Gustatory Sweating: મસાલેદાર અને ગરમ ખોરાકને કારણે કેટલાક લોકોને માથા, નાક અને કપાળ પર પરસેવો આવવા લાગે છે. આ સમસ્યા ઘણા લોકોને અનુભવાય છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં આ શરીરની એક પ્રક્રિયાનો હિસ્સો હોય છે. પરંતુ, કેટલાક કિસ્સાઓમાં તે સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલી સમસ્યાનો પણ સંકેત હોઈ શકે છે. હાલમાં, મસાલેદાર કે ગરમ ભોજન કરવા પર માથા, કપાળ અને નાક પર પરસેવો આવવાની સમસ્યાને ‘ગસ્ટેટરી સ્વેટિંગ’ (Gustatory Sweating) ના નામથી ઓળખવામાં આવે છે. જાણકારો જણાવે છે કે જ્યારે મરચામાં રહેલું કેપ્સાઈસીન મગજને ગરમીનો સંકેત આપે છે ત્યારે આ પ્રકારની પ્રતિક્રિયા થાય છે. આગળ જાણીએ કે ગસ્ટેટરી સ્વેટિંગ શું છે, મસાલેદાર ખોરાકથી ચહેરા અને માથા પર પરસેવો કેમ આવે છે અને કઈ પરિસ્થિતિઓમાં તમારે ડૉક્ટર પાસે જવાની જરૂર હોય છે?
શું છે ગસ્ટેટરી સ્વેટિંગ (Gustatory Sweating)?
ગસ્ટેટરી સ્વેટિંગ એ સ્થિતિ છે જેમાં ખાતી વખતે અથવા ખાવા વિશે વિચારતી વખતે ચહેરા, કપાળ, માથા, ગરદન અથવા નાકની આસપાસ પરસેવો આવવા લાગે છે. આ સામાન્ય રીતે મસાલેદાર, ગરમ કે તીખી વસ્તુઓના સેવન દરમિયાન વધુ જોવા મળે છે. નિષ્ણાતો અનુસાર, આ શરીરના ઓટોનોમિક નર્વસ સિસ્ટમની પ્રતિક્રિયા છે, જે પરસેવાની ગ્રંથિઓ અને શરીરના તાપમાનને નિયંત્રિત કરે છે.
NCBI ના અભ્યાસ મુજબ જાણવા મળે છે કે સ્વાદ સંબંધિત પરસેવો આવવો વાસ્તવમાં કેટલો સામાન્ય છે. તેમાં ખાતી વખતે અથવા તરત પછી વધુ પડતો પરસેવો આવે છે. આ અભ્યાસમાં ૨,૩૦૦ થી વધુ લોકોનું સર્વેક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. ડાયાબિટીસ વગરના સ્વસ્થ લોકોમાં પણ ૫% લોકોએ ખાતી વખતે પરસેવો આવવાની ફરિયાદ કરી હતી, જ્યારે ડાયાબિટીસથી પીડિત લોકોમાં આ આંકડો ૧૦-૧૩% સુધી પહોંચી ગયો હતો. ચહેરો અને માથું સૌથી વધુ પ્રભાવિત ક્ષેત્ર હતા, જ્યાં પરસેવો ૧૦ થી ૩૦ મિનિટ સુધી રહેતો હતો.
મસાલેદાર ખોરાક પરસેવાને કેમ ટ્રિગર કરે છે?
