West Bengal BJP: ગુજરાતે 2014માં નરેન્દ્ર મોદી અને BJPને ભારતમાં જીત મેળવવામાં મદદ કરી હતી. દર બે વર્ષે યોજાતા વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત ગ્લોબલ સમિટનું સફળતાપૂર્વક પ્રચાર કરવામાં આવ્યું હતું. તેનો ઉપયોગ મોદી મુખ્યમંત્રી હતા ત્યારે ગુજરાત સરકારને વ્યવસાય માટે વધુ સારી અને ઝડપથી કામ કરતી સરકાર તરીકે દર્શાવવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. તેની સરખામણીમાં કેન્દ્રમાં મનમોહન સિંહની સરકારને કથિત ભ્રષ્ટાચાર અને નીતિગત નિર્ણયો લેવામાં અસમર્થ સરકાર તરીકે રજૂ કરવામાં આવી હતી.
12 વર્ષ બાદ, જ્યારે મોદી પદ પર ઐતિહાસિક ચોથી વખત કાર્યકાળની તૈયારી કરી રહ્યા છે, જો બંગાળના ઉભરતા મોડેલને એ જ રીતે દેશના બાકીના વિસ્તારોમાં સફળતાપૂર્વક રજૂ કરવામાં આવે, જેમ ક્યારેક ગુજરાત મોડેલને કરવામાં આવ્યું હતું, તો તેનાથી 2029માં પાર્ટીને ઘણો ફાયદો થઈ શકે છે.
પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળમાં BJPનું ‘તૃણમૂલકરણ’ પાર્ટી માટે મદદરૂપ નથી. રાજ્યમાં પહેલીવાર ઇતિહાસમાં BJPને સત્તામાં લાવવા માટે ઉત્સાહથી મત આપનારા મતદારો હવે સવાલ પૂછવા લાગ્યા છે: શું જમીન પર ખરેખર કંઈ બદલાયું છે?
ઐતિહાસિક જનાદેશ, શરૂઆતમાં જ નિરાશા?
2011માં મમતા બેનર્જીએ પશ્ચિમ બંગાળમાં સત્તા મેળવી હતી. તેમનું સૂત્ર હતું ‘પોરિબોર્તન (બદલાવ)’. તેમણે CPI(M)ના નેતૃત્વવાળી લેફ્ટ ફ્રન્ટ સરકારના 34 વર્ષના શાસનનો અંત લાવ્યો હતો. બેનર્જીએ વચન આપ્યું હતું કે તેઓ લેફ્ટના પાર્ટી-રાજ્ય મોડેલની સાથે રાજકીય હિંસા અને ઉદ્યોગ સ્થાપવા માટે જબરદસ્તી જમીન અધિગ્રહણની પ્રથાનો અંત લાવશે. લેફ્ટ ફ્રન્ટ સરકારે સિંગુર અને નંદીગ્રામમાં આવું કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
જોકે, મે 2026માં સત્તા પરથી હટવા સુધી તેમણે માત્ર લેફ્ટ ફ્રન્ટ સરકારની કેટલીક ભૂલોનું પુનરાવર્તન જ કર્યું નહોતું, પરંતુ પોતાની કેટલીક ભૂલો પણ ઉમેરી દીધી હતી. તેમની પાર્ટીના કાર્યકરો પર એક મોટો આરોપ સરકારી કલ્યાણ યોજનાઓમાંથી ‘કટ મની’ એટલે કે ગેરકાયદેસર કમિશન લેવાનો, વેપારીઓ, ટ્રાન્સપોર્ટરો અને દુકાનદારો પાસેથી ‘તોલાબાજી’ એટલે કે બળજબરીથી વસૂલાત કરવાનો અને જમીન પર કબજો કરવાનો હતો.
BJP માટે, જે ક્યારેય પશ્ચિમ બંગાળમાં સત્તામાં રહી નહોતી, મમતા બેનર્જીના નેતૃત્વવાળી તૃણમૂલ કોંગ્રેસને સત્તા પરથી હટાવવી એક ઐતિહાસિક તક હતી. આ માત્ર અગાઉની સરકારોની ભૂલો સુધારવાની તક નહોતી, પરંતુ પ્રથમ હિંદુ રાઇટ સરકાર તરીકે પોતાની ઓળખ બનાવવાની પણ તક હતી.
