Lonar Lake level increased: મહારાષ્ટ્રના બુલઢાણા જિલ્લાના વિશ્વ પ્રસિદ્ધ લોણાર સરોવરના જળસ્તરમાં સતત વધારો થવાના ચોંકાવનારા સમાચાર સામે આવ્યા છે. જળસ્તર વધવાને કારણે સરોવરની જૈવ-વિવિધતા પર ઉભા થયેલા જોખમને જોતા, મુંબઈ ઉચ્ચ ન્યાયાલયની નાગપુર ખંડપીઠે આ મામલાની ગંભીર નોંધ લીધી છે. અદાલતે આ મામલે સ્વેચ્છાએ સંજ્ઞાન લેતા જનહિત અરજી (PIL) દાખલ કરવાના આદેશ આપ્યા છે. ગત સપ્ટેમ્બર મહિનાથી લોણાર સરોવરના જળસ્તરમાં સતત વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. સરોવરની ચારે બાજુ આવેલા મુખ્ય સ્ત્રોતો અને ઝરણાઓમાંથી પાણીનો પ્રવાહ સતત ચાલુ છે, જેના કારણે અંદાજ છે કે જળસ્તર લગભગ ૧૫ થી ૨૦ ફૂટ વધી ગયું છે.
પાણી વધવાને કારણે સરોવરના કાંઠે આવેલા મહાદેવના અનેક પ્રાચીન મંદિરો જળમગ્ન થઈ ગયા છે. વિશ્વ પ્રસિદ્ધ કમલજા માતા મંદિરના ગર્ભગૃહમાં પણ પાણી ઘુસી ગયું છે. મંદિરની સામે આવેલો દીપસ્તંભ, જે પહેલા સંપૂર્ણ દેખાતો હતો, તે હવે અડધો પાણીમાં ડૂબી ગયો છે. પર્યાવરણવિદોના મતે, લોણાર એક ખારા પાણીનું સરોવર છે. છેલ્લા ૩-૪ મહિનાથી મીઠા પાણીના સ્ત્રોતો તેમાં ભળવાને કારણે તેની ક્ષારીય વિશેષતા જોખમમાં મુકાઈ ગઈ છે. નવાઈની વાત એ છે કે હવે આ પાણીમાં માછલીઓ પણ દેખાવા લાગી છે, જે ખારા પાણીના સરોવરની પ્રાકૃતિક સંરચના માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે.
બીજી તરફ સરકારી આદેશ મુજબ, છત્રપતિ સંભાજીનગરના ભૂગર્ભ જળ નિષ્ણાત પ્રોફેસર અશોક તેજનકર અને તહસીલદાર ભૂષણ પાટીલે સરોવરનું નિરીક્ષણ કર્યું છે. જળસ્તર વધવાનું ચોક્કસ વૈજ્ઞાનિક કારણ હજુ સ્પષ્ટ થયું નથી અને તે માટે ઊંડા સંશોધનની જરૂર હોવાનું જણાવાયું છે. પરંતુ, હવે આ મામલે ન્યાયાલયે હસ્તક્ષેપ કર્યો છે. મુંબઈ હાઈકોર્ટની નાગપુર બેંચના ન્યાયમૂર્તિ અનિલ કિલોર અને ન્યાયમૂર્તિ રાજ વાકોડેની ખંડપીઠે આ સ્થિતિને ગંભીરતાથી લીધી છે. ન્યાયાલયે એડવોકેટ મોહિત ખજાનચીને ‘એમિકસ ક્યુરી’ (ન્યાય મિત્ર) નિયુક્ત કર્યા છે અને તેમને આગામી સાત દિવસમાં વિગતવાર જનહિત અરજી રજૂ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.
ઉલ્કાપિંડના અથડાવાથી નિર્મિત લોણાર સરોવર વૈશ્વિક સંશોધન માટે અત્યંત મહત્વનું છે. પ્રવાસીઓની સાથે સાથે દુનિયાભરના સંશોધકો તેનો અભ્યાસ કરવા આવે છે. તેથી જ ઉચ્ચ ન્યાયાલયે આ પ્રાકૃતિક વારસાના સંરક્ષણ માટે કડક વલણ અપનાવ્યું છે, જેનું પર્યાવરણ પ્રેમીઓએ સ્વાગત કર્યું છે.
