CJI Surya Kant Bench: “આપણે ગમે તે કરીએ, આપણે સમાજને જાતિના આધારે વિભાજીત ન કરવો જોઈએ.” મંગળવારે મહારાષ્ટ્ર સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણી કેસની સુનાવણી દરમિયાન ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાન્તે આ મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું. સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણીમાં 50% અનામત મર્યાદા અન્ય પછાત વર્ગો (OBC) ને પાયાના લોકશાહીમાં પ્રતિનિધિત્વથી વંચિત રાખશે તેવી ચિંતા વિવિધ પક્ષો દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવ્યા બાદ આ ટિપ્પણી આવી છે. ન્યાયાધીશ સૂર્યકાન્તે એક દિવસ પહેલા જ, 24 નવેમ્બરના રોજ CJI તરીકે શપથ લીધા હતા.
વરિષ્ઠ વકીલ ઇન્દિરા જયસિંહે શું કહ્યું
આરક્ષણને ટેકો આપતા વરિષ્ઠ વકીલ ઇન્દિરા જયસિંહે કહ્યું કે મહારાષ્ટ્રના ઘણા વિસ્તારોમાં નોંધપાત્ર આદિવાસી વસ્તી હોવાથી, તે વિસ્તારોમાં SC-ST અનામત માત્ર 50% હશે. આનાથી OBC અનામત માટે કોઈ જગ્યા રહેશે નહીં. તેમણે એ પણ નિર્દેશ કર્યો કે 1931 થી કોઈ જાતિ વસ્તી ગણતરી હાથ ધરવામાં આવી નથી, પરંતુ ઉમેર્યું કે હવે એક નવી વસ્તી ગણતરીનો પ્રસ્તાવ છે, જે OBC વસ્તી ટકાવારી નક્કી કરવામાં મદદ કરશે.
OBC ને બાકાત રાખીને લોકશાહી કેવી રીતે સ્થાપિત કરી શકાય?
એક અહેવાલ મુજબ, CJI સૂર્યકાંતે સ્વીકાર્યું કે OBC ને સંપૂર્ણપણે બાકાત રાખી શકાતા નથી, પરંતુ ટિપ્પણી કરી, “OBC ને બાકાત રાખીને લોકશાહી કેવી રીતે સ્થાપિત થઈ શકે?” બાદમાં, ન્યાયાધીશે પોતાનો અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યો કે સમાજને જાતિના આધારે વિભાજિત ન કરવો જોઈએ.
આપણે ફક્ત પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ વિશે વાત કરી રહ્યા છીએ
જ્યારે મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતે કહ્યું કે સમાજને જાતિના આધારે વિભાજિત ન કરવો જોઈએ, ત્યારે ઇન્દિરા જયસિંહે કહ્યું કે તેઓ ફક્ત પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વની માંગ કરી રહ્યા છે. આ પહેલીવાર નથી જ્યારે મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતે જાતિના વિભાજન સામે વાત કરી હોય. ફેબ્રુઆરીમાં, બેંગલુરુ એડવોકેટ્સ એસોસિએશનમાં અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ અને પછાત સમુદાયોના વકીલો માટે અનામતની માંગ કરતી અરજીઓની સુનાવણી કરતી વખતે, ન્યાયાધીશે કહ્યું હતું કે તેઓ બાર સભ્યોને જાતિ/ધર્મના આધારે વિભાજિત થવા દેશે નહીં.
આખો મામલો શું હતો? આખી વાત સમજો
મંગળવારે, સુપ્રીમ કોર્ટમાં મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત અને ન્યાયાધીશ જયમાલ્યા બાગચીની બેન્ચ મહારાષ્ટ્રની સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીઓમાં OBC અનામત લાગુ કરવાના મુદ્દા પર સુનાવણી કરી રહી હતી, જે 2021 થી અટકી પડી છે. ડિસેમ્બર 2021 માં, કોર્ટે OBC અનામત પર સ્ટે આપ્યો હતો, અને કહ્યું હતું કે ‘ટ્રિપલ-ટેસ્ટ’ પૂર્ણ કર્યા પછી જ તેનો અમલ કરી શકાય છે. ત્યારબાદ, રાજ્ય સરકારે માર્ચ 2022 માં સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીઓમાં OBC અનામતના મુદ્દાની તપાસ કરવા માટે જયંત કુમાર બાંઠિયા કમિશનની રચના કરી. બાંઠિયા કમિશને જુલાઈ 2022 માં પોતાનો અહેવાલ રજૂ કર્યો. મે 2025 માં, સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો હતો કે બાંઠિયા કમિશનના અહેવાલ પહેલા અસ્તિત્વમાં રહેલા કાયદા મુજબ OBC અનામત પૂરી પાડીને ચાર મહિનાની અંદર ચૂંટણીઓ યોજવામાં આવે.
ગયા અઠવાડિયે, કોર્ટે કહ્યું હતું – ખોટું અર્થઘટન
ગયા અઠવાડિયે, સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે રાજ્યના અધિકારીઓએ આદેશનું ખોટું અર્થઘટન કર્યું છે, જેનો અર્થ એ છે કે અનામત 50% થી વધુ હોઈ શકે છે. બાંઠિયા પહેલાની સ્થિતિ મુજબ ચૂંટણી કરાવવાના નિર્દેશમાં ૫૦% મર્યાદા ઓળંગવાની પરવાનગી નથી તે સ્પષ્ટતા કરતા, બેન્ચે મૌખિક રીતે અવલોકન કર્યું હતું કે અનામત મહત્તમ મર્યાદામાં હોવી જોઈએ.
