Intestinal Inflammation Causes: નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હેલ્થ (NIH) અનુસાર, ભારતમાં ઇન્ફ્લેમેટરી બાઉલ ડિસીઝ (IBD) ના કેસો ઝડપથી વધી રહ્યા છે. આ હવે એક મુખ્ય હેલ્થ પ્રોબ્લેમ બની ગઈ છે. મુખ્યત્વે 20 થી 40 વર્ષની વયના યુવાનો આ બીમારીથી પ્રભાવિત થઈ રહ્યા છે. આનું મુખ્ય કારણ ફિઝિકલ એક્ટિવિટીનો અભાવ, ખોટી ખાણીપીણી અને તણાવપૂર્ણ જીવનશૈલી છે.
આંતરડામાં સોજો સામાન્ય રીતે એસિડિટી, ગેસ્ટ્રોએસોફેગલ રિફ્લક્સ ડિસીઝ (GERD), ઇરિટેબલ બાઉલ સિન્ડ્રોમ (IBS) અને ઇન્ફ્લેમેટરી બાઉલ ડિસીઝના કારણે થાય છે. આ લેખમાં અમે તેના કારણો, લક્ષણો અને ઉપાયો જણાવી રહ્યા છીએ. જીવનશૈલી અને ખાનપાનની આદતોમાં ફેરફાર કરીને આંતરડાના સોજાથી બચી શકાય છે.
1. એસિડિટી અને ગેસ્ટ્રોએસોફેગલ રિફ્લક્સ ડિસીઝ (GERD)
અપચો અથવા GERD માટે ‘એસિડિટી’ એક સામાન્ય શબ્દ છે. તેના કારણો અને લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
કારણ: ખાલી પેટે વારંવાર ચા કે કોફીનું સેવન, તળેલી-ભૂંજેલી અને મસાલેદાર ચીજોનો વધુ પડતો ઉપયોગ અને મોડી રાત્રે જમવાની આદતને કારણે એસિડિટી થાય છે.
લક્ષણો: છાતીમાં બળતરા, ખાટા ઓડકાર અને સતત પેટ ફૂલેલું રહેવું.
લાઇફસ્ટાઇલ ફેરફાર: ભોજન પછી 2 કલાક સુધી તરત સુવાનું ટાળો. ખાટા અને કાર્બોનેટેડ (સોડા યુક્ત) પીણાંનું સેવન ઓછું કરો.
સારવાર: પેન્ટોપ્રાઝોલ કે રેબેપ્રાઝોલ જેવા પ્રોટોન પમ્પ ઇન્હિબિટર્સ (PPI). તાત્કાલિક રાહત માટે મેગ્નેશિયમ કે એલ્યુમિનિયમયુક્ત એન્ટાસિડ લઈ શકાય.
2. ઇરિટેબલ બાઉલ સિન્ડ્રોમ (IBS)
IBS એક ફંક્શનલ ડિસઓર્ડર છે, જેનો અર્થ છે કે કોલોનોસ્કોપીમાં આંતરડા સામાન્ય દેખાય છે, પરંતુ તે યોગ્ય રીતે કામ કરતા નથી.
કારણ: બદલાતી જીવનશૈલીને કારણે શારીરિક શ્રમ ઘટવો, તણાવ વધવો અને ખોરાકમાં ફાઈબર (રેસા) નું પ્રમાણ ઓછું થવાથી આ સમસ્યા વધી રહી છે.
લક્ષણો: પેટના નીચેના ભાગમાં દુખાવો (જેમાં ઘણીવાર મળત્યાગ પછી રાહત મળે છે), પેટ ફૂલવું અને ‘અધૂરો મળત્યાગ’ (પેટ સાફ ન આવવું) જેવી ફરિયાદો સામાન્ય છે.
સારવાર: 2 થી 6 અઠવાડિયા માટે ‘લો-FODMAP’ ડાયટ અપનાવો. આ ડાયટ એવા ખોરાકની ઓળખ કરવામાં મદદ કરે છે જે ગેસ, દુખાવો અને ઝાડા માટે જવાબદાર છે. આ ઉપરાંત, ઘરે બનાવેલું દહીં કે છાશનું સેવન કરો, જેને ભારતીય ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજિસ્ટ કુદરતી પ્રોબાયોટિક્સ માને છે.
3. ઇન્ફ્લેમેટરી બાઉલ ડિસીઝ (IBD)
IBS થી વિપરીત, IBD (અલ્સરેટિવ કોલાઇટિસ અને ક્રોહન ડિસીઝ) માં આંતરડામાં સોજો અને પેશીઓને નુકસાન (ટિશ્યુ ડેમેજ) થાય છે. ભારતમાં અલ્સરેટિવ કોલાઇટિસ વધુ જોવા મળે છે. મહિલાઓમાં તેના લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
એનિમિયા: IBD થી પીડાતી લગભગ 80% ભારતીય મહિલાઓમાં લોહીની ઉણપ (એનિમિયા) જોવા મળે છે, જે ઘણીવાર પીરિયડ્સમાં બ્લીડિંગ અને આયર્નનું બરાબર શોષણ ન થવાને કારણે વધી જાય છે.
અનિયમિત પીરિયડ્સ: IBD પીડિત 50% મહિલાઓમાં અનિયમિત માસિક ધર્મની સમસ્યા રહે છે.
સારવાર: IBD માટે ખાસ એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી અને ઇમ્યુનોસપ્રેસન્ટ દવાઓ અને એનિમિયાની સારવાર જરૂરી છે.
આંતરડાના સોજાથી બચવા જીવનશૈલી બદલો
દહીં, બાજરી અને ફાઈબરયુક્ત શાકભાજી આંતરડાના માઈક્રોબાયોમને સ્વસ્થ રાખવામાં મદદરૂપ છે. જંક ફૂડ અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડથી દૂર રહો. રાત્રે વહેલા સૂવા અને સવારે વહેલા ઉઠવાનો નિયમ બનાવો. તણાવને કંટ્રોલ કરવા માટે મેડિટેશન અને બ્રીધિંગ એક્સરસાઈઝ (પ્રાણાયામ) કરો. ફિઝિકલ એક્ટિવિટી માટે દરરોજ કસરત, યોગ કે મોર્નિંગ વોક કરો.
