Akhilesh Yadav Azam Khan Meeting: ઉત્તર પ્રદેશમાં 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં સમાજવાદી પાર્ટી (સપા)ના અધ્યક્ષ અખિલેશ યાદવ ગુરુવાર, 22 ઑક્ટોબરે રામપુર જિલ્લા જેલમાં પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતા અને રાષ્ટ્રીય મહાસચિવ આઝમ ખાનને મળવાના છે. ધ ટેલિગ્રાફના અહેવાલ મુજબ, આ મુલાકાત દરમિયાન આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીની રણનીતિ અંગે ચર્ચા થવાની શક્યતા છે. આઝમ ખાનના પરિવાર તરફથી સપા નેતૃત્વ પર ઉપેક્ષાના આરોપો લગાવવામાં આવ્યા છે અને મુસ્લિમ મતદારોમાં પાર્ટીના સમર્થન અંગે સવાલો ઊભા થયા છે. આ પરિસ્થિતિમાં આ મુલાકાતને રાજકીય રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
આઝમ ખાન સમાજવાદી પાર્ટીના સ્થાપક સભ્યોમાં સામેલ રહ્યા છે અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં, ખાસ કરીને રામપુર તથા મુરાદાબાદ મંડળના રાજકારણમાં લાંબા સમયથી તેમનો પ્રભાવ રહ્યો છે. તેમની જેલમાં હાજરી, પરિવારની નારાજગી અને મુસ્લિમ મતદારોને લઈને અન્ય પક્ષોની સક્રિયતાએ સપા સામેના ચૂંટણી પડકારને વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ બનાવી દીધો છે.
શું મુસ્લિમ મતો ખસવાના ડરથી સક્રિય થયા અખિલેશ?
ધ ટેલિગ્રાફના અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે અખિલેશ યાદવ અત્યાર સુધી આઝમ ખાનને જેલમાં મળવાનું ટાળતા રહ્યા હતા. અહેવાલ અનુસાર, સપાની પરંપરાગત મુસ્લિમ મતબૅન્ક ગુમાવવાની આશંકાએ પાર્ટીના નેતૃત્વને આઝમ ખાન સુધી પહોંચવા માટે પ્રેરિત કર્યું હોઈ શકે છે. જોકે, આ અહેવાલનું રાજકીય વિશ્લેષણ છે. અખિલેશ યાદવે જાહેરમાં જણાવ્યું નથી કે મુલાકાત પાછળનું આ જ કારણ છે.
મુરાદાબાદમાં સપાના નેતા ફિરોઝ ખાને કહ્યું કે અખિલેશ યાદવ અને આઝમ ખાન બંને પાર્ટીના મોટા નેતાઓ છે, તેથી મુલાકાત દરમિયાન રાજકારણ સહિત અનેક વિષયો પર ચર્ચા થવી સ્વાભાવિક છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે તેમને વાતચીતના ચોક્કસ મુદ્દાઓની જાણકારી નથી. ફિરોઝ ખાનના જણાવ્યા અનુસાર, આઝમ ખાનની તબિયત પણ સારી નથી અને તેમના ખબરઅંતર પૂછવા પણ આ મુલાકાતનું એક કારણ છે.
નવેમ્બર 2025થી જેલમાં બંધ છે આઝમ ખાન
78 વર્ષીય આઝમ ખાન નવેમ્બર 2025થી જેલમાં બંધ છે. ધ ટેલિગ્રાફના અહેવાલ અનુસાર, તેમની સામે ધાકધમકી આપવા, નાણાંની ગેરકાયદેસર હેરફેર, જાલસાજી, જમીન પર કબજો કરવા અને ચૂંટણી આચારસંહિતાના ઉલ્લંઘન સહિતના અનેક કેસોમાં આરોપો છે. આ પહેલાં પણ તેઓ બે વાર જેલમાં જઈ ચૂક્યા છે. એક વખત 27 મહિના અને બીજી વખત 23 મહિના સુધી તેઓ જેલમાં રહ્યા હતા. અખિલેશ યાદવની આઝમ ખાન સાથેની અગાઉની જેલ મુલાકાત માર્ચ 2024માં થઈ હતી, જ્યારે લોકસભા ચૂંટણી નજીક હતી. ત્યાર પછી બંને નેતાઓ વચ્ચે જેલમાં મુલાકાત થઈ નહોતી.
