Migraine vs Headache Symptoms: અવારનવાર જ્યારે લોકો ગંભીર માથાના દુખાવાની સમસ્યા લઈને આવે છે, ત્યારે તેમાંથી મોટાભાગનાને એ ખબર જ નથી હોતી કે તેમના માથામાં થતો દુખાવો સામાન્ય નથી પરંતુ માઈગ્રેન છે. કોમન હેડેક (સામાન્ય માથાનો દુખાવો) થવા પર વ્યક્તિને સામાન્ય રીતે હળવો દુખાવો અને દબાણ અનુભવાય છે, જ્યારે માઈગ્રેનના કિસ્સામાં દુખાવો વધ-ઘટ થતો રહે છે, અને પ્રકાશ તેમજ આસપાસના અવાજથી પણ તે વધતો હોય તેવું લાગે છે. આ જ કારણે તે જરૂરી પગલાં લેવાની જરૂર પડે છે જે આ પીડાને ઓછી કરવામાં મદદ કરી શકે, અન્યથા રોજિંદા કામ કરવા પણ પડકારરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.
માથાનો દુખાવો અને માઈગ્રેન વચ્ચેનો તફાવત
માથાનો દુખાવો (Headache) શું છે: સામાન્ય શબ્દોમાં સમજીએ તો હેડેક માથામાં થતો કોઈપણ પ્રકારનો દુખાવો છે. ઘણીવાર તે ગરદનમાં પણ અનુભવાય છે. તે હળવો અથવા મધ્યમ તીવ્રતાનો હોઈ શકે છે. તેના સામાન્ય કારણોમાં આંખો પર દબાણ, ડિહાઇડ્રેશન અને નાના-મોટા ઇન્ફેક્શન હોઈ શકે છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં હળવા દુખાવા છતાં વ્યક્તિના સામાન્ય જીવન પર કોઈ ખાસ અસર થતી નથી.
માઈગ્રેન (Migraine) શું છે: આ એક ન્યુરોલોજીકલ કન્ડિશન છે. તેનો દુખાવો ખૂબ જ તીવ્ર હોય છે. આ દુખાવો લહેરની જેમ વધ-ઘટ થતો અનુભવાય છે અને તેની સાથે અન્ય લક્ષણો પણ જોવા મળે છે. આ બ્રેન ડિસઓર્ડરથી થતો દુખાવો માથાના કોઈ એક ભાગ પર કેન્દ્રિત હોઈ શકે છે, સાથે જ પ્રકાશ, અવાજ અને કોઈપણ પ્રકારની હિલચાલ તેને વધારી શકે છે. માઈગ્રેનનો દુખાવો કલાકોથી લઈને દિવસો સુધી રહી શકે છે, જેનાથી વ્યક્તિનું સામાન્ય જીવન પ્રભાવિત થાય છે.
લક્ષણો જે બતાવે છે કે માથાનો દુખાવો માઈગ્રેન છે
દુખાવાની લહેર ઉઠવી, એક ભાગ પર લક્ષિત: જો માથામાં દુખાવાની લહેર વારંવાર ઉઠી રહી છે, તીવ્રતા વધારે છે, તે એક ભાગ પર કેન્દ્રિત છે અને બધા કામ છોડીને સૂઈ જવું પડે છે, તો તે કોમન હેડેક નહીં પણ માઈગ્રેન છે.
પ્રકાશ, અવાજ અને ગંધ પ્રત્યે સંવેદનશીલતા: સામાન્ય લાઈટ્સ, ટીવીનો અવાજ, પરફ્યુમ જેવી વસ્તુઓ જે સામાન્ય રીતે પરેશાન નથી કરતી, પરંતુ માથાના દુખાવા દરમિયાન તેનાથી તકલીફ થવા લાગે તો તે માઈગ્રેન દર્શાવે છે.
ઉબકા આવવા કે ઉલટી થવી: તીવ્ર માથાના દુખાવાની સાથે પેટમાં ગડબડ અનુભવવી કે ઉલટી થવી એ માઈગ્રેનનું લક્ષણ છે.
ડાર્ક સ્પોટ્સ દેખાવા, ઝણઝણાટી આવવી: ઘણા લોકોને દુખાવો શરૂ થતા પહેલા આંખોમાં ચમકારા અને કાળા ડાઘ દેખાય છે. સાથે જ ચહેરા અને હાથમાં ઝણઝણાટી અનુભવાય છે.
વારંવાર તીવ્ર દુખાવો થવો: જો તણાવ, ઊંઘની કમી કે ચોક્કસ ખોરાક લેવા પર વારંવાર તીવ્ર દુખાવો ઉપડે છે, તો તે માઈગ્રેન છે.
માઈગ્રેનનો દુખાવો ઉપડે ત્યારે શું કરવું?
કોઈ શાંત અને ઓછા પ્રકાશવાળા રૂમમાં આરામ કરો.
મોબાઈલ, લેપટોપ અને ટીવી સ્ક્રીનથી દૂર રહો.
તેજ અવાજમાં સંગીત ન સાંભળો અને તીવ્ર ગંધવાળી વસ્તુઓથી દૂર રહો.
ડોક્ટર દ્વારા આપવામાં આવેલી દવા લો, પેનકિલર્સનો વધુ પડતો ઉપયોગ ન કરો નહીંતર દુખાવો ગંભીર બની શકે છે.
જો ખૂબ તીવ્ર દુખાવાની સાથે નબળાઈ કે શરીરના એક ભાગમાં નબળાઈ લાગે તો તરત જ ડોક્ટર પાસે જાવ.
માઈગ્રેનની સ્થિતિ બગડતી અટકાવવા શું કરવું અને શું ન કરવું?
શું કરવું: રોજ ફિક્સ ટાઈમે ઊંઘો અને જાગો, સમયસર ભોજન કરો, પૂરતું પાણી પીતા રહો અને તમારા માથાના દુખાવાનો ટ્રેક રાખો (તારીખ, સમય અને કારણ નોંધો).
શું ન કરવું: વારંવાર કે વધુ પેનકિલર્સ ન લો, વારંવાર થતા દુખાવાને ઇગ્નોર ન કરો, સ્ટ્રેસ અને લાંબો સમય સ્ક્રીન જોવાનું ટાળો.
માઈગ્રેનના પ્રારંભિક લક્ષણો
મૂડ સ્વિંગ્સ
અચાનક થાક લાગવો
ગરદનમાં જકડન અનુભવવી
વારંવાર બગાસાં આવવા
ચોક્કસ વસ્તુ ખાવાની તીવ્ર ઈચ્છા થવી.
ધ્યાન રહે કે પ્રારંભિક લક્ષણો સમજીને જો ન્યુરોલોજીસ્ટની સલાહ લેવામાં આવે, તો સ્થિતિ ગંભીર બનતા અટકાવી શકાય છે.