તેના બદલે, રાજ્યમાં BJPના વિરોધીઓની સાથે પાર્ટીને મત આપીને સત્તામાં લાવનારા કેટલાક લોકોમાં પણ નિરાશાની વાતો સંભળાવા લાગી છે. 6 ઓગસ્ટના ધ ટેલિગ્રાફના એક નવા અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું કે “બંગાળમાં 15 વર્ષ જૂની તૃણમૂલ કોંગ્રેસ સરકારને પછાડનારા ત્રણ કારણો”—બળજબરીથી વસૂલાત, મનમાની અને જમીન પર કબજો—BJPની “ભ્રષ્ટાચાર સામે જાહેર કરાયેલી ઝીરો ટોલરન્સ નીતિ” છતાં પાછા ફરી રહ્યા છે.
BJPના સૂત્રોએ ધ ટેલિગ્રાફને જણાવ્યું કે પાર્ટીના વરિષ્ઠ રાજ્ય નેતૃત્વ પાસે પહેલેથી જ ડઝનેક ફરિયાદો પહોંચી ચૂકી છે. તેમાં “કોલકાતા અને આસપાસના વિસ્તારો તથા અનેક જિલ્લાઓના કેટલાક ધારાસભ્યો સહિત કેટલાક નેતાઓ પર પૂર્વ તૃણમૂલ સરકારની સિન્ડિકેટ સંસ્કૃતિનું પુનરાવર્તન કરવાનો” આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે.
અહેવાલમાં આગળ જણાવાયું કે મુખ્યમંત્રી સુવેન્દુ અધિકારીએ કટ મની, સિન્ડિકેટ દ્વારા બળજબરીથી વસૂલાત અને ગેરકાયદેસર ટોલ વસૂલાત સાથે જોડાયેલી ફરિયાદો માટે ત્રણ ટોલ-ફ્રી હેલ્પલાઇન શરૂ કરી છે અને લોકોને આવા ગુનાઓની ફરિયાદ કરવા કહ્યું છે.
ત્રણ વરિષ્ઠ IPS અધિકારીઓને એન્ટી-કરપ્શન બ્રાન્ચમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા છે. એક સૂત્રએ અખબારને જણાવ્યું કે બંગાળ સરકાર પોતાના નેતાઓ અને અધિકારીઓ બંનેની પ્રવૃત્તિઓ પર 24 કલાક નજર રાખશે. અહેવાલ મુજબ, પાર્ટીએ બળજબરીથી વસૂલાત અને ભ્રષ્ટાચારના આરોપોને લઈને આશરે 50 BJP નેતાઓને પહેલેથી જ હાંકી કાઢ્યા છે અને 100થી વધુ અન્ય નેતાઓને તેમના પદ પરથી દૂર કર્યા છે. તેમાં પૂર્વ તૃણમૂલ નેતાઓ સાથે મળીને કામ કરવાના આરોપો પણ સામેલ છે.
આ માત્ર એક અખબારનો અહેવાલ નથી, જેણે નવી બંગાળ સરકારની ભ્રષ્ટાચાર અને બળજબરીથી વસૂલાતની રાજકીય સંસ્કૃતિને સમાપ્ત કરવામાં અસમર્થતા સામે મૂકી છે. 20 ઓગસ્ટે સ્ક્રોલના પોલિટિકલ એડિટર શોએબ દાનિયાલે ટ્વીટ કર્યું: “બંગાળ BJPએ કદાચ ચૂંટણી જીત્યા બાદ સૌથી ટૂંકા હનીમૂન પિરિયડમાંથી એક જોયો છે. થોડા જ અઠવાડિયામાં સોશિયલ મીડિયા પર ગુસ્સો શરૂ થયો અને હવે ABP આનંદા પણ BJP પર ‘માત્ર 100 દિવસમાં તૃણમૂલ કરતાં પણ ખરાબ બનવા’ને લઈને હુમલો કરી રહ્યું છે.”
પાર્ટીના સમર્થકો અને અંદરના લોકો પણ આ વાતને લઈને ચિંતિત છે કે બંગાળમાં BJPને લઈને લોકોની ધારણા કેટલી ઝડપથી બદલાઈ ગઈ છે. કોલકાતા હાઈકોર્ટના વરિષ્ઠ વકીલ અને RSS સ્વયંસેવક જયદીપ સેને ધ પ્રિન્ટને કહ્યું કે બંગાળનો ઐતિહાસિક જનાદેશ માત્ર BJP માટે નહોતો, પરંતુ તૃણમૂલ કોંગ્રેસ વિરુદ્ધ પણ હતો.