આઝમ ખાનનાં પત્ની તઝીન ફાતિમા, જેઓ સપાનાં ભૂતપૂર્વ રાજ્યસભા સભ્ય અને ધારાસભ્ય રહી ચૂક્યાં છે, પાર્ટીના નેતૃત્વ પર તેમના પરિવારની અવગણના કરવાનો જાહેરમાં આરોપ લગાવી ચૂક્યાં છે. તેમનું કહેવું રહ્યું છે કે આઝમ ખાને 1992માં સમાજવાદી પાર્ટીની સ્થાપના થઈ ત્યારથી જ મુલાયમ સિંહ યાદવ અને અખિલેશ યાદવને સાથ આપ્યો હતો, પરંતુ તેમના પરિવારને અપેક્ષિત સમર્થન મળ્યું નથી.
અબ્દુલ્લા આઝમને લઈને પણ સવાલો ઊઠ્યા
આઝમ ખાનના પુત્ર અબ્દુલ્લા આઝમ, જેઓ ભૂતપૂર્વ ધારાસભ્ય રહી ચૂક્યા છે, તેઓ પણ જેલમાં બંધ છે. તેમના પર બે કાયમી ખાતા નંબર (PAN) રાખવાનો આરોપ છે. ધ ટેલિગ્રાફના અહેવાલ અનુસાર, લખનઉ સ્થિત સપાના મુખ્યાલયમાં અખિલેશ યાદવે અબ્દુલ્લા આઝમની અવગણના કરી હોવાના આરોપો પણ અગાઉ સામે આવ્યા હતા. તેના કારણે આઝમ ખાનના પરિવાર અને પાર્ટીના નેતૃત્વ વચ્ચેના સંબંધોને લઈને રાજકીય ચર્ચાઓ થતી રહી છે.
ગયા મહિને આઝમ ખાનને જેલમાં મળ્યા બાદ સપાના મહાસચિવ અને અખિલેશ યાદવના કાકા શિવપાલ સિંહ યાદવે કહ્યું હતું કે જો 2027માં સપાની સરકાર બનશે તો તેઓ ઉત્તર પ્રદેશના ગૃહમંત્રી બનશે. આ નિવેદન પર પ્રતિક્રિયા આપતાં અખિલેશ યાદવે કહ્યું હતું કે તેઓ શિવપાલ યાદવને લેખિતમાં આપશે કે તેમણે શું કહેવું જોઈએ. આ ટિપ્પણીને પાર્ટીની અંદર નેતૃત્વ અને રાજકીય ભૂમિકાઓને લઈને ચાલી રહેલી ચર્ચાઓના સંદર્ભમાં જોવામાં આવી હતી.
આઝમ ખાન સામેની કાર્યવાહી અંગે BJP અને ED પર સવાલ
રામપુરના BJP ધારાસભ્ય આકાશ સક્સેનાએ આઝમ ખાન અને તેમના પરિવારના સભ્યો સામે મોટી સંખ્યામાં કેસ નોંધાવ્યા છે. આઝમ ખાનના પરિવારના એક નજીકના સૂત્રએ જણાવ્યું કે એક માન્યતા એવી છે કે BJP આઝમ ખાનને નિશાન બનાવીને સમગ્ર ઉત્તર પ્રદેશમાં હિંદુ મતદારોનું ધ્રુવીકરણ કરવાનો સંદેશ આપવા માગે છે. સૂત્રના જણાવ્યા અનુસાર, વિધાનસભા ચૂંટણી નજીક આવતાં એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) પણ આઝમ ખાન સાથે જોડાયેલા નાણાંની ગેરકાયદેસર હેરફેરના કેસની તપાસ ઝડપી બનાવી રહ્યું છે.
સૂત્રએ દાવો કર્યો કે BJP તથા કેન્દ્રીય અને રાજ્યની એજન્સીઓની કાર્યવાહીથી મુસ્લિમ મતદારો સપાની પાછળ એકજૂથ થવાની શક્યતા પણ વધી શકે છે. જોકે, આ આઝમ ખાનના પરિવારના નજીકના સૂત્રનું રાજકીય વિશ્લેષણ છે, કોઈ સ્વતંત્ર રીતે સ્થાપિત થયેલું તારણ નથી. અહેવાલ અનુસાર, EDએ જેલમાં બંધ આઝમ ખાનની લગભગ બે અઠવાડિયાં પહેલાં પૂછપરછ કરી હતી.
