Tongue Changes: જીભ માત્ર સ્વાદ ઓળખવાનું કામ કરતી નથી, પરંતુ તેના રંગ, સપાટી અને આકારમાં આવેલા ફેરફારો ઘણી વખત મોઢાના સ્વાસ્થ્ય વિશે મહત્વપૂર્ણ સંકેતો આપી શકે છે. જીભ પર સફેદ પડ દેખાવો હંમેશા ગંભીર બીમારી નથી હોતી, પરંતુ સતત રહેતો સફેદ અથવા લાલ પેચ, ગાંઠ, સોજો અથવા એવો ઘા જે મટતો ન હોય, તપાસની જરૂરિયાત દર્શાવી શકે છે. આ ઉપરાંત Vitamin B12, Iron અને Folate જેવા પોષક તત્ત્વોની ઉણપ પણ જીભને લાલ, ચીકણી અથવા પીડાદાયક બનાવી શકે છે. તેથી દરેક ફેરફારને બીમારી સમજવી પણ યોગ્ય નથી અને દરેક અસામાન્ય ફેરફારને અવગણવો પણ યોગ્ય નથી.
જીભમાં ફેરફારને અવગણવો શા માટે ન જોઈએ?
જીભની સામાન્ય સપાટી પર નાના-નાના ઉભાર એટલે કે Papillae (પેપિલાઈ) હોય છે. તેમાં ફેરફાર થવાથી જીભની બનાવટ અને રંગ અલગ દેખાઈ શકે છે. ઘણી વખત તેનું કારણ સામાન્ય હોય છે, જેમ કે મોઢાની સફાઈ યોગ્ય ન હોવી, ડિહાઇડ્રેશન, મોઢાથી શ્વાસ લેવો, ધૂમ્રપાન અથવા દાંત કે ડેન્ટલ ઉપકરણથી થતું સતત ઘર્ષણ. Mayo Clinic અનુસાર સફેદ જીભ પાછળ આ કારણો ઉપરાંત Oral Thrush, Geographic Tongue અને Leukoplakia જેવી સ્થિતિઓ પણ હોઈ શકે છે.
આ જ કારણ છે કે જીભમાં અચાનક આવેલા ફેરફારને જોઈને ગભરાવાને બદલે તેની અવધિ, રંગ, બનાવટ અને સાથે રહેલા લક્ષણો પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. જો કોઈ ફેરફાર સતત રહે અથવા દુખાવો, લોહી આવવું, ગળવામાં તકલીફ અથવા ગાંઠ સાથે દેખાય, તો Dentist અથવા Doctor પાસે તપાસ કરાવવી વધુ યોગ્ય છે.
જીભમાં થતા 5 ફેરફાર જેને અવગણવા ન જોઈએ
જીભ પર સફેદ અથવા પીળો પડ
Cleveland Clinic અનુસાર જીભ પર હળવો સફેદ અથવા પીળો પડ ઘણા લોકોમાં જોવા મળી શકે છે. જીભની Papillae વચ્ચે ખોરાકના નાના કણો, Bacteria અને Dead Cells જમા થવાથી પણ આવું Coating બની શકે છે. ડિહાઇડ્રેશન, મોઢાથી શ્વાસ લેવો, ધૂમ્રપાન અને Oral Hygieneની ઉણપ તેના સામાન્ય કારણોમાં સામેલ છે.
પરંતુ જો સફેદ પડ જાડો હોય, વારંવાર પાછો આવે અથવા સાફ કર્યા પછી પણ રહે, તો તેના અન્ય કારણોની તપાસ જરૂરી બની શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે Oral Thrushમાં જીભ અથવા મોઢાની અંદર Creamy White Patch દેખાઈ શકે છે. આ સમસ્યા નબળી Immunity ધરાવતા લોકો અને કેટલીક ખાસ દવાઓ લેતા લોકોમાં વધુ જોવા મળી શકે છે. સફેદ Patch સરળતાથી દૂર ન થાય તો તે Leukoplakia સાથે સંબંધિત હોઈ શકે છે. મોટાભાગના Leukoplakia Cancer હોતા નથી, પરંતુ કેટલાક કિસ્સાઓમાં આગળ જતાં તે Cancerનું જોખમ વધારી શકે છે.
લાલ અને ચીકણી જીભ
જો જીભ સામાન્ય ખરબચડી સપાટીના બદલે અસામાન્ય રીતે લાલ, ચમકદાર અને ચીકણી દેખાવા લાગે અને તેમાં બળતરા અથવા દુખાવો પણ હોય, તો તે Nutritional Deficiencyનો સંકેત હોઈ શકે છે.
NCBI અનુસાર Vitamin B12 અને Folateની ઉણપથી જીભમાં સોજો અને લાલાશ થઈ શકે છે. તેવી જ રીતે લાંબા સમય સુધી Ironની ઉણપ પણ જીભને પાતળી અને ચીકણી બનાવી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં જીભમાં લાલાશ અને દુખાવો થાય છે. જોકે માત્ર જીભ જોઈને શરીરમાં કયા પોષક તત્ત્વની ઉણપ છે તે નક્કી કરી શકાતું નથી. જરૂર પડે ત્યારે Doctor લોહીની તપાસ દ્વારા Anemia, Ironનું સ્તર, Vitamin B12 અને અન્ય સંભવિત કારણોનું મૂલ્યાંકન કરી શકે છે.
