Seeds for Body Cooling: ઉનાળાના મહિનાઓમાં તાપમાન વધવાને કારણે શરીરને પોતાનું મૂળ તાપમાન જાળવી રાખવા માટે વધુ મહેનત કરવી પડે છે. એવામાં બીજનું સેવન શરીરને ગરમી સામે લડવામાં કેવી રીતે મદદ કરે છે અને પોષણ પણ આપે છે. સબ્જા, તરબૂચ, વરિયાળી, કાકડીના બીજ અને ચિયા સીડ્સ કદમાં નાના છે, પરંતુ પોષક તત્વોથી ભરપૂર છે. આ કુદરતી રીતે શરીરની ગરમી ઘટાડવા, મિનરલ્સની પૂર્તિ કરવા, પાચનમાં મદદરૂપ અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવામાં મદદ કરે છે. આ લેખમાં અમે જણાવી રહ્યા છીએ કે ઉનાળામાં કયા બીજ ખાવા ફાયદાકારક છે.
બીજ ગરમીના સુપરફૂડ કેમ છે?
બીજ પોષક તત્વોના પાવરહાઉસ છે. આ ફેટી એસિડ, ફાઈબર, પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ પ્રોટીન, વિટામિન અને મિનરલ્સથી ભરપૂર હોય છે. ગરમીમાં શરીર પરસેવા દ્વારા ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ ગુમાવે છે, જેનાથી પાચનક્રિયા ધીમી પડી જાય છે અને સોજાની સમસ્યા પણ થઈ શકે છે. બીજના સેવનથી આ સમસ્યાઓમાં રાહત મળે છે. હાઈ ફાઈબર અને પાણી શોષવાની ક્ષમતાને કારણે બીજ શરીરનું પોષણ કરે છે અને સોજો ઓછો કરીને શરીરને ઠંડક પહોંચાડે છે.
ઉનાળામાં કયા બીજ ખાવા?
ઉનાળામાં બોડી ટેમ્પરેચર મેન્ટેન રાખવા માટે પોષક તત્વોથી ભરપૂર નીચે મુજબના બીજનો ઉપયોગ કરી શકાય છે-
ચિયા સીડ્સ: ચિયા સીડ્સ પોતાના વજન કરતા દસ ગણું પાણી શોષી લે છે, જેનાથી એક હાઇડ્રોજેલ બને છે જે શરીરમાં ધીમે-ધીમે ભેજ છોડે છે. આજ કારણ છે કે ઉનાળામાં શરીરને હાઇડ્રેટેડ રાખવા માટે ચિયા સીડ્સ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. ઓમેગા-3 ફેટી એસિડ અને એન્ટીઓક્સીડેન્ટથી ભરપૂર ચિયા સીડ્સ ગરમીથી કોષો પર પડતા ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસ સામે લડે છે. તેના સોજા વિરોધી ગુણો ગરમીથી થતી ત્વચાની સમસ્યાઓ અને થાકને રોકવામાં મદદ કરે છે.
વરિયાળીના બીજ: આયુર્વેદમાં વરિયાળીના બીજનો ઉપયોગ શરીરના અગ્નિ તત્વ પિત્તને શાંત કરવા માટે સદીઓથી કરવામાં આવે છે. તેમાં કુદરતી શીતળતા, એન્ટી-સ્પામોડિક અને પાચન ગુણો હોય છે. સવારે એક ગ્લાસ ઠંડુ વરિયાળીનું પાણી પીવાથી શરીરની ગરમી, સોજો અને ગેસમાં ઘણો ઘટાડો થઈ શકે છે. વરિયાળીના બીજ મૂત્રવર્ધક પણ હોય છે, જે કિડનીના ઝેરી તત્વોને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે. જે લોકોને ગરમીથી અપચો કે ઉબકાની તકલીફ રહેતી હોય તેમણે વરિયાળીના બીજનું સેવન કરવું જોઈએ.
કાકડીના બીજ: કાકડીની અંદરના બીજ એક અમૂલ્ય રત્ન છે. પાણી અને સિલિકાની પુષ્કળ માત્રાને કારણે આ શરીરમાં પાણીની ઉણપ પૂરી કરવા અને કોલેજન જાળવી રાખવામાં મદદરૂપ થાય છે. યુનાની ચિકિત્સામાં, કાકડીના બીજ સૌથી ઠંડા ફૂડ આઇટમમાં ગણાય છે. ઉનાળામાં કાકડીનું રાયતું ખાવાથી આંતરડાને ઉંડાણપૂર્વક ભેજ મળે છે અને ઠંડક પહોંચે છે. આ બીજ કિડની માટે પણ ફાયદાકારક છે. પેશાબ સંબંધી સમસ્યાઓથી પીડાતા લોકોએ ઉનાળામાં કાકડીના બીજનું સેવન કરવું જોઈએ.
