Bab el-Mandeb Crisis Impact on India: પશ્ચિમ એશિયા યુદ્ધ વચ્ચે હવે ખાડીના બાબ અલ મન્દેબ સ્ટ્રેટે ભારતની ચિંતા વધારી દીધી છે. યુદ્ધને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી પોતાના જહાજોની સુરક્ષિત વાપસી લોઢાના ચણા ચાવવા જેવી તો હતી જ, હવે બાબ અલ મન્દેબને લઈને યમનના હૂતી બળવાખોરોએ પણ ધમકી આપી છે. હૂતી ઈરાનનું સમર્થન કરે છે. અગાઉ પણ તેમણે ધમકી આપી હતી કે તેઓ ‘એક લીટર પણ તેલ’ લઈ જવા દેશે નહીં. તાજેતરમાં ઇઝરાયેલ પર મિસાઇલ હુમલા કરીને હૂતીઓએ પશ્ચિમ એશિયા યુદ્ધમાં પહેલીવાર એન્ટ્રી કરી છે. એવામાં જો હોર્મુઝના વર્તમાન સંકટ પછી બાબ અલ મન્દેબ પણ અવરોધાયું તો તેની ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વના તેલ સહિતના તમામ પ્રકારના વેપાર પર અસર પડી શકે છે. પૂરી વાત સમજીએ.
બાબ અલ મન્દેબ બની શકે છે આંસુઓનું દ્વાર
બાબ અલ મન્દેબને અરબીમાં આંસુઓનું દ્વાર કહેવામાં આવે છે. આરબ વાર્તાઓમાં તેને તે ખતરા તરીકે જોવામાં આવે છે, જેમાં નૌકાયન દરમિયાન જોખમોનો સામનો કરવો પડે છે. એવું પણ કહેવાય છે કે એક ભૂકંપે આરબ દ્વીપકલ્પને ‘હોર્ન ઓફ આફ્રિકા’ થી અલગ કરી દીધો હતો. ભારત માટે બાબ અલ મન્દેબ અત્યંત મહત્વનું છે, કારણ કે ભારતનો આશરે ૯૫ ટકા વેપાર દરિયાઈ માર્ગોથી જ થાય છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી ભારત જ્યાં ખાડીના દેશોમાંથી તેલ અને ગેસ મંગાવે છે, ત્યાં બાબ અલ મન્દેબ રૂટથી ભારતનો બાકીનો વેપાર થાય છે.
બાબ અલ મન્દેબ ક્યાં છે અને તે કેમ મહત્વ ધરાવે છે?
મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, બાબ અલ મન્દેબ લાલ સમુદ્રને એડનની ખાડી સાથે જોડે છે. તે હોર્ન ઓફ આફ્રિકાના જિબૂતી અને યમન વચ્ચે છે. તે લાલ સમુદ્ર માટે એન્ટ્રી ગેટ છે, જ્યાંથી સીધા સ્વેઝ નહેર પહોંચી શકાય છે. બાબ અલ મન્દેબ ૧૦૦ કિલોમીટર લાંબુ અને ૨૯ કિલોમીટર પહોળું છે. અહીંથી જહાજો નિયંત્રિત રીતે હુમલાઓથી બચતા પસાર થાય છે. વિશ્વના આશરે ૧૦-૧૨ ટકા દરિયાઈ વેપાર અને ૯ ટકા કાચું તેલ દરરોજ અહીંથી પસાર થાય છે. તે દક્ષિણી સ્વેઝ નહેરનો ગેટ પણ છે.
ભારત માટે આટલું કેમ અગત્યનું છે?
લાલ સમુદ્ર રૂટ ભારતનો યુરોપ અને ઉત્તર આફ્રિકા સાથેના વેપાર માટે અત્યંત મહત્વનો રહ્યો છે. ક્રિસિલ રેટિંગ એજન્સીના જણાવ્યા મુજબ, ૨૦૨૨-૨૩ દરમિયાન બાબ અલ મન્દેબથી ભારતની આશરે ૫૦ ટકા નિકાસ થાય છે અને ૩૦ ટકા આયાત થાય છે. ભારતનો યુરોપ સાથેનો આશરે ૮૦ ટકા વેપાર બાબ અલ મન્દેબ થઈને પસાર થાય છે. ભારતની કુલ વસ્તુ નિકાસના ૧૫ ટકાથી વધુ યુરોપિયન યુનિયનને આ જ રસ્તે કરવામાં આવે છે, જે વાર્ષિક આશરે ૪૫૦ બિલિયન ડોલર છે.
યમનના બળવાખોરોથી શું ખતરો છે?
હૂતી બળવાખોરોએ યમનના લાલ સમુદ્રના કિનારાઓ પર કબજો જમાવેલો છે. ૨૦૨૩ થી અત્યાર સુધીમાં આ બળવાખોરોએ ડ્રોન અને મિસાઇલોની મદદથી ૧૦૦ થી વધુ વ્યાપારી જહાજોને નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. જો અમેરિકી હુમલો થશે તો હૂતી બળવાખોરો લાલ સમુદ્ર પર હુમલા કરવાનું શરૂ કરી દેશે. હૂતીઓએ કહ્યું છે કે તેના નિશાના પર ઇઝરાયેલના સંવેદનશીલ મિલિટ્રી ઠેકાણાઓ છે. બીજી તરફ, ઇઝરાયેલે કહ્યું છે કે તેણે યમનથી લોન્ચ થનારી મિસાઇલોને ઇન્ટરસેપ્ટ કરી છે.
તેલ સપ્લાય અને મોંઘવારીનું જોખમ
હોર્મુઝ તો પહેલેથી જ બંધ છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, હુમલા તેજ થવાની સ્થિતિમાં ઈરાન બાબ અલ મન્દેબ પણ બંધ કરાવી શકે છે. એવામાં બંને સ્ટ્રેટ બંધ થવાથી વિશ્વના આશરે ૩૦ ટકા તેલના પુરવઠા પર રોક લાગવાનો ખતરો વધી શકે છે. ૨૦૨૫ ના મધ્યમાં બાબ અલ મન્દેબથી દરરોજ ૪૨ લાખ બેરલ કાચું તેલ પસાર થતું હતું. જો આ રૂટને બદલે દક્ષિણ આફ્રિકાના કેપ ઓફ ગુડ હોપ થઈને જહાજો આવે, તો તેમને મુસાફરી પૂરી કરવામાં વધારાના ૧૨-૧૫ દિવસ લાગી શકે છે. આનાથી ઈંધણનો ખર્ચ ૪૦ ટકા સુધી વધી શકે છે અને તેલની કિંમત ૧૦૦ ડોલર પ્રતિ બેરલથી ઉપર જઈ શકે છે, જે મોંઘવારી વધારી શકે છે.
