Frequent Urination During Periods: પીરિયડ્સ દરમિયાન પેટમાં દુખાવો, કમરમાં જકડન, પેટ ફૂલવું અને થાક જેવી તકલીફો સામાન્ય છે. પરંતુ કેટલીક મહિલાઓને આ સમય દરમિયાન વારંવાર પેશાબ કરવા જવાની જરૂર પણ અનુભવાય છે. ક્યારેક પેશાબનું પ્રમાણ વધારે હોય છે, તો ક્યારેક થોડો પેશાબ થયા પછી પણ ફરીથી વૉશરૂમ જવાની ઇચ્છા થાય છે. આવી સ્થિતિમાં પ્રશ્ન થાય છે કે શું આ માસિક ચક્ર દરમિયાન થતા ફેરફારોનો ભાગ છે કે પછી કોઈ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાનો સંકેત છે.
માસિક ધર્મની આસપાસ શરીરમાં હોર્મોનલ ફેરફારો થાય છે, જે કેટલીક મહિલાઓમાં મૂત્રાશય સાથે જોડાયેલાં લક્ષણો અને પેશાબ કરવાની પદ્ધતિને અસર કરી શકે છે. કેટલાક સંશોધનોમાં પણ જાણવા મળ્યું છે કે કેટલીક મહિલાઓમાં માસિક ચક્રના અલગ-અલગ તબક્કા દરમિયાન પેશાબ સંબંધિત લક્ષણોમાં ફેરફાર થાય છે. જોકે, પીરિયડ્સ દરમિયાન વારંવાર પેશાબ આવવાનું એક જ કારણ હોતું નથી. પાણી અથવા ચા-કૉફીનું વધુ સેવન, મૂત્રાશયની સંવેદનશીલતા અને યુરિનરી ટ્રેક્ટ ઇન્ફેક્શન (UTI) પણ તેનાં સંભવિત કારણો છે.
પીરિયડ્સ દરમિયાન વારંવાર પેશાબ આવવાની સમસ્યા કેમ થઈ શકે છે?
હોર્મોનલ ફેરફારો મૂત્રાશયને અસર કરી શકે છે.
માસિક ચક્ર દરમિયાન એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન જેવા હોર્મોન્સનું સ્તર બદલાતું રહે છે. આ હોર્મોન્સ શરીરની અનેક પ્રક્રિયાઓને અસર કરે છે. કેટલીક મહિલાઓમાં ચક્રના અલગ-અલગ તબક્કા દરમિયાન પેશાબ કરવાની જરૂરિયાત, મૂત્રાશયમાં દબાણ અથવા અચાનક પેશાબ કરવાની તીવ્ર ઇચ્છામાં ફેરફાર થઈ શકે છે.
જોકે, આવું દરેક મહિલામાં થતું નથી અને માત્ર હોર્મોનલ ફેરફારોને જ તેનું ચોક્કસ કારણ માનવું યોગ્ય નથી. NCBI અનુસાર, 2002માં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસમાં નિયમિત પીરિયડ્સ ધરાવતી મહિલાઓમાં પેશાબ સંબંધિત લક્ષણોમાં ચક્રીય ફેરફારો જોવા મળ્યા હતા. અભ્યાસમાં સામેલ 133 મહિલાઓમાંથી 55 મહિલાઓએ જણાવ્યું હતું કે તેમના પેશાબ સંબંધિત લક્ષણોમાં માસિક ચક્ર સાથે ફેરફાર થતો હતો. ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે કે આ મહિલાઓને પહેલાંથી જ યુરોલોજિકલ તપાસ માટે મોકલવામાં આવી હતી, તેથી આ તારણો તમામ મહિલાઓને સીધા લાગુ કરી શકાય નહીં.
પીરિયડ્સની આસપાસ પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિનની ભૂમિકા.
પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિન (Prostaglandins) શરીરમાં બનતાં રાસાયણિક પદાર્થો છે, જે પીરિયડ્સ દરમિયાન ગર્ભાશયના સ્નાયુઓના સંકોચન અને દુખાવામાં ભૂમિકા ભજવે છે. તેમની પ્રવૃત્તિ માસિક ધર્મ દરમિયાન થતી ખેંચાણ સાથે જોડાયેલી છે. પીરિયડ્સ દરમિયાન થતાં કેટલાક લક્ષણો પર તેમની અસર થઈ શકે છે, પરંતુ પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિન સીધા જ વારંવાર પેશાબ આવવાનું કારણ છે તે સાબિત કરવા માટે પૂરતા પુરાવા ઉપલબ્ધ નથી.
ક્લીવલૅન્ડ ક્લિનિક અનુસાર, કેટલીક મહિલાઓને પીરિયડ્સ દરમિયાન પેટમાં ખેંચાણ, મળત્યાગની પદ્ધતિમાં ફેરફાર અને પેલ્વિક વિસ્તારમાં અસ્વસ્થતા પણ અનુભવાય છે. આ લક્ષણો એકસાથે થઈ શકે છે, પરંતુ દરેક લક્ષણનું કારણ એક જ હોય તે જરૂરી નથી. જો પેશાબની સમસ્યા સાથે તીવ્ર દુખાવો, બળતરા અથવા અચાનક પેશાબ કરવાની તીવ્ર ઇચ્છા થાય, તો તેને માત્ર પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિનની અસર માનીને અવગણવી નહીં.
પેટ ફૂલવું અને પેલ્વિક દબાણને કારણે મૂત્રાશય પર અસર.
