પાછળ કોઈ સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત કારણ પણ હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં માત્ર વારંવાર પાણી પીતા રહેવું ઉકેલ નથી. ખાસ કરીને જો આ સમસ્યા સતત રહેતી હોય અથવા તેની સાથે અન્ય અસામાન્ય ફેરફારો પણ અનુભવાઈ રહ્યા હોય, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય રહેશે.
