Madras State To Tamilnadu: ફિલ્મોથી લઈને સામાન્ય બોલચાલની ભાષામાં અવારનવાર એવું થાય છે કે ભારતના દક્ષિણી રાજ્યો સાથે સંબંધ ધરાવનાર કોઈ વ્યક્તિને મદ્રાસી કહીને સંબોધવામાં આવે છે. સવાલ ઉઠે છે કે દક્ષિણ ભારતમાં ઘણા બધા રાજ્યો છે પરંતુ તેમને મદ્રાસી કહેવાનો શું અર્થ છે? કહેવા માટે તમિલ, કન્નડ, તેલુગુ, કેરળાઈટ કંઈ પણ કહી શકાય છે. પરંતુ હંમેશાથી એવું નહોતું. આધુનિક સમયમાં જે મદ્રાસની ઓળખ માત્ર ચેન્નઈ શહેર સુધી સીમિત થઈ ગઈ, તે એક સમયે વિશાળ વિસ્તાર ધરાવતું હતું. બાદમાં તેમાંથી ઘણા રાજ્યો તૂટીને અલગ થયા અને મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી જ આગળ જઈને તમિલનાડુના રૂપમાં સામે આવ્યું.
ભારતના દક્ષિણી છેડે સ્થિત તમિલનાડુ આજે પોતાની સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિ અને આર્થિક શક્તિ માટે જાણીતું છે. અહીં વિધાનસભા ચૂંટણી ચર્ચાનો વિષય બની. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આઝાદી સમયે તે મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીનો હિસ્સો હતું અને બાદમાં મદ્રાસ રાજ્ય કહેવાયું. આનો પાયો એક વિશાળ સામ્રાજ્યથી સીમિત થઈને ભાષાકીય આધાર પર એક વિશિષ્ટ ઓળખ મેળવવા સુધી ટકેલો છે. આ સફર સંઘર્ષ, બલિદાન અને દૂરંદેશી રાજનીતિની વાર્તા છે. આખરે મદ્રાસ રાજ્ય શું હતું? તે બાદમાં તમિલનાડુ કેવી રીતે બન્યું?
ઓડિશાથી કેરળ સુધી હતું મદ્રાસ
બ્રિટિશ શાસન દરમિયાનની વાત છે, જ્યારે મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી એક ઘણો મોટો વહીવટી વિસ્તાર હતો. આમાં ન માત્ર આજનું તમિલનાડુ, પરંતુ આંધ્ર પ્રદેશના દરિયાકાંઠાના ભાગોથી લઈને ઉત્તરી કર્ણાટક, કેરળનો મલબાર વિસ્તાર અને ઓડિશાના દક્ષિણી ભાગો પણ સામેલ હતા. તે સમયે આ વિસ્તાર ભાષાકીય આધાર પર નહીં, પરંતુ વહીવટી સુવિધાના આધાર પર બનેલો હતો. કર્ણાટકનો બાકીનો હિસ્સો મૈસૂર અને કેરળનો બાકીનો હિસ્સો ત્રાવણકોર રાજ્ય હતું.
દેશમાં અંગ્રેજોના શાસન સુધી મદ્રાસને લઈને આ સ્થિતિ બનેલી રહી. 1947 માં મળેલી આઝાદી બાદ ભારતના વિભિન્ન ભાગોમાં ભાષાકીય આધાર પર રાજ્યોના પુનર્ગઠનની માંગ ઉઠવા લાગી. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં પણ આ માંગ જોર પકડવા લાગી. અહીં સૌથી પહેલા તેલુગુ ભાષી લોકોએ મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીથી અલગ થઈને પોતાનું અલગ આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્ય બનાવવાની માંગ કરી.
વર્ષ 1952 માં સ્વતંત્રતા સેનાની પોટ્ટી શ્રીરામુલુએ અલગ આંધ્ર રાજ્ય માટે 58 દિવસ સુધી આમરણ ઉપવાસ કર્યા, જે બાદ તેમનું મૃત્યુ થયું. શ્રીરામુલુના મોત બાદ હિંસા ફાટી નીકળી અને તેનું પરિણામ એ આવ્યું કે 1953 માં ‘આંધ્ર રાજ્ય’ ની રચના થઈ. આ પછી 1956 માં રાજ્ય પુનર્ગઠન અધિનિયમ હેઠળ ભાષાકીય આધાર પર રાજ્યોની સીમાઓ ફરીથી નક્કી કરવામાં આવી.
મદ્રાસ રાજ્યથી અલગ કરીને મલબારને કેરળમાં અને દક્ષિણ કન્નડને મૈસૂર (હવે કર્ણાટક) માં ભેળવી દેવામાં આવ્યું. હવે મદ્રાસ રાજ્ય મુખ્યત્વે તમિલ ભાષી રહી ગયું હતું. આ પછી અહીં ‘તમિલનાડુ’ નામની માંગ અને સંઘર્ષ તેજ થઈ ગયો. જોકે રાજ્યમાં હવે માત્ર તમિલ ભાષી હતા પરંતુ તેનું નામ હજુ પણ ‘મદ્રાસ રાજ્ય’ જ હતું. તમિલ રાષ્ટ્રવાદ અને ગૌરવના ઉદય સાથે જ નામ બદલવાની માંગ તેજ થવા લાગી.
