Delhi SIR Notices: દિલ્હીમાં મતદાર યાદીના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન એટલે કે Special Intensive Revision (SIR)ને લઈને પારદર્શિતા અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી એક અરજી અનુસાર, દિલ્હીની ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં સામેલ આશરે 33.13 લાખ મતદારોને ‘No Mapping’ એટલે કે મેપિંગ નહીં થવા અથવા ‘Logical Discrepancies’ એટલે કે તાર્કિક વિસંગતતાઓના આધારે નોટિસ આપવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. પરંતુ આરોપ છે કે ચૂંટણી પંચે અત્યાર સુધી એ જાહેર કર્યું નથી કે કયા મતદારોને નોટિસ મોકલવામાં આવી છે અને તેમને નોટિસ આપવાનું ચોક્કસ કારણ શું છે.
આ મામલો હવે સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચી ગયો છે. પારદર્શિતા કાર્યકર્તા અંજલિ ભારદ્વાજ અને અમૃતા જોહરીએ અરજી દાખલ કરીને ચૂંટણી પંચ અને દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી પર SIR પ્રક્રિયામાં પૂરતી જાહેર માહિતી ઉપલબ્ધ નહીં કરાવવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટ આ અરજી પર 21 સપ્ટેમ્બરે સુનાવણી કરવાની છે.
Election Commission has FINALLY published the list of 33 lakh voters who are being served notices under the Delhi SIR! This should have happened on 31st August itself, when the draft SIR list was released.
We had been highlighting this glaring omission and had finally filed a… pic.twitter.com/Wd13le84GR
— Anjali Bhardwaj (@AnjaliB_) September 18, 2026
33.13 લાખ મતદારો કઈ શ્રેણીઓમાં?
અરજીમાં આપવામાં આવેલા આંકડા અનુસાર, ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં સામેલ 33,13,000થી વધુ મતદારોને બે શ્રેણીઓમાં રાખવામાં આવ્યા છે.
- 13,79,785 મતદારો ‘No Mapping’ શ્રેણીમાં છે.
- 19,33,134 મતદારો ‘Logical Discrepancies’ શ્રેણીમાં છે.
અરજદારોનું કહેવું છે કે આ બંને શ્રેણીઓમાં રાખવામાં આવેલા મતદારોની સંપૂર્ણ યાદી જાહેર કરવામાં આવી નથી. સાથે જ એ પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું નથી કે કોઈ વ્યક્તિને આ શ્રેણીઓમાં રાખવાનો ચોક્કસ આધાર શું છે.
મેપિંગનો અર્થ શું છે?
SIRમાં ‘મેપિંગ’નો અર્થ વર્તમાન મતદારની વિગતોને 2002ની મતદાર યાદી સાથે જોડવાનો છે. તેમાં જૂના રોલમાં સંબંધિત મતદારનો પાર્ટ નંબર અને સિરિયલ નંબર જોવામાં આવે છે. જો કોઈ વર્તમાન મતદારનું નામ 2002ની મતદાર યાદીમાં મળતું નથી, તો તેના માતા-પિતાના 2002ના મતદાર રેકોર્ડના આધારે લિંક સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. ઓખલાના કોંગ્રેસ બૂથ લેવલ એજન્ટ-1 ફૌઝુલ અઝીમ અનુસાર, કયા મતદારનું મેપિંગ થયું નથી અને કોને નોટિસ મોકલવામાં આવી છે, તેની માહિતી મુખ્યત્વે બૂથ લેવલ અધિકારીઓ અને ચૂંટણી અધિકારીઓ પાસે છે.
‘Logical Discrepancies’ પર સૌથી મોટો સવાલ
અરજદારોએ ‘Logical Discrepancies’ શબ્દપ્રયોગ પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે ચૂંટણી પંચના 14 મેના સંચાર અને મૂળ SIR આદેશમાં એ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું નથી કે કોઈ મતદારને ‘Logical Discrepancy’ શ્રેણીમાં રાખવા માટે કયા ચોક્કસ માપદંડો અથવા પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવશે.
અરજી અનુસાર, આવી વિસંગતતાઓમાં નામ, માતા-પિતાની વિગતો અથવા ઉંમરમાં તફાવત જેવી બાબતો સામેલ હોઈ શકે છે. અરજદારોએ એ સવાલ પણ ઉઠાવ્યો છે કે શું પશ્ચિમ બંગાળમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવેલા SIRના માપદંડો દિલ્હીમાં પણ લાગુ કરવામાં આવી રહ્યા છે.
અરજદારોની માંગ શું છે?
અંજલિ ભારદ્વાજ અને અમૃતા જોહરીએ ચૂંટણી પંચ પાસે માંગ કરી છે કે નોટિસ મેળવનારા તમામ મતદારોની એક સંકલિત અને શોધી શકાય તેવી યાદી જાહેર કરવામાં આવે.
આ યાદીમાં—
- મતદારનું નામ,
- સરનામું,
- નોટિસની સંબંધિત શ્રેણી,
- અને નોટિસ જાહેર કરવાનું ચોક્કસ કારણ સ્પષ્ટ રીતે આપવામાં આવે.
અરજદારોનો આરોપ છે કે ECI અને દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીએ ન તો નોટિસ મેળવનારા મતદારોની યાદી જાહેર કરી છે અને ન તો નોટિસ જાહેર કરવાનો ચોક્કસ આધાર સ્પષ્ટ કર્યો છે.
ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં 47.56 લાખ નામ બહાર
દિલ્હીની 31 ઓગસ્ટે પ્રકાશિત ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં એવા મતદારોને સામેલ કરવામાં આવ્યા છે જેમણે એન્યુમરેશન ફોર્મ્સ જમા કરાવ્યા હતા. અરજીમાં આપવામાં આવેલા આંકડા મુજબ આ ડ્રાફ્ટ રોલમાં આશરે 97.53 લાખ મતદારો છે. આ ઉપરાંત આશરે 47.56 લાખ મતદારોને ASDD શ્રેણીઓ હેઠળ ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી બહાર રાખવામાં આવ્યા છે. ASDDનો અર્થ છે—Absent, Shifted, Dead અને Duplicate, એટલે કે ગેરહાજર, સ્થળાંતરિત, મૃત અથવા ડુપ્લિકેટ મતદાર.
આ રીતે દિલ્હીની SIR પ્રક્રિયામાં એક તરફ લાખો નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી બહાર થવાનો મુદ્દો છે અને બીજી તરફ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં સામેલ લાખો મતદારોને નોટિસ આપવામાં આવવા અંગે પારદર્શિતાનો સવાલ ઊભો થઈ રહ્યો છે.
અંજલિ ભારદ્વાજે 9 સપ્ટેમ્બરે આ મામલો ઉઠાવ્યો હતો
અંજલિ ભારદ્વાજે 9 સપ્ટેમ્બરે X પર પોસ્ટ કરીને દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીને સવાલ કર્યો હતો કે ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં સામેલ 33 લાખથી વધુ લોકોને નોટિસ આપવામાં આવી હોવાના અહેવાલો છતાં તેમની વિગતો જાહેર કેમ કરવામાં આવી નથી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આશરે 19.33 લાખ મતદારોને ‘anomalies’ અથવા ‘logical discrepancies’ હેઠળ અને આશરે 13.79 લાખને ‘unmapped’ શ્રેણીમાં રાખવામાં આવ્યા છે. ભારદ્વાજે એમ પણ કહ્યું કે ચૂંટણી પંચની ગાઇડલાઇન્સ અનુસાર ‘Logical Discrepancies’ અને ‘No Mapping’ શ્રેણીમાં આવતા મતદારોની યાદી દિલ્હી CEOની વેબસાઇટ પર પ્રકાશિત અને સંબંધિત કચેરીઓમાં પ્રદર્શિત કરવી જોઈએ.
ત્યારબાદ ભારદ્વાજ અને જોહરીએ 13 સપ્ટેમ્બરે દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીને વિગતવાર રજૂઆત મોકલી હતી. આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટ 21 સપ્ટેમ્બરે સુનાવણી કરશે.
JJ બેલા એસ્ટેટમાં સેંકડો નામ હટાવાયા
SIRને લઈને મધ્ય દિલ્હીના JJ બેલા એસ્ટેટના રહેવાસીઓમાં પણ ચિંતા છે. અહેવાલ અનુસાર, ચાંદની ચોક વિધાનસભા મતવિસ્તારના જૂના પાર્ટ 33ના 728 મતદારોને ASDD શ્રેણીના આધારે ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાંથી બહાર કરી દેવામાં આવ્યા હતા. બૂથ લેવલ ઓફિસર અને બૂથ લેવલ એજન્ટની બેઠકની મિનિટ્સમાં 632 મતદારોને ‘Shifted’ એટલે કે સ્થળાંતરિત દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ બાદમાં કરવામાં આવેલા જમીની ચકાસણીમાં સામે આવ્યું કે 500થી વધુ એવા રહેવાસીઓ હજુ પણ JJ બેલા એસ્ટેટમાં રહેતા હતા, જેમણે Enumeration Forms પણ ભર્યા હતા. આ લોકોએ મતદાર યાદીમાં પોતાનું નામ ફરી સામેલ કરાવવાનો પ્રયાસ શરૂ કર્યો.
462 લોકોએ Form 6 ભર્યું
વિસ્તારના રહેવાસી કમલ માસ્ટરના જણાવ્યા અનુસાર, ડ્રાફ્ટ યાદી પ્રકાશિત થયા બાદ JJ બેલા એસ્ટેટના રહેવાસીઓએ BLOને 462 Form 6 અરજીઓ જમા કરાવી છે. તેમનું કહેવું હતું કે બાકીના મતદારોએ પણ Form 6 ભરવાનું છે. તેમણે જણાવ્યું કે વસાહતોમાં રહેતા લોકોને ત્યાંના શિક્ષિત બાળકોએ ફોર્મ ભરવામાં મદદ કરી હતી. કમલ માસ્ટરના જણાવ્યા અનુસાર, ચૂંટણી પંચે તેમને ખાતરી આપી છે કે આ લોકોના નામ મતદાર યાદીમાં સામેલ કરી દેવામાં આવશે. હવે એ જોવાનું રહેશે કે અંતિમ મતદાર યાદીમાં કેટલા નામ ફરીથી ઉમેરવામાં આવે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં હવે શું થશે?
દિલ્હી SIRને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીનો મુખ્ય સવાલ પારદર્શિતા અને મતદારોને નોટિસ આપવાના સ્પષ્ટ આધાર સાથે જોડાયેલો છે. અરજદારો ઇચ્છે છે કે પંચ જાહેર કરે કે કયા મતદારોને નોટિસ આપવામાં આવી છે, તેમને ‘No Mapping’ અથવા ‘Logical Discrepancy’માં શા માટે રાખવામાં આવ્યા, આ શ્રેણીઓ નક્કી કરવાની સ્પષ્ટ પદ્ધતિ શું છે, સંબંધિત મતદારોને પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવાની તક કઈ પ્રક્રિયા હેઠળ મળશે.
21 સપ્ટેમ્બરે સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણી આ સમગ્ર વિવાદમાં આગળની દિશાના સંદર્ભમાં મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
