Digital Arrest Scam Prevention: ડિજિટલ અરેસ્ટ સ્કેમના કિસ્સાઓ વધી રહ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટને જણાવ્યું છે કે ડિજિટલ અરેસ્ટ સ્કેમના વધતા ખતરાને પહોંચી વળવા માટે ટેલિકોમ રેગ્યુલેટર, સર્વિસ પ્રોવાઇડર, RBI, ટેક દિગ્ગજો અને CBI સાથે મળીને અનેક સ્તરે કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. એટલું જ નહીં, લોકપ્રિય ઇન્સ્ટન્ટ મેસેજિંગ એપ વોટ્સએપે પણ આવા ગુનાઓમાં સામેલ 9,400 એકાઉન્ટ બેન કરી દીધા છે. અહેવાલો અનુસાર, આ માહિતી ગૃહ મંત્રાલય (MHA) ના ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઈમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) એ આપી છે. હકીકતમાં, સુપ્રીમ કોર્ટના 9 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના નિર્દેશોનું પાલન કરતા I4C એ દેશમાં ડિજિટલ અરેસ્ટના વધતા કિસ્સાઓ પર રોક લગાવવા માટે એક સ્ટેટસ રિપોર્ટ આપ્યો છે. આ રિપોર્ટમાં સ્કેમ પર રોક લગાવવા માટે કરવામાં આવી રહેલા ઉપાયો વિશે જણાવવામાં આવ્યું છે.
સરકારના નિર્દેશ
જણાવી દઈએ કે ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતા વાળી એક બેન્ચે અનેક નિર્દેશો જાહેર કર્યા હતા. આમાં ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI), ટેલિકોમ વિભાગ (DoT) અને અન્ય સંસ્થાઓને એકસાથે બેઠક કરવા અને ડિજિટલ અરેસ્ટના કિસ્સાઓમાં વળતર આપવા માટે એક સ્ટ્રેટેજી તૈયાર કરવા કહેવામાં આવ્યું હતું. એટર્ની જનરલ આર. વેંકટરમણી દ્વારા નવી સ્ટેટસ રિપોર્ટ રજૂ કરવામાં આવી છે. આ રિપોર્ટમાં જાન્યુઆરી, 2026 થી પાછલા 12 અઠવાડિયામાં WhatsApp દ્વારા કરવામાં આવેલી કાર્યવાહીની વિગતો આપવામાં આવી છે.
બેન થયા 9400 એકાઉન્ટ્સ
રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે I4C, MEITY (ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલય) અને DoT દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવેલી ચિંતાઓના જવાબમાં વોટ્સએપે જાન્યુઆરી, 2026 માં એક તપાસ શરૂ કરી, જે અનેક અઠવાડિયા સુધી ચાલી.
આનો મુખ્ય હેતુ ભારતીય યુઝર્સને નિશાન બનાવતા ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ કૌભાંડો પર રોક લગાવવાનો હતો.
આ તપાસમાં અનેક કડક રીતો અપનાવવામાં આવી, જેમાં શરૂઆતી સંકેતોની ઓળખ કરવી, નેટવર્કની શોધ કરવી, આખા નેટવર્ક વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરવી અને મોટા પાયે ઓટોમેટેડ સુરક્ષા કવચ તૈયાર કરવાનું સામેલ હતું.
રિપોર્ટમાં એ પણ જણાવવામાં આવ્યું છે કે ડિજિટલ અરેસ્ટ સાથે જોડાયેલા કેસોમાં સામેલ હોવાને કારણે 9,400 એકાઉન્ટ્સને બેન કરી દેવામાં આવ્યા છે.
2-3 કલાકમાં બ્લોક થશે સિમ કાર્ડ
DoT અને ટેલિકોમ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ (TSPs) એ છેતરપિંડીવાળા SIM કાર્ડ્સને ખતમ કરવા માટે એક કડક સમયમર્યાદા નક્કી કરી છે.
રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે એક કમિટી એવી સિસ્ટમ પર કામ કરી રહી છે, જે શંકાસ્પદ SIM કાર્ડ્સની ઓળખ થયાના 2 થી 3 કલાકની અંદર જ તેમને બ્લોક કરી દેશે.
આ બેઠકનો એક મુખ્ય પ્રસ્તાવ ‘બાયોમેટ્રિક ઓળખ ચકાસણી પ્રણાલી’ (BIVS) ને લાગુ કરવાનો પણ હતો.
આના દ્વારા SIM કાર્ડ ઇશ્યૂ થવાની પ્રક્રિયા પર અલગ-અલગ નેટવર્ક પર પણ ‘રિયલ-ટાઇમ’ દેખરેખ રાખી શકાશે.
રિપોર્ટમાં આગળ કહેવામાં આવ્યું છે કે DoT ને ડિસેમ્બર, 2026 સુધીમાં આ સિસ્ટમ લાગુ કરવાનું કામ આપવામાં આવ્યું છે.
પોલીસ અધિકારીનો ફોટો લગાવવા પર થશે તપાસ
યુઝર્સની સુરક્ષાને વધુ વધારવા માટે વોટ્સએપ અનેક ઉપાયોને લાગુ કરી રહ્યું છે.
આમાં લોકોની ઓળખ કરવી સામેલ છે. કંપની ડિસ્પ્લે પિક્ચરમાં સત્તાવાર પોલીસ અથવા સરકારી પ્રતીક ચિહ્નોનો ઉપયોગ કરનારા એકાઉન્ટની ઓળખ કરશે અને તેમને હટાવશે.
આ ઉપરાંત, વોટ્સએપ એક નવું ફીચર લાવવા પર વિચાર કરી રહ્યું છે. તે યુઝર્સને “નવા બનાવેલા” અથવા “બિન-નિયમિત” અથવા બોટ એકાઉન્ટથી કોલ આવવા પર ચેતવણી આપશે.
રિપોર્ટમાં એ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે શંકાસ્પદ અજાણ્યા કોલ કરનારાઓની પ્રોફાઇલ પિક્ચરને આપમેળે છુપાવવાની પ્રક્રિયા પણ શરૂ કરવામાં આવશે જેથી સ્કેમર સત્તાવાર વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરીને ઠગી ના કરી શકે.
વોટ્સએપે કર્યા આ વાયદા
WhatsApp એ સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા અનેક ઉપાયોને લાગુ કરવાનો વાયદો કર્યો છે, જેમાં ચારથી છ અઠવાડિયાની અંદર ‘SIM-બાઈન્ડિંગ’ સિસ્ટમને લાગુ કરવાનું પણ સામેલ છે. રિપોર્ટ અનુસાર, RBI એ એક ‘સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર’ (SOP) ને પણ અંતિમ રૂપ આપી દીધું છે. આ SOP હેઠળ બેંકોને નિર્દેશ આપવામાં આવ્યા છે કે તેઓ ‘મની મ્યુલ’ એટલે કે ગેરકાયદેસર નાણાંની લેવડ-દેવડ જેવી પ્રવૃત્તિઓ પર કામચલાઉ રોક લગાવી દે.