સબ્જાના બીજ (તુલસીના બીજ): સબ્જાના બીજને તુકમરિયા પણ કહેવામાં આવે છે. પરંપરાગત ભારતીય ચિકિત્સા પદ્ધતિમાં તેનો ઉપયોગ શરીરને શીતળતા આપવા માટે કરવામાં આવે છે. પાણીમાં પલાળવા પર આ બીજ ફૂલી જાય છે અને એક જેલ જેવું પડ બનાવી લે છે જે દ્રાવ્ય ફાઈબરથી ભરપૂર હોય છે. આ જેલ પેટના અંદરના પડને ઠંડુ કરવા, શરીરની ગરમી ઘટાડવા અને શરીરમાં પાણીની ઉણપ પૂરી કરવામાં મદદ કરે છે. સબ્જાના બીજ આયર્ન, કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમથી ભરપૂર હોય છે, જે પરસેવા દરમિયાન શરીરમાંથી નીકળેલા ખનિજોની ભરપાઈ કરે છે. સબ્જાના બીજ બ્લડ શુગરને નિયંત્રિત કરવા અને પાચનક્રિયા સુધારવામાં પણ મદદરૂપ થાય છે. જેમને ઉનાળાની ઋતુમાં એસિડિટી અને પેટ ફૂલવાની સમસ્યા હોય તેમણે સબ્જાના બીજનું સેવન કરવું જોઈએ.
તરબૂચના બીજ: મોટાભાગના લોકો તરબૂચ ખાતી વખતે તેના બીજ ફેંકી દે છે, પરંતુ આ બીજ પૌષ્ટિકતાથી ભરપૂર હોય છે. તરબૂચના બીજ મેગ્નેશિયમ, ઝિંક અને સિટ્રુલિનથી ભરપૂર હોય છે. તેનું સેવન કરવાથી બ્લડ સર્ક્યુલેશન વધુ સારું રહે છે અને ગરમીમાં થાક ઓછો કરે છે. ઉનાળાની ઋતુમાં પરસેવા દ્વારા મેગ્નેશિયમ શરીરમાંથી બહાર નીકળી જાય છે. તરબૂચના બીજ મેગ્નેશિયમના શ્રેષ્ઠ પ્લાન્ટ બેઝ્ડ સ્ત્રોતોમાંથી એક છે. શેકેલા તરબૂચના સ્વાદિષ્ટ બીજ નાસ્તા તરીકે ખાઈ શકાય છે. આ બીજ ઉનાળામાં હાર્ટ અને સ્કિનની હેલ્થ સુધારવામાં મદદ કરે છે.
ખસખસ (પોપી સીડ્સ): ભારતીય રસોડામાં પોપી સીડ્સ એટલે કે ખસખસનું ખાસ સ્થાન છે. કેલ્શિયમ, ઝિંક અને વિટામિન બીથી ભરપૂર ખસખસમાં દર્દ નિવારક ગુણો પણ છે. ખૂબ જ વધારે ગરમીમાં ખસખસનું સેવન કરવાથી નર્વસ સિસ્ટમને શાંત કરવામાં મદદ મળે છે. પલાળેલા ખસખસને પીસીને પેસ્ટ બનાવી ગ્રેવી કે કોલ્ડ ડ્રિંકમાં ઉમેરવાથી શરીરને ઠંડક મળે છે અને ગરમી સંબંધિત અનિદ્રા અને ચીડિયાપણું ઘટાડવામાં મદદ મળે છે.
ઉનાળામાં બીજનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?
બીજની પસંદગીની સાથે સાથે તેને તૈયાર કરવાની રીત પણ એટલી જ મહત્વની છે. ઉનાળામાં બીજનો ઉપયોગ આ રીતે કરી શકાય છે-
પલાળેલા બીજ- સબ્જા, ચિયા અને ખસખસને સેવન પહેલા હંમેશા પલાળવા જોઈએ. પલાળવાથી તેના શીતળતા આપનારા ગુણો સક્રિય થઈ જાય છે, પાચનમાં સુધારો થાય છે અને પોષક તત્વોનું શોષણ વધે છે. કોલ્ડ ડ્રિંક કે કોઈ પણ ફૂડમાં નાખતા પહેલા તેને 15 થી 30 મિનિટ સુધી પલાળો.
કોલ્ડ ડ્રિંકમાં બીજનો ઉપયોગ- દિવસભર તાજગી અને ઠંડક આપનારા ડ્રિંક માટે ઠંડા પાણીમાં લીંબુ કે ગુલાબજળ ઉમેરી પલાળેલા વરિયાળી કે સબ્જાના બીજ નાખો.
રાયતું અને દહીં- પ્રોબાયોટિક્સથી ભરપૂર અને ઠંડક આપતી સાઇડ ડિશ માટે દહીંમાં પલાળેલા સબ્જા કે સૂકા શેકેલા જીરાના બીજ ઉમેરો.
સ્મૂધી અને કોલ્ડ ડ્રિંક- સ્વાદ બદલ્યા વગર એક્સ્ટ્રા પોષણ માટે મેંગો લસ્સી, નાળિયેર પાણી કે ફ્રૂટ સ્મૂધીમાં ચિયા કે કાકડીના બીજ ઉમેરો.
સલાડ માટે ટોપિંગ- સલાડમાં શેકેલા કોળાના બીજ, સૂર્યમુખીના બીજ કે તરબૂચના બીજ છાંટો, આનાથી સલાડ કુરકુરુ બનશે અને પોષક તત્વો પણ વધશે.
ઋતુ મુજબ કરો બીજની પસંદગી
ડાયટમાં બીજનો ઉપયોગ કરવાનો ટ્રેન્ડ નવો નથી. ઋતુ પ્રમાણે બીજની પસંદગી કરીને તેનો ભરપૂર ફાયદો ઉઠાવી શકાય છે. ઉનાળાની ઋતુમાં જ્યારે શરીર પર તાપમાન વધે છે ત્યારે બીજના સેવનથી બોડી ટેમ્પરેચરને કંટ્રોલ કરી શકાય છે. બીજનું સેવન કરતી વખતે તેની માત્રાનું ધ્યાન ચોક્કસ રાખવું.
