Digital Census India: દેશમાં ડિજિટલ વસ્તી ગણતરીનો પ્રથમ તબક્કો કાલથી એટલે કે 1 એપ્રિલ 2026 થી શરૂ થવા જઈ રહ્યો છે. આ માટે સરકારે પણ પોતાની તૈયારીઓ પૂરી કરી લીધી છે. રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને સેન્સસ કમિશનર મૃત્યુંજય કુમાર નારાયણે 2027 ની વસ્તી ગણતરી સાથે જોડાયેલી અનેક મહત્વની જાણકારી આપી. આ વખતની વસ્તી ગણતરીમાં 30 લાખ એન્યુમરેટર્સ, સુપરવાઈઝર અને અધિકારીઓ સામેલ થશે. ડિજિટલ વસ્તી ગણતરીને લઈને હજુ પણ ઘણા લોકોના મનમાં મૂંઝવણ છે, તેથી અમે સરળ ભાષામાં તમારા કામની 15 મોટી વાતો જણાવવા જઈ રહ્યા છીએ.
જાણો તમારા કામની 15 મોટી વાતો
1 એપ્રિલ 2026 થી હાઉસલિસ્ટિંગની પ્રક્રિયા શરૂ થશે, જેના હેઠળ આવાસની સ્થિતિ અને સુવિધાઓ સંબંધિત આંકડા એકત્ર કરવામાં આવશે.
આમાં 33 મુદ્દાઓ પર ડેટા એકત્ર કરવામાં આવશે, જેમાં તમારા ઘરની સ્થિતિ, ઉપલબ્ધ સુવિધાઓ, પરિવારની સંપત્તિ અને પરિવારના વડાનું નામ અને જાતિ જેવી મૂળભૂત માહિતી સામેલ છે.
45 દિવસની હાઉસલિસ્ટિંગ પ્રક્રિયામાં પહેલા 15 દિવસ પૂરી રીતે ‘સ્વ-ગણતરી’ (Self-enumeration) માટે નિર્ધારિત છે.
સ્વ-ગણતરીનો અર્થ છે પોતાની અને પોતાના ઘરની જાણકારી કોઈ સરકારી કર્મચારીને બદલે જાતે જ ‘ઓનલાઈન પોર્ટલ’ ના માધ્યમથી નોંધવી.
આ પોર્ટલ 16 ભાષાઓને સપોર્ટ કરે છે: અસમિયા, બંગાળી, અંગ્રેજી, ગુજરાતી, હિન્દી, કન્નડ, કોંકણી, મલયાલમ, મણિપુરી, મરાઠી, નેપાળી, ઓડિયા, પંજાબી, તમિલ, તેલુગુ અને ઉર્દૂ.
તમે 16 ભાષાઓમાં 33 પ્રશ્નોના જવાબ આપીને તમારા ઘરની સંપત્તિ, શિક્ષણ અને અન્ય વિગતો ભરી શકો છો.
આ પ્રક્રિયા પછી 16 અંકની સ્વ-ગણતરી આઈડી (ID) જનરેટ થશે જે તમારે સેવ કરી લેવાની છે.
આગામી 30 દિવસમાં જ્યારે સરકારી વસ્તી ગણતરી કર્મચારી તમારા ઘરે આવશે.
તમારે તેમને તે 16 અંકની યુનિક સ્વ-ગણતરી આઈડી આપવાની રહેશે, જેથી ડેટા વેરિફાય કરી શકાય.
સ્વ-ગણતરી પોર્ટલ ઉપરાંત, કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અમિત શાહે અન્ય ત્રણ પ્લેટફોર્મ પણ લોન્ચ કર્યા છે.
પહેલું છે ‘હાઉસલિસ્ટિંગ બ્લોક ક્રિએટર’, જે સેટેલાઈટ ઈમેજનો ઉપયોગ કરીને ગણતરી વિસ્તાર નક્કી કરવાની સુવિધા આપે છે.
બીજું છે ‘HLO મોબાઈલ એપ્લિકેશન’, એક ઓફલાઈન એપ જેની મદદથી ગણતરીકારો ફિલ્ડમાં ડેટા એકત્ર અને અપલોડ કરી શકે છે.
અંતમાં, ‘વસ્તી ગણતરી વ્યવસ્થાપન અને દેખરેખ પ્રણાલી’, એક કેન્દ્રીય ડેશબોર્ડ છે જે અધિકારીઓને વાસ્તવિક સમયમાં ગણતરીની પ્રગતિ પર નજર રાખવાની સુવિધા આપે છે.
બીજો તબક્કો, એટલે કે વસ્તી ગણતરી, ફેબ્રુઆરી 2027 માં થશે. આ તબક્કામાં વ્યક્તિગત સ્તર પર ડેટા એકત્ર કરવામાં આવશે જેમાં આર્થિક સ્થિતિ અને પ્રથમ વખત જ્ઞાતિ સંબંધિત જાણકારી હશે.
લદ્દાખ, જમ્મુ-કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડના બરફથી ઢંકાયેલા વિસ્તારોમાં ગણતરી સપ્ટેમ્બર 2026 માં પહેલા જ પૂરી થઈ જશે.
ફેબ્રુઆરી 2027 માં વસ્તી ગણતરીનો બીજો તબક્કો થશે શરૂ
વર્ષ 2026 માં હાઉસલિસ્ટિંગ તબક્કા પછી ફેબ્રુઆરી 2027 માં વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવશે, જે સેન્સસનો બીજો તબક્કો હશે. વસ્તી ગણતરીના તબક્કા દરમિયાન ધર્મ, પ્રજનન દર, સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિ, સ્થળાંતર અને 1931 પછી પ્રથમ વખત ‘જ્ઞાતિ’ (Caste) જેવા વ્યક્તિગત ડેટા ફિલ્ડ્સને સામેલ કરવામાં આવશે. RGI એ જણાવ્યું કે તબક્કા-2 ના પ્રશ્નો – જેમાં જ્ઞાતિ ગણતરી સામેલ હશે – તે પછીથી સૂચિત કરવામાં આવશે.