મુસ્લિમ મતદારોને લઈને સપા પર પણ સવાલો ઊઠી રહ્યા છે
આઝમ ખાન સાથે અખિલેશ યાદવની પ્રસ્તાવિત મુલાકાત એવા સમયે થઈ રહી છે, જ્યારે કેટલાક સુન્ની ધર્મગુરુઓએ સમાજવાદી પાર્ટી પર મુસ્લિમ મતદારોને પોતાની સાથે જોડી રાખવા માટે BJPના કથિત મુસ્લિમવિરોધી વલણનો ડર બતાવવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. બરેલીના સુન્ની ધર્મગુરુ મૌલાના શહાબુદ્દીન રઝવીએ ધ ટેલિગ્રાફને જણાવ્યું કે તેમને BJP અને સપાના રાજકારણમાં કોઈ મૂળભૂત તફાવત દેખાતો નથી. તેમનો આરોપ હતો કે બંને પક્ષો અલગ-અલગ પ્રકારના નફરતના રાજકારણ પર નિર્ભર છે અને સપાએ આઝમ ખાન તથા મુસ્લિમ સમુદાયનો રાજકીય ઉપયોગ કર્યો છે.
રઝવીએ એમ પણ કહ્યું કે જો વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પોતાની પાર્ટીના બીજા સ્તરના નેતાઓને લઘુમતી સમુદાય વિરુદ્ધ કથિત વાંધાજનક નિવેદનો આપતાં રોકે, તો મુસ્લિમ મતદારોનો એક વર્ગ BJP તરફ પણ જઈ શકે છે. આ નિવેદન મુસ્લિમ મતોને લઈને વિપક્ષના રાજકારણમાં ઊભી થઈ રહેલી ચર્ચાને ઉજાગર કરે છે. જોકે, કોઈ સમુદાયના મતદારો કયા પક્ષને સમર્થન આપશે તે આગામી ચૂંટણીની રાજકીય પરિસ્થિતિઓ અને મતદારોના નિર્ણય પર નિર્ભર રહેશે.
2027ની ચૂંટણી પહેલાં આ મુલાકાત શા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે?
આઝમ ખાનનો પ્રભાવ માત્ર રામપુર પૂરતો મર્યાદિત માનવામાં આવતો નથી. મુરાદાબાદ મંડળ અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશના અનેક વિસ્તારોમાં તેમનું રાજકીય નેટવર્ક સપા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ રહ્યું છે. 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં અખિલેશ યાદવ સામે અનેક પડકારો છે.
- મુસ્લિમ મતદારોનું સમર્થન જાળવી રાખવું: આઝમ ખાનના પરિવારની નારાજગી અને અન્ય પક્ષોની સક્રિયતા વચ્ચે સપાએ પોતાના પરંપરાગત સમર્થનને મજબૂત કરવું પડશે.
- પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં ઉમેદવારોની પસંદગી: આઝમ ખાનનો પ્રાદેશિક રાજકીય અનુભવ ટિકિટની વહેંચણી અને ચૂંટણીની રણનીતિમાં ઉપયોગી થઈ શકે છે.
- ગઠબંધનનું રાજકારણ: કોંગ્રેસ સાથે સંભવિત ગઠબંધન અને બેઠકોની વહેંચણીને લઈને પણ પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં સપા સામે રાજકીય સમીકરણો સંતુલિત કરવાનો પડકાર રહેશે.
- આઝમ ખાન સાથે જોડાયેલા કેસોને ચૂંટણીનો મુદ્દો બનાવવો: તેમની સામે ચાલી રહેલી કાનૂની કાર્યવાહી અને જૌહર યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલા વિવાદને સપા ચૂંટણી પ્રચારમાં ઉઠાવી શકે છે.
જોકે, અખિલેશ યાદવ અને આઝમ ખાનની પ્રસ્તાવિત મુલાકાતને માત્ર એક ઔપચારિક રાજકીય મુલાકાત તરીકે જોવી પૂરતી નહીં હોય. તેની પાછળ સપાના સંગઠનાત્મક સંબંધો, મુસ્લિમ મતદારોમાં પોતાની પકડ જાળવી રાખવા અને 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણીની તૈયારી જેવા મહત્ત્વપૂર્ણ પાસાં છે.
