Sardar Patel: ભારતના ઇતિહાસના પાનાઓ જ્યારે પણ પલટાય છે, ત્યારે એક સવાલ દરેક ભારતીયના મનમાં ચોક્કસ ઉઠે છે: “જો સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન બન્યા હોત તો આજે દેશ ક્યાં હોત?”અને તેની સાથે જ બીજો સવાલ જોડાય છે કે, “શું મહાત્મા ગાંધીએ સરદાર પટેલ સાથે અન્યાય કર્યો હતો?
આ કોઈ સામાન્ય ચર્ચા નથી, પણ આઝાદીના સમયનું એક એવું કડવું સત્ય છે જે આજે પણ દેશના રાજકારણને ગરમાવી મૂકે છે.
૧૯૪૬ની એ ઐતિહાસિક ઘટના: સરદારના પક્ષમાં બહુમતી
વાત છે ૧૯૪૬ના કોંગ્રેસ પ્રમુખની ચૂંટણીની. જે વ્યક્તિ પ્રમુખ બને તે જ આઝાદ ભારતનો પ્રથમ વડાપ્રધાન બનવાનો હતો. કોંગ્રેસની ૧૫ પ્રાદેશિક સમિતિઓ (Pradesh Congress Committees) માંથી ૧૨ સમિતિઓએ સરદાર પટેલના નામની ભલામણ કરી હતી. બાકીની સમિતિઓએ કોઈનું નામ નહોતું આપ્યું.
મતલબ કે લોકશાહી ઢબે સરદાર પટેલ જ જનતા અને પક્ષની પહેલી પસંદ હતા. જવાહરલાલ નહેરુના પક્ષમાં એક પણ સમિતિનો મત નહોતો.
ગાંધીજીની હઠ અને સરદારનું બલિદાન
જ્યારે નહેરુએ સેકન્ડ ઇન કમાન્ડ (બીજા નંબરે) રહેવાની ચોખ્ખી ના પાડી દીધી, ત્યારે ગાંધીજીએ સરદાર પટેલને પોતાનું નામ પાછું ખેંચવા કહ્યું. ગાંધીજી જાણતા હતા કે નહેરુ વિદેશી બાબતો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વધુ સ્વીકાર્ય હતા, જ્યારે સરદાર જમીની નેતા હતા. પરંતુ લોકશાહીના નિયમો બાજુ પર મૂકીને ગાંધીજીએ નહેરુની જીદ આગળ નમવું પડ્યું.
સરદારે ગાંધીજીના એક ઈશારે, દેશના હિતમાં અને પક્ષમાં ભંગાણ ન પડે તે માટે વડાપ્રધાન પદનો દાવો છોડી દીધો. આને ઘણા ઇતિહાસકારો ‘મોટો રાજકીય અન્યાય’ ગણાવે છે.
જો સરદાર હોત તો…
આજે પણ લોકો માને છે કે જો સરદાર વડાપ્રધાન હોત તો:
કાશ્મીરનો મુદ્દો ક્યારેય યુએન (UN) માં ન ગયો હોત અને આજે પાક-હસ્તક કાશ્મીર (PoK) જેવી કોઈ સમસ્યા ન હોત.
૧૯૬૨નું ચીન સામેનું યુદ્ધ કદાચ ટળી ગયું હોત, કારણ કે સરદારે ચીનની દાનત વહેલી પારખી લીધી હતી.
આખરી સત્ય
ગાંધીજીનો આ નિર્ણય સરદાર પટેલ માટે અન્યાયી જરૂર કહી શકાય, પણ સરદારની મહાનતા એ હતી કે તેમણે ક્યારેય પદ માટે બગાવત ન કરી. તેમણે ડેપ્યુટી પીએમ અને ગૃહમંત્રી તરીકે રહીને પણ ૫૬૨ દેશી રજવાડાંનું વિલીનીકરણ કરીને ‘અખંડ ભારત’નું નિર્માણ કર્યું. પદ ન મળવા છતાં સરદાર લોકોના હૃદયમાં ‘કિંગ’ સાબિત થયા.
સરદાર પટેલ, મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નહેરુ, ૧૯૪૬ કોંગ્રેસ ચૂંટણી, અખંડ ભારત, કાશ્મીર મુદ્દો, ભારતીય ઇતિહાસ, લોખંડી પુરુષ સાથે અન્યાય, ગુજરાતી આર્ટિકલ.
આ પણ વાંચો: Rainwater harvesting: ચોમાસાની ધમાકેદાર એન્ટ્રી અને વોટર હાર્વેસ્ટિંગ (વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ) – Newz Cafe
