SIR Voter List Controversy: સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા ચૂંટણી પંચના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન એટલે કે એસઆઈઆર (SIR) ને વૈધ ઠેરવવામાં આવ્યા બાદ કોંગ્રેસે કેટલાક આકરા સવાલો પૂછ્યા છે. કોંગ્રેસે કહ્યું કે કોર્ટે SIR ની બંધારણીય વૈધતા તો માની, પરંતુ પોતાના ચુકાદામાં તેટલા જ નવા સવાલો પણ ઉભા કરી દીધા છે. પાર્ટીએ કહ્યું છે કે ચુકાદામાં એ પણ લખ્યું છે કે જ્યાં નાગરિકતાનો પ્રશ્ન ઉભો થાય છે, ત્યાં ચૂંટણી પંચે આ મુદ્દો ગૃહ મંત્રાલય જેવી સક્ષમ સંસ્થાને મોકલવો પડશે અને આવા સંજોગોમાં તેમનો નિર્ણય બંધનકર્તા રહેશે. તેણે પૂછ્યું છે કે જો આ વાત સાચી હોય તો દેશના કેટલાય રાજ્યોમાં ૭.૫ કરોડ લોકોની નાગરિકતાનો નિર્ણય લેવાય તે પહેલા જ તેમને યાદીમાંથી કેવી રીતે હટાવવામાં આવ્યા? પાર્ટીએ પૂછ્યું કે આ કરોડો લોકોનો મતાધિકાર એક એવી સંસ્થા દ્વારા કેવી રીતે છીનવી લેવામાં આવ્યો, જેને આ અધિકાર જ નથી?
સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા બાદ કોંગ્રેસ નેતા અભિષેક મનુ સિંઘવીએ પત્રકાર પરિષદ યોજી હતી. આમાં તેમણે કહ્યું, ‘સુપ્રીમ કોર્ટે સાફ કર્યું છે કે નાગરિકતા નક્કી કરવાનો અંતિમ અધિકાર ચૂંટણી પંચ પાસે નથી. આ અધિકાર નાગરિકતા કાયદા હેઠળ ગૃહ મંત્રાલય જેવી સક્ષમ સંસ્થા પાસે છે. ચૂંટણી પંચ માત્ર વહીવટી રીતે આ બાબતને જોઈ શકે છે.’
કોંગ્રેસના મુખ્ય સવાલ
સિંઘવીએ સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદામાં વિરોધાભાસ દર્શાવતા પૂછ્યું:
જો ચૂંટણી પંચ નાગરિકતા નક્કી ન કરી શકે અને તેણે મામલો ગૃહ મંત્રાલયને મોકલવો પડે તો દેશના કેટલાય રાજ્યોમાં ૭.૫ કરોડ લોકોને નાગરિકતાનો નિર્ણય થતાં પહેલા જ મતદાર યાદીમાંથી કેવી રીતે હટાવી દેવામાં આવ્યા?
આ કરોડો લોકોનો મતાધિકાર એક એવી સંસ્થાએ કેવી રીતે છીનવી લીધો, જેને આ અધિકાર જ નથી?
તેમણે આગળ કહ્યું, ‘ચુકાદાના પેરા ૯૭ થી ૧૦૧ સુધી વાંચવાથી ખબર પડે છે કે ચૂંટણી પંચમાં ગંભીર ખામીઓ હતી. આ ખામીઓને સુધારવાની જરૂર એટલા માટે પડી કારણ કે રાજકીય પક્ષો અને એનજીઓ કોર્ટમાં ગયા. બિહારમાં ૬૫ લાખ નામ હટાવવામાં આવ્યા હતા. આ નામોને ફરીથી પ્રકાશિત કરવા અને કારણ જણાવવું પણ કોર્ટમાં અરજીઓ દાખલ થયા પછી જ શક્ય બન્યું. કેટલાય રાજ્યોમાં હાઈકોર્ટે પક્ષકારો બનાવ્યા, બીએલએ (BLA) એટલે કે બૂથ લેવલ એજન્ટ અને પેરાલીગલને સામેલ કરવામાં આવ્યા જેથી લોકો ફોર્મ યોગ્ય રીતે ભરી શકે.’
SIR ની સમય-સીમા પર સવાલ
સિંઘવીએ SIR ની સમય સીમાને સૌથી મોટી ભૂલ ગણાવતા કહ્યું કે બિહારમાં માત્ર ૪ મહિનાનો સમય આપવામાં આવ્યો અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ૫ મહિનાનો સમય આપવામાં આવ્યો. તેમણે કહ્યું કે જો આ પ્રક્રિયા આગામી ચૂંટણીઓ માટે શરૂ કરવામાં આવી હોત તો આ સમસ્યાઓ ન થાત. કોંગ્રેસે કહ્યું કે ચૂંટણી પંચ પહેલા લોકોને મતદાર યાદીમાંથી હટાવે છે, પછી નિર્ણય પાછળથી આવે છે અને વચ્ચે ચૂંટણી થઈ જાય છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આના પર ચૂંટણી પંચને જવાબદાર ન ઠેરવ્યું.