“BJPએ પોતાના કેડરમાં TMCની સમસ્યાની જરા પણ નકલ થવા અંગે ખૂબ જ સાવચેત રહેવું પડશે. જોકે નવી સરકારમાં ભ્રષ્ટાચાર અંગેના કેટલાક અહેવાલો અને સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટને વધારીને રજૂ કરવામાં આવ્યા છે, પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે ખોટા નથી. સરકારે ભ્રષ્ટાચાર અને બળજબરીથી વસૂલાતના મુદ્દાઓ પર તાત્કાલિક ધ્યાન આપવું જોઈએ,” સેને કહ્યું.
લોકોની નજરમાં સ્થિતિ વધુ ખરાબ એટલા માટે થઈ છે કારણ કે ચૂંટણી બાદ BJP તૃણમૂલ કોંગ્રેસ પ્રત્યે નરમ થઈ ગઈ છે. ફ્રન્ટલાઈનના એક અહેવાલમાં જણાવાયું કે લોકોને આ વાતથી નારાજગી થઈ છે કે “રાજકીય ફાયદા માટે અનેક મોટા તૃણમૂલ નેતાઓને NDAમાં જે ઝડપથી સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.”
“રાજ્ય સ્તરે BJP સરકારને એવા તૃણમૂલ ધારાસભ્યો સાથે સારા સંબંધો ધરાવતી સરકાર તરીકે જોવામાં આવી રહી છે, જેમણે રિતાબ્રત બેનર્જીના નેતૃત્વમાં પૂર્વ મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીથી અલગ થઈને વિધાનસભામાં મુખ્ય વિરોધ પક્ષ હોવાનો દાવો કર્યો હતો,” અહેવાલમાં જણાવાયું.
ઉભરતા બંગાળનું વચન
બંગાળમાં પોતાની છબી સંભાળવામાં નિષ્ફળ રહેવું આગામી લોકસભા ચૂંટણીમાં BJP માટે સારો સંકેત ન હોઈ શકે. તેના વિપરીત, જો BJP ભ્રષ્ટાચાર પર નિયંત્રણ મેળવવામાં અને બંગાળમાં ઉદ્યોગોને પાછા લાવવાનું પોતાનું મુખ્ય ચૂંટણી વચન પૂરું કરવામાં સફળ રહે છે, તો તેનાથી પાર્ટીને સમગ્ર ભારત સામે એક બંગાળ મોડેલ રજૂ કરવામાં અને તેની પ્રશંસા મેળવવામાં મદદ મળી શકે છે.
અર્થશાસ્ત્રી અને આર્થિક સલાહકાર પરિષદના સભ્ય સંજીવ સાન્યાલે કહ્યું છે કે “વિકસિત ભારત” માટે “વિકસિત બંગાળ” જરૂરી છે. સાન્યાલે કહ્યું છે, “જો તમને વિકસિત ભારત બનાવવું છે, તો વિકસિત પૂર્વી ભારત અને વિકસિત બંગાળની જરૂર છે. વિકસિત કોલકાતા પણ આ માટે મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે પૂર્વી ભારતમાં એક મોટા શહેરી કેન્દ્રને ઝડપથી આગળ વધારવું અને શહેરી કેન્દ્રોનું ઝડપી વિકાસવાળું નેટવર્ક બનાવવું જરૂરી છે.”
દિલ્હીના ચિત્તરંજન ભવનમાં એક વાતચીત દરમિયાન પશ્ચિમ બંગાળના નાણામંત્રી સ્વપન દાસગુપ્તાએ કહ્યું કે રાજ્યએ લગભગ પાંચ દાયકા “કાયમી નિરાશાના માહોલ”માં પસાર કર્યા છે. લોકોમાં આ ભાવના વધતી ગઈ કે ભારતની આર્થિક વિકાસની કહાણીમાં હવે રાજ્યની કોઈ ખાસ ભૂમિકા રહી નથી.
દાસગુપ્તાએ કહ્યું કે પડકાર માત્ર મૂડી આકર્ષવાનો નથી, પરંતુ બંગાળી ઉદ્યોગસાહસિકોની વિચારસરણી બદલવાનો અને સ્થાનિક વ્યવસાયોને નાના અને મધ્યમ સ્તરના વ્યવસાયમાંથી “મોટી લીગ”માં જવા માટે સક્ષમ બનાવવાનો પણ છે.
જો નવી રાજ્ય સરકાર આ પડકારને પૂર્ણ કરી શકે છે, તો ઉભરતું બંગાળ 2029 માટે BJPનો મોટો દાવ બની શકે છે.
