Paneer Adulteration: બજારમાં વેચાઈ રહેલા પનીર પર સવાલ ઊભો થયો છે. કારણ સ્પષ્ટ છે, કારણ કે મહારાષ્ટ્ર સહિત અનેક રાજ્યોમાં પનીર જેવું દેખાતું એનાલોગ પનીર પર બેન લગાવી દેવામાં આવ્યો છે. દિલ્હીમાં પણ પનીરની તપાસ શરૂ થઈ ગઈ છે. સૂત્રોનું કહેવું છે કે 420 રૂપિયા પ્રતિ કિલો પનીર તૈયાર કરવામાં ખર્ચ થાય છે, જ્યારે દાવો છે કે હોટેલો અને ઢાબાઓમાં બલ્કમાં 200 રૂપિયામાં એક કિલો પનીર સપ્લાય થઈ રહ્યું છે.
દિલ્હી સરકારના ફૂડ સેફ્ટી વિભાગના સૂત્રોનું કહેવું છે કે બ્રાન્ડેડ કંપનીના પનીરમાં મિલાવટનું જોખમ ઓછું રહે છે, કારણ કે તેની તપાસ બાદ તેમના વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરવી સરળ છે, પરંતુ તેમ છતાં બ્રાન્ડેડ પનીરને પણ તપાસના દાયરાથી બહાર રાખવામાં આવ્યું નથી, તેની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
સૂત્રોએ જણાવ્યું કે પનીરમાં મિલાવટ ખુલ્લામાં વેચાઈ રહેલા પનીરમાં વધારે જોવા મળે છે, કારણ કે એક વખત માર્કેટમાં આવી ગયા બાદ પકડાઈ જવા પર કાર્યવાહીનું જોખમ ઓછું રહે છે, કારણ કે કોઈને ખબર જ હોતી નથી કે પનીરનું ઉત્પાદન કોણ કરી રહ્યું છે, ક્યાંથી આવ્યું છે, તેના માટે મોટા સ્તરે તપાસ જરૂરી છે, જે હાલમાં દિલ્હીમાં થઈ રહી નથી.
બેનની ચર્ચા
સૂત્રોનું કહેવું છે કે સપ્ટેમ્બરમાં સેન્ટ્રલ એડવાઇઝરી કમિટીની બેઠક થઈ હતી, જેમાં સમગ્ર દેશના સ્ટેટ કમિશનર પણ સામેલ થાય છે. આ બેઠકમાં એનાલોગ પનીર પર બેનની ચર્ચા થઈ હતી, પરંતુ અત્યાર સુધી દિલ્હીમાં આ દિશામાં કોઈ પગલું લેવામાં આવ્યું નથી. ઉલટું સેમ્પલની તપાસમાં પણ ઘટાડો નોંધાયો છે. 2024-25માં દિલ્હીમાં 2624 સેમ્પલની તપાસ કરવામાં આવી હતી, જેમાં 130 સેમ્પલ યોગ્ય જણાયા નહોતા. પરંતુ 2025-26માં 1684 સેમ્પલની તપાસ કરવામાં આવી, જેમાં 109 સેમ્પલ ફેલ થયા.
થાળીમાં આવ્યા બાદ કેવી રીતે થશે તપાસ?
એક અધિકારીએ જણાવ્યું કે તમે રેસ્ટોરન્ટમાં ભોજન કરી રહ્યા છો, શાકભાજીમાં પનીર છે, તો ખુલ્લી આંખે તમે નક્કી કરી શકતા નથી કે આ અસલી પનીર છે કે એનાલોગ. તેથી સામાન્ય વ્યક્તિ કંઈ કરી શકતો નથી, જરૂરી છે કે ફૂડ ડિપાર્ટમેન્ટ આ દિશામાં નક્કર પગલાં લે.
શું હોય છે એનાલોગ પનીર?
ગંગારામ હોસ્પિટલના ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજી વિભાગના HOD ડૉ. અનિલ અરોરાએ જણાવ્યું કે સામાન્ય પનીર દૂધમાંથી બને છે. તેમાં દૂધનું પ્રોટીન, ફેટ અને કેલ્શિયમ જેવા પોષક તત્વો મળે છે. જ્યારે એનાલોગ પનીરમાં વેજિટેબલ પ્રોટીનનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત સ્ટાર્ચ પણ ઉમેરવામાં આવે છે.
તેમાં નોર્મલ પનીર જેટલું પ્રોટીન હોતું નથી. AIIMSની ડાયટિશિયન અંજલી ભોલાએ જણાવ્યું કે પેકેટ બંધ પ્રોડક્ટ ખરીદતી વખતે પાછળ આપવામાં આવેલા Ingredients અને Nutrition Information જરૂર વાંચો.
આ રીતે કરો ઓળખ
અંજલીએ જણાવ્યું કે પનીર અસલી છે કે નકલી, તે જાણવા માટે પનીરનો એક નાનો ટુકડો ઉકાળીને કેટલીક મિનિટ ઠંડો કરો. ત્યારબાદ તેના પર 2-3 ટીપાં આયોડિન નાખો. જો પનીરનો રંગ વાદળી અથવા કાળો થઈ જાય તો આ સંકેત હોઈ શકે છે કે તેમાં સ્ટાર્ચ જેવી સામગ્રી ઉમેરવામાં આવી છે અને આ પનીર આર્ટિફિશિયલ રીતે તૈયાર કરવામાં આવ્યું હોઈ શકે છે.