પીરિયડ્સની આસપાસ કેટલીક મહિલાઓને પેટ ફૂલવું, ભારેપણું અને પેલ્વિક વિસ્તારમાં દબાણ અનુભવાય છે. હોર્મોનલ ફેરફારોને કારણે શરીરમાં પ્રવાહીનું સંતુલન બદલાઈ શકે છે, જ્યારે ગૅસ અથવા કબજિયાતને કારણે પણ પેટ ફૂલેલું લાગી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં પેટના નીચેના ભાગમાં અસ્વસ્થતા અને મૂત્રાશયની આસપાસ દબાણ અનુભવાઈ શકે છે.
મૂત્રાશયમાં પેશાબ ભરાય ત્યારે સામાન્ય રીતે પેશાબ કરવાની જરૂરિયાત અનુભવાય છે. જો કોઈ મહિલાને પહેલેથી જ ઓવરએક્ટિવ બ્લૅડર અથવા પેલ્વિક વિસ્તારની સંવેદનશીલતાની સમસ્યા હોય, તો તેને વારંવાર પેશાબ કરવાની જરૂર વધુ અનુભવાઈ શકે છે. જોકે, સામાન્ય પીરિયડ્સ ધરાવતી મહિલાઓમાં માત્ર પેટ ફૂલવાને કારણે વારંવાર પેશાબ આવે છે તેવા પુરાવા મર્યાદિત છે. તેથી સતત રહેતાં લક્ષણોને માત્ર પેટ ફૂલવા સાથે જોડવાં યોગ્ય નથી.
NCBI અનુસાર, કેટલીક મહિલાઓમાં પીરિયડ્સની આસપાસ મૂત્રાશયમાં દુખાવો અથવા પેશાબ કરવાની આવૃત્તિ વધી શકે છે, ખાસ કરીને જો તેમને ઇન્ટરસ્ટિશિયલ સિસ્ટાઇટિસ અથવા બ્લૅડર પેઇન સિન્ડ્રોમ જેવી સમસ્યા હોય. આ સ્થિતિમાં પેશાબ કરતી વખતે દુખાવો અથવા મૂત્રાશયમાં દબાણ પણ અનુભવાઈ શકે છે.
પાણી અથવા કૅફીનનું વધુ સેવન કરવાથી પેશાબ વધી શકે છે.
NHS અનુસાર, પીરિયડ્સ દરમિયાન કેટલીક મહિલાઓ વધુ પાણી, હર્બલ ડ્રિંક અથવા અન્ય પ્રવાહી પીવે છે. પૂરતું પાણી પીવું જરૂરી છે, પરંતુ ઓછા સમયમાં ખૂબ વધારે પ્રવાહી પીવાથી કિડની વધુ પેશાબ બનાવી શકે છે. પરિણામે વૉશરૂમ જવાની આવૃત્તિ વધી શકે છે.
આ ઉપરાંત, ચા, કૉફી, કોલા અને કેટલાક એનર્જી ડ્રિંક્સમાં કૅફીન હોય છે. કૅફીન કેટલીક વ્યક્તિઓમાં પેશાબનું પ્રમાણ વધારી શકે છે અને મૂત્રાશયની તાત્કાલિક પેશાબ કરવાની ઇચ્છા અથવા પેશાબ કરવાની આવૃત્તિમાં પણ વધારો કરી શકે છે. જો પીરિયડ્સ દરમિયાન ચા-કૉફીનું સેવન વધી જાય, તો તે વારંવાર પેશાબ આવવાનું સંભવિત કારણ બની શકે છે.
UTIની સમસ્યાને પીરિયડ્સ સાથે જોડાયેલી સામાન્ય તકલીફ માનવાની ભૂલ ન કરો.
પીરિયડ્સ દરમિયાન વારંવાર પેશાબ આવવાની સમસ્યાને હંમેશાં હોર્મોનલ ફેરફારોનું પરિણામ માનવું યોગ્ય નથી. તેનું કારણ UTI પણ હોઈ શકે છે. આ ચેપ સામાન્ય રીતે બૅક્ટેરિયા મૂત્રમાર્ગમાં પ્રવેશવાને કારણે થાય છે. મહિલાઓમાં મૂત્રનળી પ્રમાણમાં ટૂંકી હોવાથી UTI થવાનું જોખમ વધારે રહે છે.
NHS અનુસાર, UTIમાં વારંવાર પેશાબ આવવાની સાથે પેશાબ કરતી વખતે બળતરા, અચાનક પેશાબ કરવાની તીવ્ર ઇચ્છા, પેટના નીચેના ભાગમાં દુખાવો, ધૂંધળો અથવા તીવ્ર ગંધ ધરાવતો પેશાબ અને ક્યારેક પેશાબમાં લોહી આવવા જેવા લક્ષણો જોવા મળી શકે છે. જો પીરિયડ્સ દરમિયાન પણ આવાં લક્ષણો દેખાય, તો તેમને માસિક ધર્મનો સામાન્ય ભાગ સમજીને અવગણશો નહીં.
પીરિયડ્સ દરમિયાન વારંવાર પેશાબ આવવા પાછળ હોર્મોનલ ફેરફારો, મૂત્રાશયની સંવેદનશીલતા, પ્રવાહીનું વધુ સેવન અથવા UTI જેવાં અલગ-અલગ કારણો હોઈ શકે છે. પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિન પીરિયડ્સના દુખાવા અને ગર્ભાશયના સંકોચનમાં ભૂમિકા ભજવે છે, પરંતુ તેને વારંવાર પેશાબ આવવાનું ચોક્કસ કારણ માનવા માટે પૂરતા પુરાવા નથી. જો પેશાબ કરતી વખતે બળતરા, દુખાવો, તાવ અથવા પેશાબમાં લોહી આવે, તો ડૉક્ટરની સલાહ લો. યોગ્ય કારણની ઓળખ થયા પછી જ યોગ્ય સારવાર શક્ય બને છે.
