India Indonesia Defense Deal: ભારત અને ઈન્ડોનેશિયાએ મંગળવારે તેમના સંરક્ષણ અને વ્યૂહાત્મક સંબંધોનો મોટો વિસ્તાર કર્યો છે. બંને દેશોએ બ્રહ્મોસ સુપરસોનિક ક્રુઝ મિસાઈલની વધારાની ખરીદી, અસ્ત્ર Mk-1 બિયોન્ડ-વિઝ્યુઅલ-રેન્જ એર-ટુ-એર મિસાઈલ, ક્રિટિકલ મિનરલ્સ (મહત્વપૂર્ણ ખનિજો) માં સહયોગ અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વના સબાંગ પોર્ટના સંયુક્ત વિકાસ સાથે જોડાયેલા અનેક મહત્વપૂર્ણ કરારો પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.
આ સમજૂતીઓ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ઈન્ડોનેશિયાના રાષ્ટ્રપતિ પ્રબોવો સુબિયાંતો વચ્ચે થયેલી વાતચીત બાદ કરવામાં આવી છે. સૌથી મહત્વના કરારોમાંનો એક ક્રિટિકલ મિનરલ્સ સપ્લાય ચેઈન સાથે જોડાયેલો છે. આ અંતર્ગત ભારત ઈન્ડોનેશિયામાં સ્ટીલ, નિકલ અને રેર-અર્થ પરમનન્ટ મેગ્નેટના નિર્માણમાં રોકાણ કરશે. આ ક્ષેત્રમાં હાલમાં ચીનનું વર્ચસ્વ છે.
અગાઉના અહેવાલમાં જણાવ્યું હતું કે ઈન્ડોનેશિયા ભારત પાસેથી વધારાની બ્રહ્મોસ મિસાઈલ ખરીદવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. બીજી તરફ, નવી દિલ્હી ઈન્ડોનેશિયાની કંપનીઓ સાથે મળીને ખાસ કરીને નિકલ જેવા ક્રિટિકલ મિનરલ્સની પ્રોસેસિંગ માટે સંયુક્ત પરિયોજનાઓ (જોઈન્ટ વેન્ચર) શરૂ કરવાની સંભાવનાઓ તપાસી રહ્યું હતું.
સરકારી સૂત્રોએ જણાવ્યું કે બંને દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગ વધારવા માટે લાંબા સમયથી વાતચીત ચાલી રહી હતી. ઈન્ડોનેશિયાએ આ વર્ષે જ એક બ્રહ્મોસ બેટરી ખરીદવાનો કરાર કર્યો હતો. હવે નવી સમજૂતી હેઠળ તે તબક્કાવાર રીતે વધારાની બ્રહ્મોસ સિસ્ટમ પણ ખરીદશે. બંને દેશોએ ઈન્ડોનેશિયાના 16 Su-30 લડાકુ વિમાન માટે અસ્ત્ર Mk-1 એર-ટુ-એર મિસાઈલ ખરીદવા પર પણ સહમતિ બનાવી છે.
સૂત્રોએ જણાવ્યું કે આ વધારાની બ્રહ્મોસ અને અસ્ત્ર મિસાઈલો માટે એક વ્યાપક સમજૂતી છે. આ અંગે આગળ પણ વાતચીત ચાલુ રહેશે અને બાદમાં ઔપચારિક કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે.
આ વ્યવસ્થા હેઠળ સરકારી કંપની ભારત ડાયનેમિક્સ લિમિટેડ (BDL), જે અસ્ત્ર મિસાઈલ બનાવે છે, તે ઈન્ડોનેશિયાના Su-30 લડાકુ વિમાનમાં આ મિસાઈલને એકીકૃત (ઈન્ટિગ્રેટ) કરશે. આ મિસાઈલ પહેલાથી જ ભારતીય વાયુસેનામાં ઉપયોગમાં લેવાઈ રહી છે. સોલિડ રોકેટ મોટરથી ચાલતી અસ્ત્ર Mk-1 એક બિયોન્ડ-વિઝ્યુઅલ-રેન્જ એર-ટુ-એર મિસાઈલ છે, જેની મારક ક્ષમતા લગભગ 80 થી 110 કિલોમીટર છે.
ભારત આનાથી પણ લાંબી દૂરીવાળી અસ્ત્ર Mk-2 મિસાઈલ પણ વિકસિત કરી રહ્યું છે, જેની મારક ક્ષમતા લગભગ 160 કિલોમીટર હોવાની અપેક્ષા છે. ગયા વર્ષે સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહની અધ્યક્ષતાવાળી ડિફેન્સ એકવિઝિશન કાઉન્સિલે ભારતીય વાયુસેના માટે અસ્ત્ર Mk-2 ખરીદવાના પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી હતી. આનાથી વાયુસેનાની હવાઈ યુદ્ધ ક્ષમતામાં મોટો વધારો થશે.
એક અન્ય મોટું વ્યૂહાત્મક પરિણામ સબાંગ પોર્ટના સંયુક્ત વિકાસનો કરાર રહ્યો. આ બંદરગાહ ઈન્ડોનેશિયાના સુમાત્રા દ્વીપના ઉત્તરી છેડે, મલાક્કા જલડમરુમધ્યની સામે સ્થિત છે અને ભારતના પ્રસ્તાવિત ગ્રેટ નિકોબાર ટ્રાન્સ-શિપમેન્ટ પોર્ટથી લગભગ 160 કિલોમીટર દૂર છે. તે દુનિયાના સૌથી વ્યસ્ત દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક, મલાક્કા જલડમરુમધ્યના પ્રવેશદ્વાર પાસે છે, જ્યાંથી દુનિયાના વ્યાપાર અને ઉર્જા પુરવઠાનો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે. આ જ કારણે આ બંદરગાહની વ્યૂહાત્મક મહત્વતા ખૂબ વધારે છે.
સૂત્રોએ જણાવ્યું કે સબાંગ પોર્ટથી ભારતને ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં દરિયાઈ પહોંચ અને હાજરી વધારવામાં મદદ મળશે. આ ઊંડા પાણીનું બંદરગાહ છે, જ્યાં સબમરીન સહિત તમામ પ્રકારના નૌસૈનિક જહાજ આવી શકે છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની મે 2018 માં ઈન્ડોનેશિયા યાત્રા દરમિયાન ભારત અને ઈન્ડોનેશિયાએ તેમના સંબંધોને સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનરશિપથી વધારીને નવી વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીનો દરજ્જો આપ્યો હતો.
તે નિર્ણય બાદ બંને દેશોએ સબાંગ અને તેની આસપાસ બંદરગાહ સાથે જોડાયેલું પાયાનું માળખું વિકસાવવા માટે એક સંયુક્ત ટાસ્ક ફોર્સ બનાવી. સાથે જ ભારતના અંદમાન અને નિકોબાર દ્વીપ સમૂહ અને ઈન્ડોનેશિયાના આચેહ પ્રાંત તથા સુમાત્રાના અન્ય ભાગો વચ્ચે સંપર્ક (કનેક્ટિવિટી) બહેતર બનાવવા પર પણ કામ શરૂ કરવામાં આવ્યું.