જીભ પર ગાંઠ અથવા સોજો
જીભ પર અચાનક દેખાતી ગાંઠ હંમેશા ગંભીર બીમારીનો સંકેત હોતી નથી. ઈજા, દાઝવું, દાંતથી સતત ઘર્ષણ, Infection અથવા અન્ય Benign સ્થિતિઓ પણ તેની પાછળ હોઈ શકે છે.
Medical News Today અનુસાર જીભ પર બનેલી એવી ગાંઠ જે સતત બે અઠવાડિયા સુધી રહે, વધી રહી હોય, સ્પર્શમાં સખત લાગે અથવા દુખાવો/લોહી આવવા સાથે હોય, તેને અવગણવી ન જોઈએ. આવી સ્થિતિમાં તરત Doctor અથવા Dentistને બતાવવું જોઈએ. ખાસ કરીને જીભની કિનારી અથવા મોઢાના અન્ય ભાગોમાં સતત રહેતા અસામાન્ય Patch અથવા ગાંઠની તપાસ જરૂરી બની શકે છે. તેનો અર્થ એ નથી કે દરેક ગાંઠ Cancer છે, પરંતુ માત્ર જોઈને તેને Cancer અથવા સામાન્ય સમસ્યા માનવી યોગ્ય નથી.
એવો ઘા જે મટતો ન હોય
મોઢામાં નાનું Ulcer અનેક કારણોસર થઈ શકે છે અને સામાન્ય છાલા ઘણીવાર થોડા સમયમાં મટી જાય છે. પરંતુ જો જીભ અથવા મોઢામાં કોઈ ઘા લાંબા સમય સુધી રહે, વારંવાર એ જ જગ્યાએ થાય અથવા તેની સાથે દુખાવો, લોહી, ગાંઠ અથવા ગળવામાં તકલીફ હોય, તો Doctorની સલાહ લેવી જોઈએ.
NHS અનુસાર ત્રણ અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી રહેતો Mouth Ulcer, મોઢામાં ગાંઠ, સતત રહેતો લાલ અથવા સફેદ Patch અને એવો દુખાવો જે મટતો ન હોય, તે Cancerના સંભવિત સંકેતોમાં સામેલ હોઈ શકે છે.
જીભના રંગ અથવા બનાવટમાં અચાનક ફેરફાર
NCBI અનુસાર જીભનો રંગ ખોરાક, Hydration, Oral Hygiene, દવાઓ અને કેટલીક સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિઓથી પ્રભાવિત થઈ શકે છે. કેટલાક લોકોમાં Geographic Tongueને કારણે જીભ પર લાલ, ચીકણા અને અલગ-અલગ આકારના ભાગો દેખાઈ શકે છે. બીજી તરફ સફેદ, લાલ અથવા ઘેરા રંગના એવા Patch જે સતત રહે, તેમની તપાસ જરૂરી બની શકે છે.
ખાસ કરીને લાલ અને સફેદ Patchનું સતત રહેવું, સપાટીનું જાડું અથવા સખત થવું અથવા જીભની સામાન્ય બનાવટમાં કાયમી ફેરફાર ચિંતાનું કારણ બની શકે છે. તેથી જીભનો રંગ એક-બે દિવસ માટે બદલાય ત્યારે ગભરાવાની જરૂર નથી, પરંતુ ફેરફાર સતત રહે તો તેનું કારણ જાણવું જરૂરી છે.
જીભ પર સફેદ પડ, લાલાશ, ચીકણાપણું, ગાંઠ, ઘા અથવા અચાનક રંગ બદલાવો અનેક અલગ-અલગ કારણોસર થઈ શકે છે. તેમાં કેટલાક કારણો બિલકુલ સામાન્ય અને અસ્થાયી હોય છે, જ્યારે કેટલાક માટે તબીબી તપાસની જરૂર પડી શકે છે. Vitamin B12, Folate અને Ironની ઉણપ લાલ અથવા ચીકણી જીભનું એક સંભવિત કારણ હોઈ શકે છે, પરંતુ દરેક કિસ્સામાં આ જ કારણ હોય તે જરૂરી નથી.
સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે જીભમાં એવો ફેરફાર જે સતત રહે, વધી રહ્યો હોય અથવા દુખાવો, લોહી, ગાંઠ અથવા ગળવામાં તકલીફ સાથે હોય, તેની તપાસ કરાવવી જોઈએ. સમયસર Dental અથવા Medical તપાસ કરાવવાથી સામાન્ય કારણોની સારવાર પણ ઝડપથી થઈ શકે છે અને ગંભીર સમસ્યા હોય તો તેની ઓળખ પણ સમયસર થઈ શકે છે.
