યુક્રેન યુદ્ધ બાદ પશ્ચિમી દેશોએ રશિયા પાસેથી તેલની આયાત પર પ્રતિબંધ લગાવી દીધો હતો. ત્યારબાદ રશિયાએ ભારતને ડિસ્કાઉન્ટમાં તેલ વેચવાનું શરૂ કર્યું. તે ભારતને પ્રતિ બેરલ 10 ડોલર સુધીનું ડિસ્કાઉન્ટ આપી રહ્યો હતો. પરંતુ હવે તેણે ડિસ્કાઉન્ટમાં ઘણો ઘટાડો કર્યો છે. ઉદ્યોગના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, વૈશ્વિક કિંમતની સરખામણીમાં રશિયન તેલ પરનું ડિસ્કાઉન્ટ હવે ચાર ડોલરની નજીક આવી ગયું છે. રશિયા ત્રણ ડોલરથી વધુ ડિસ્કાઉન્ટ આપવા તૈયાર નથી. બ્લૂમબર્ગના રિપોર્ટ અનુસાર, સરકારે રાજ્યની ઓઈલ કંપનીઓ અને રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝને રશિયા પાસેથી ઓઈલ પર ડિસ્કાઉન્ટ વધારવા માટે સંયુક્ત રીતે લાંબા ગાળાની સપ્લાય ડીલ કરવા કહ્યું છે. સરકાર ઇચ્છે છે કે દેશની રિફાઇનરીઓ ઓછામાં ઓછા એક તૃતીયાંશ તેલ રશિયા પાસેથી નિશ્ચિત કિંમતે આયાત કરે. આ દેશને તેલની કિંમતોમાં થતી વધઘટથી બચાવશે.
અહેવાલમાં સૂત્રોના હવાલાથી કહેવામાં આવ્યું છે કે સરકારે અનૌપચારિક રીતે સરકારી અને ખાનગી કંપનીઓને હાથ મિલાવવાનું કહ્યું છે. સરકાર ઈચ્છે છે કે સરકારી અને ખાનગી કંપનીઓ રશિયા સાથે મળીને સોદાબાજી કરે જેથી તેમને વધુમાં વધુ ડિસ્કાઉન્ટ મળી શકે. પરંતુ રિલાયન્સ સરકારી કંપનીઓ સાથે સંવેદનશીલ માહિતી શેર કરે તેવી અપેક્ષા નથી. તેનું કારણ એ છે કે સ્થાનિક બજારમાં તેમની વચ્ચે સ્પર્ધા છે. સરકારી કંપનીઓ દરેક બેરલ પર પાંચ ડોલરથી વધુ ડિસ્કાઉન્ટ માંગે છે પરંતુ રશિયન સરકાર માત્ર ત્રણ ડોલરનું ડિસ્કાઉન્ટ આપી રહી છે. ઇન્ડિયન ઓઇલે રશિયા સાથે લાંબા ગાળાની સપ્લાય ડીલ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા પરંતુ તે માર્ચમાં સમાપ્ત થયો હતો. પરંતુ વોલ્યુમ અને કિંમત અંગે સર્વસંમતિના અભાવે તેનું નવીકરણ થઈ શક્યું નથી.
ભારતનું આયાત બિલ
એપ્રિલમાં ક્રૂડ ઓઈલની આયાતમાં 7%નો વધારો નોંધાયો છે. આ માટેનો ખર્ચ એક વર્ષ અગાઉની સરખામણીમાં 19% વધ્યો છે. પેટ્રોલિયમ પ્લાનિંગ એન્ડ એનાલિસિસ સેલના ડેટા અનુસાર એપ્રિલમાં આયાત પર 13 અબજ ડોલર એટલે કે 1 લાખ 8 હજાર 580 કરોડ રૂપિયા ખર્ચવા પડ્યા હતા. એપ્રિલ 2023માં ક્રૂડનું આયાત બિલ $10.9 બિલિયન હતું. રશિયન તેલ પરના ડિસ્કાઉન્ટમાં ઘટાડો એ તેલનું બિલ વધારવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. એપ્રિલમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડની સરેરાશ વૈશ્વિક કિંમત $90.2 પ્રતિ બેરલ હતી, જે એક વર્ષ પહેલા $85.5 પ્રતિ બેરલ હતી. એપ્રિલમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનો વપરાશ 19.9 મિલિયન ટન હતો, જે એક વર્ષ અગાઉના સમાન મહિના કરતાં 6.1% વધુ છે. એપ્રિલમાં ક્રૂડ ઓઈલની આયાત પર નિર્ભરતા 88.4% હતી. રશિયા તરફથી મળતા ડિસ્કાઉન્ટમાં ઘટાડો થવાને કારણે ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ પર માર્જિનનું દબાણ વધવાની શક્યતા છે.
પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીનું કહેવું છે કે ભારતીય ઓઈલ કંપનીઓએ વધુમાં વધુ ડિસ્કાઉન્ટ મેળવવા માટે રશિયા સાથે સોદાબાજી કરવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે ભારત વિશ્વમાં ક્રૂડ ઓઈલનો ત્રીજો સૌથી મોટો આયાતકાર દેશ છે. દેશમાં દરરોજ 50 લાખ બેરલ તેલનો વપરાશ થાય છે. આ સંદર્ભમાં, વિશ્વ તેલ બજાર માટે ભારત ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતીય કંપનીઓ ડિસ્કાઉન્ટ લેવા માટે રશિયા સાથે હાથ મિલાવે તો કોઈને નવાઈ ન લાગવી જોઈએ. ICRA અનુસાર, રશિયન ડિસ્કાઉન્ટને કારણે, ભારતે નાણાકીય વર્ષ 2023માં લગભગ $5.1 બિલિયનની બચત કરી, જ્યારે 2024માં તેણે $7.9 બિલિયનની બચત કરી.