દસ્તાવેજોને લઈને મોટા ગંભીર સવાલ
કોંગ્રેસ નેતા અભિષેક મનુ સિંઘવીએ કોર્ટના ચુકાદાના હવાલાથી કહ્યું, ‘પેરા ૧૫૬ માં લખ્યું છે કે આધાર નાગરિકતાનો પુરાવો નથી. પેરા ૧૯૮ માં લખ્યું છે કે રેશનકાર્ડ પણ નાગરિકતાનો પુરાવો નથી. જન્મ પ્રમાણપત્ર, માતા-પિતાના જન્મનો પુરાવો, જાતિ પ્રમાણપત્ર, ૧૦મીની માર્કશીટ વગેરે પણ નાગરિકતાનો પુરાવો માની શકાય નહીં. તેમ છતાં ચૂંટણી પંચે SIR ની આખી પ્રક્રિયા આ જ દસ્તાવેજોના આધારે ચલાવી. મતલબ નિષ્કાસન એટલે કે નામ હટાવવાનું પહેલા થયું અને નિર્ણય પાછળથી લેવામાં આવ્યો.’
પશ્ચિમ બંગાળને લઈને SC ને આકરા સવાલ
સિંઘવીએ જણાવ્યું કે પશ્ચિમ બંગાળમાં સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ પર અપીલની વ્યવસ્થા બનાવવામાં આવી. ૬૦૦૦ અપીલોમાંથી ૪૦૦૦ અપીલો એટલે કે ૮૦% મંજૂર થઈ ગઈ. એટલે કે ૮૦% લોકોને ભૂલથી હટાવવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ ત્યાં સુધીમાં ચૂંટણી થઈ ચૂકી હતી. તેમણે પૂછ્યું, ‘શું આનાથી ચૂંટણીઓની વૈધતા પર સવાલ નથી ઉઠતો? કોર્ટે આના પર પણ ટિપ્પણી કરવી જોઈતી હતી.’
બીજેપીનો રાહુલ પર પ્રહાર
સુપ્રીમ કોર્ટના આ ચુકાદા બાદ બીજેપીએ કોંગ્રેસ અને રાહુલ ગાંધી પર તીખો પ્રહાર કર્યો. બીજેપીના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા પ્રદીપ ભંડારીએ એક્સ પર લખ્યું, “રાહુલ ગાંધી અને કોંગ્રેસ પાર્ટી બેનકાબ! સુપ્રીમ કોર્ટે SIR પ્રક્રિયાને કાનૂની અને બંધારણીય જાહેર કરી દીધી છે. સાફ છે કે રાહુલ ગાંધી અને કોંગ્રેસે SIR નો વિરોધ એટલા માટે કર્યો કારણ કે તેઓ ગેરકાયદેસર ઘૂસણખોરો સાથે ઊભા હતા, ભારતીય મતદારો સાથે નહીં. આ સાચા અર્થમાં ‘એન્ટી-નેશનલ એક્ટ’ હતો.” બીજેપીએ રાહુલ ગાંધીને પૂછ્યું છે કે શું તેઓ ભારતીય લોકશાહીને બદનામ કરવા માટે માફી માંગશે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો શું છે?
સુપ્રીમ કોર્ટે બુધવારે SIR ની વૈધતાને યથાવત રાખી છે. શું ચૂંટણી પંચ એટલે કે ઈસીઆઈ (ECI) કોઈ વ્યક્તિની નાગરિકતા મર્યાદિત દાયરામાં નક્કી કરી શકે છે, તેના પર સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે પંચ આવું કરી શકે છે, પરંતુ માત્ર એ નક્કી કરવાના મર્યાદિત ઉદ્દેશ્યથી કે તે વ્યક્તિનું નામ મતદાર યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવે કે નહીં. આનાથી તે વ્યક્તિની નાગરિકતા ખતમ નહીં થઈ જાય. કોર્ટે કહ્યું કે જો પંચ કોઈ વ્યક્તિની પાત્રતાને લઈને સંતુષ્ટ ન થાય, તો તેણે તે વ્યક્તિનો મામલો કેન્દ્ર સરકારની સક્ષમ સત્તાધિકારીને મોકલવો પડશે. ચૂંટણી પંચનો નિર્ણય માત્ર મતદાર યાદી પૂરતો સીમિત રહેશે અને નાગરિકતાનો અંતિમ નિર્ણય સંબંધિત ટ્રિબ્યુનલ જ કરશે.
આ ચુકાદો બિહાર સહિત અન્ય રાજ્યોમાં SIR દરમિયાન લાખો નામ હટાવવાને લઈને દાખલ કરાયેલી અરજીઓ પર આવ્યો છે. અરજદારોનું કહેવું હતું કે ચૂંટણી પંચને બંધારણની કલમ ૩૨૬ અને જન પ્રતિનિધિત્વ એક્ટ હેઠળ SIR કરવાનો અધિકાર નથી. હવે આ ચુકાદા પર રાજકીય ચર્ચા તેજ થઈ ગઈ છે. કોંગ્રેસ આને મોટા પાયે મતદારોના અધિકાર છીનવવાનો મામલો અને લોકશાહી માટે ખતરો ગણાવી રહી છે, જ્યારે ભાજપ આને સ્વચ્છ અને પારદર્શક મતદાર યાદી બનાવવાની દિશામાં મોટું કદમ માની રહ્યું છે.