NCBI મુજબ મરચામાં જોવા મળતું સક્રિય તત્વ ‘કેપ્સાઈસીન’ (Capsaicin) આ પ્રતિક્રિયાનું મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે. કેપ્સાઈસીન શરીરને એવું અનુભવ કરાવે છે કે તાપમાન વધી રહ્યું છે, જ્યારે વાસ્તવમાં આવું હોતું નથી. જ્યારે કેપ્સાઈસીન મોઢા અને જીભમાં રહેલા રિસેપ્ટર્સને ઉત્તેજિત કરે છે, ત્યારે મગજ તેને ગરમીનો સંકેત સમજે છે. તેના જવાબમાં શરીર પોતાને ઠંડુ રાખવા માટે પરસેવો ઉત્પન્ન કરવા લાગે છે. આ જ કારણ છે કે લાલ મરચાં, લીલાં મરચાં, ચટપટા મસાલા, હોટ સોસ અને તીખા વ્યંજનો ખાધા પછી ચહેરા અને માથા પર પરસેવો આવી શકે છે.
નાક અને માથાના ઉપરના ભાગે જ પરસેવો કેમ આવે છે?
ઘણા લોકોનો સવાલ હોય છે કે પરસેવો આખા શરીરને બદલે કપાળ, નાક કે માથાના ઉપરના ભાગે જ કેમ આવે છે. NCBI મુજબ જ્યારે મગજને કેપ્સાઈસીનના પ્રભાવથી ગરમીના સંકેતો મળે છે, ત્યારે સિમ્પેથેટિક નર્વસ સિસ્ટમ સક્રિય થઈને શરીરને ઠંડુ રાખવા માટે પરસેવાની ગ્રંથિઓને ઉત્તેજિત કરે છે. આ જ કારણ છે કે મસાલેદાર ભોજન દરમિયાન ચહેરાની નસો અને પરસેવાની ગ્રંથિઓ જલ્દી પ્રતિક્રિયા આપે છે. પરિણામે સૌથી પહેલા નાક, કપાળ, ગાલ અને માથા પર પરસેવો દેખાય છે. કેટલાક લોકોમાં આ પ્રતિક્રિયા આનુવંશિક પણ હોઈ શકે છે, જેના કારણે તેમને અન્યની સરખામણીએ વધુ પરસેવો આવે છે.
શું તે કોઈ બીમારીનો સંકેત હોઈ શકે છે?
ડૉક્ટરો કહે છે કે જો સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં આ પ્રતિક્રિયા દેખાય છે તો તેને સામાન્ય માનવામાં આવે છે. પરંતુ, કેટલાક કિસ્સાઓમાં તે કોઈ મેડિકલ કન્ડિશન સાથે જોડાયેલું હોઈ શકે છે. આગળ જાણીએ તેના સંભવિત કારણો વિશે.
ડાયાબિટીસ સાથે જોડાયેલ નર્વ ડેમેજ (Diabetic Neuropathy)
પાર્કિન્સન રોગ
ફ્રે સિન્ડ્રોમ (Frey Syndrome)
ચહેરા અથવા જડબાની સર્જરી પછી નસોમાં બદલાવ
હાયપરહાઇડ્રોસિસ (વધારે પડતો પરસેવો આવવાની સમસ્યા) વગેરે.
આ સમસ્યાથી બચવા માટે તમે વધારે તીખું અને ગરમ ભોજન ન કરો. ભોજન સાથે પૂરતી માત્રામાં પાણી પીવો. સાથે જ, જે વસ્તુઓ ખાવાથી તમને આ પ્રકારની સમસ્યા વધુ થાય છે તે આહારને ઓળખો અને તેનાથી દૂરી બનાવો.
હાલમાં, મસાલેદાર ખોરાક ખાધા પછી ચહેરા, નાક અને માથા પર પરસેવો આવવો તે ઘણીવાર ગસ્ટેટરી સ્વેટિંગ તરફ સંકેત કરે છે. આ શરીરની એક સામાન્ય પ્રક્રિયા છે. પરંતુ, જો તમને વધુ માત્રામાં પરસેવો આવતો હોય તો તે કોઈ સમસ્યાનો સંકેત હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં તમે તરત ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો.
આ પણ વાંચો: Summer skin infection: ઉનાળામાં પરસેવાને કારણે થતા ત્વચાના ચેપથી બચવાના અસરકારક ઉપાયો – Newz Cafe