મદ્રાસથી નામ બદલાયું તમિલનાડુ
તમિલ લોકો પોતાના રાજ્યનું નામ ‘તમિલનાડુ’ એટલે કે તમિલોની ભૂમિ કરવા માંગતા હતા. આને લઈને સંઘર્ષનો તબક્કો ચાલ્યો. આમાં પ્રસિદ્ધ ગાંધીવાદી નેતા થિયાગી શંકરલિંગનારના ઉપવાસ મુખ્ય છે. શંકરલિંગનારે મદ્રાસ રાજ્યનું નામ બદલીને ‘તમિલનાડુ’ કરવાની માંગ સાથે 76 દિવસ સુધી ભૂખ હડતાળ કરી. આ દરમિયાન દુર્ભાગ્યવશ તેમનું મૃત્યુ થયું, જેનાથી આ આંદોલન વધુ ઉગ્ર બન્યું.
દ્રવિડ આંદોલનનો ઉદય
સી.એન. અન્નાદુરાઈ અને ઈ.વી. રામાસ્વામી પેરિયારના નેતૃત્વમાં દ્રવિડ મુન્નેત્ર કઝગમ (DMK) એ આ માંગને જોરશોરથી ઉઠાવી. તેમની દલીલ હતી કે ‘મદ્રાસ’ નામ માત્ર એક શહેર (ચેન્નઈ) ને દર્શાવે છે, જ્યારે ‘તમિલનાડુ’ સમગ્ર તમિલ સમાજની સંસ્કૃતિ અને ભાષાનું પ્રતીક છે. નામ બદલવાની પ્રક્રિયા અંતિમ તબક્કે ત્યારે પહોંચી જ્યારે રાજનીતિમાં મોટો ફેરફાર થયો. 1967 ની ચૂંટણીમાં DMK એ ભારે જીત નોંધાવી અને સી.એન. અન્નાદુરાઈ મુખ્યમંત્રી બન્યા.
18 જુલાઈ 1967 ના રોજ અન્નાદુરાઈએ મદ્રાસ વિધાનસભામાં રાજ્યનું નામ બદલીને ‘તમિલનાડુ’ કરવાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો, જેને સર્વસંમતિથી પસાર કરવામાં આવ્યો. આને સંસદની મંજૂરી પણ મળી. કેન્દ્ર સરકારે 1968 માં આ માટે કાયદો પસાર કર્યો. 14 જાન્યુઆરી, 1969 ના રોજ મદ્રાસ રાજ્યનું નામ સત્તાવાર રીતે બદલીને તમિલનાડુ કરી દેવામાં આવ્યું. ત્યારથી લઈને આજ સુધી આ વર્તમાન સ્વરૂપમાં સર્વમાન્ય છે.
નામ બદલવાના મુખ્ય કારણો શું હતા?
ભાષાકીય ઓળખ: ‘મદ્રાસ’ નામ બ્રિટિશ વારસો અને માત્ર એક શહેર સાથે જોડાયેલું હતું, જ્યારે ‘તમિલનાડુ’ સમગ્ર તમિલ વિસ્તારની સંસ્કૃતિને દર્શાવે છે.
રાજકીય સ્વાયત્તતા: દ્રવિડ પક્ષોનું માનવું હતું કે રાજ્યનું નામ ત્યાંના લોકોની ભાષા (તમિલ) પર હોવું જોઈએ.
જનતાનું દબાણ: શંકરલિંગનાર જેવા કાર્યકર્તાઓના બલિદાને જનતામાં આ ભાવનાને ઊંડી કરી દીધી હતી.
વહીવટી સ્પષ્ટતા: આંધ્ર, કેરળ અને કર્ણાટકના અલગ થયા બાદ ‘મદ્રાસ’ નામ આ નવા નાના રાજ્ય માટે યોગ્ય નહોતું રહ્યું. ‘મદ્રાસ’ શહેર (હવે ચેન્નઈ) અને ‘મદ્રાસ’ રાજ્ય વચ્ચેના તફાવતને સ્પષ્ટ કરવા માટે પણ આ ફેરફાર જરૂરી હતો.
મદ્રાસથી તમિલનાડુ નામ બદલવા પાછળ ભાષાકીય ઓળખથી લઈને પ્રાદેશિક ગૌરવ અને ભાવનાત્મક જોડાણ સુધીની બાબતો સામેલ છે. તમિલને દુનિયાની સૌથી જૂની ભાષાઓમાંની એક માનવામાં આવે છે. લોકો ઈચ્છતા હતા કે રાજ્યનું નામ તેમની માતૃભાષા અને સાંસ્કૃતિક મૂળને પ્રતિબિંબિત કરે. બીજી તરફ ‘મદ્રાસ’ શબ્દ સંસ્થાનવાદી વારસાનું પ્રતીક હતો. જ્યારે ‘તમિલનાડુ’ નો અર્થ છે- ‘તમિલોનો દેશ અથવા ભૂમિ’. આ ભાવનાત્મક રીતે લોકોની નજીક હતું.
